Kamudan alamadı, halka yüklendi

Doğalgaz fiyatlarındaki artış nedeniyle ithalat faturası giderek kabaran Botaş, yurtiçinde sattığı doğalgazın bedelini tahsil edememesi nedeniyle zor günler geçiriyor.

ANKARA - Doğalgaz fiyatlarındaki artış nedeniyle ithalat faturası giderek kabaran Botaş, yurtiçinde sattığı doğalgazın bedelini tahsil edememesi nedeniyle zor günler geçiriyor. Botaş'ın Elektrik Üretim A.Ş.'den (EÜAŞ) olan alacakları 6.5 milyar YTL'yi aşarken, Ankara Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı EGO da 900 milyon YTL borç taktı. Personel maaşlarını karşılamak için bile bankalardan kredi kullanan Botaş, kredi faizlerini mecburen doğalgaz satış fiyatlarına yansıtıyor.
Doğalgaza bu yıl yaptığı yüzde 19.60 zamla tüketicilerin tepkisini çeken Botaş, aslında büyük bir açmazla karşı karşıya. Yılda yaklaşık 27-28 milyar metreküp doğalgaz ithalatı için peşin parayla milyarlarca dolar ödeyen Botaş'ın, tahsil edemediği alacak tutarı 2005 sonu itibarıyla 5.3 milyar doları buldu. Bu yılki alacakları ise 6 milyar dolara ulaştı.
Zincirleme borç
Botaş'a en fazla borcu olanlar arasında 4.8 milyar dolarla EÜAŞ geliyor. 1997'den beri düzensiz ödeme yapan EÜAŞ'ın borcunu ödeyememesinin nedeni de elektrik sattığı TETAŞ ve TEDAŞ'tan tahsilat yapamaması. 6.5 milyar YTL'yi bulan borcun 1.9 milyarı anapara, kalanı ise gecikme faizinden oluşuyor.
Gökçek'i finanse ediyor
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek, Botaş'ı yıllardır bir anlamda finansman kaynağı olarak kullanıyor. Botaş'tan aldığı gazı, üzerine kârını ekleyerek satan Ankara Büyükşehir Belediyesi'ne (ABB) bağlı EGO, gazın bedelini tüketiciden hemen tahsil etmesine rağmen Botaş'ın parasını ödemiyor. Şu an itibarıyla yaklaşık 900 milyon YTL'ye ulaşan birikmiş borçların kökeni doğalgaz kullanımının ilk yıllarına uzanıyor.
Kaynaklarının büyük bölümünü, Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin diğer projelerini finanse etmek için aktaran EGO, 1997 öncesinden kalan 127.5 milyon dolarlık borcunu ödeme planına bağladı. Ancak bu borca karşılık sadece 18 milyon dolarlık ödeme yaptı ve 112 milyon dolarlık borcuyla ilgili olarak Botaş'a borcunun bulunmadığının tespiti için geçen yıl Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava açtı.
EGO, Botaş'ın 2000 yılından beri borcun yeni bir ödeme planına bağlanması konusundaki çağrılarına da hiçbir yanıt vermedi. Kurum, her ay aldığı gaza karşılık da çok az bir ödeme yaptığı için borç sürekli birikiyor. Botaş'ın diğer kurumlardan alacakları da 150 milyon doları buluyor.
Öte yandan, Melih Gökçek dün bir gazetede çıkan haber üzerine açıklama yaparak, EGO'nun Botaş'a olan borçlarına neden olmadıklarını, borçlarının da 903 milyon değil, 406 milyon YTL olduğunu savundu. Botaş yetkilileri, Gökçek'in verdiği rakamların sadece anapara olduğunu, gecikme faizinin dikkate alınmadığını, oysa bu borçlara karşılık Botaş'ın bankalardan faizle kredi kullandığını vurguladı.
Elektrikte saatlik tarife dönemi
Elektrik krizine çözüm olacak adımlardan biri atılarak Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (DUY) uygulamaya konuldu. Buna göre üreticiler, üretim taahhütlerini saat saat fiyatlandırarak sunacak. Sistemle, arz güvenliğinin sağlanması, rekabetin özendirilmesi ve özel sektöre kolaylık sağlanması planlanıyor. Sektör temsilcilerine bugün anlatılacak DUY sisteminde, özel ve kamu üretim şirketleri, arz-talep dengesini sağlamak üzere, aylık olarak, santrallarının durumu ve maliyetlerini dikkate alarak, üretebilecekleri elektriği ve satacağı elektriğe dönük fiyat tekliflerini, TEİAŞ Milli Yük Tevzii Merkezi'ne bildirecek. Merkez, böylece "Şu saatte, şu şirketten elektrik alacağım" diyebilecek.
'Doğalgaz zammı sürer'
Makine Mühendisleri Odası (MMO) Başkanı Emin Koramaz, "Yapılan zamma rağmen, Botaş zararına satış yapıyor. Dolayısıyla fiyat artışları devam edecektir" diyerek, sorunun çözümü için şu önerilerde bulundu:

  • Doğalgaz temin anlaşmalarındaki Türkiye aleyhine hükümler iptal edilmeli,
  • Doğalgaza aşırı bağımlılık azaltılmalı,
  • Gazda Rusya'ya aşırı bağımlılık giderilmeli,
  • Doğalgaz ve petrol aramaları artırılmalı,
  • Doğalgazdaki KDV indirilmeli, ÖTV kalkmalı,
  • Elektrik üretimi içinde doğalgazın yüzde 45'lere ulaşan payı düşürülmeli, linyit artırılmalı,
  • Enerji üretiminde başta su, rüzgâr ve jeotermal olmak üzere yerli, yeni ve yenilenebilir kaynaklara ağırlık verilmeli.