Kiraz oyununa muhtar engeli

İzmir'deki Vişneli Köyü Muhtarı kiraz üreticisine '2.5 YTL'nin üzerinde fiyat vermemek için işbirliği yapan 17 firmanın anlaşmasını ele geçirdi. Yasadışı anlaşma Rekabet Kurulu'nda.
Haber: HANİFE ŞENYÜZ / Arşivi

ANKARA - Türkiye'nin kiraz ihracatında dünyada ilk sıraya oturmasının ardından patlak veren üretici-ihracatçı kavgası, Rekabet Kurumu'na taşındı. Rekabet Kurumu'na Kemalpaşa ilçesi Vişneli Köyü Muhtarı başta olmak üzere dört şikâyet başvrusu yapıldı. Kurum uzmanları ön araştırma için görevlendirildi.
'2.5 YTL'nin üzerinde fiyatla üreticiden kiraz almayacağız' anlaşmasını, e-posta ile kurula ihbar eden İzmir Kemalpaşa ilçesi Vişneli Köyü Muhtarı Ziver Keskin, uzmanların kendisine geldiğini ve tutanak tuttuklarını söyledi. Rekabet hukukunun 'açıkça ihlali' olarak değerlendirilen fiyat anlaşmasının tespiti, 17 firmayla ilgili soruşturma açılması ve firmaların ciroları oranında para cezasına çarptırılma olasılığını güçlendiriyor.
Geçen yıl 7 YTL düzeyinde bir fiyatla ihracatçıya kiraz satan İzmir Kemalpaşa, Manisa Denizli ve Çanakaleli kiraz üreticileri, bu yıl artan ihracat potansiyeline karşın ihracatçının düşük fiyat teklifi ile karşı karşıya kaldı.
Üreticilerin şikâyeti üzerine başta Manisa, Honaz ve Kemalpaşa olmak üzere kiraz üretiminin önemli bir kısmını yapan il ve içelerde üretici birlikleri ile ziraat odaları harekete geçti. Üretici birlikleri, ziraat odaları konuyu Rekabet Kurumu'nun gündemine getireceklerini açıkladılar. Konu kamuoyunun gündemine haziran ortalarında gelirken, Kemalpaşa Vişneli Köyü muhtarı Ziver Keskin, Radikal'e yaptığı açıklamada, 17 ihracatçı firmanın fiyat anlaşması yaptıklarına dair belge ile ilgili olarak yerel basına yaptığı açıklamaların ardından ihracatçıların kiraz alımlarında tek fiyat uygulamasının 10 Haziran'da sona erdiğini ve fiyatların 2.5 YTL'den 3.5-3.7 YTL'ye yükseldiğine dikkati çekti.
İnceleme başladı
Muhtar Ziver Keskin, kişisel olarak ihracatçı 17 firmanın kendi aralarında fiyat anlaşması yaptıklarına dair belgeyi mail (elektronik posta) ile Rekabet Kurumu'na gönderdiğini belirtirken, Rekabet Kurumu uzmanlarının geçtiğimiz cuma günü köylerine gelerek yerinde incelemelerini başlattıklarını ve konuyu diğer üreticilerin de görüşlerini alarak tutanağa bağladıklarını söyledi. "Anlaşma belgesini uzmanlara verdiniz mi" sorusuna ise Keskin, "Anlaşmaya ilişkin belge zaten oların elinde vardı" yanıtını verdi. Keskin, ihracatçı firmaların fiyat anlaşmasına Ege İhracatçı Birlikleri'nde yaptıkları toplantıda karar verdiklerini belirtirken, kararda birliğin rolü olduğunu düşünmediklerini vurguladı. Keskin, ihracatçıların üreticiden 2.5 YTL'ye aldığı ürünün Avrupa'da 10 avrodan satıldığına da dikkati çekti.
Şikâyetçi sayısı artacak
Kiraz ihraç eden 17 firmanın fiyat anlaşmasının mağdur olduğu üreticilerden Rekabet Kurumu'na şahsen yapılan iki başvurunun yarısına oda ve bir üst örgütün de olduğu belirtilirken, Manisa Ziraat Odası Yönetim Kurulu Başkanı Nuri Sorman anlaşmayla ilgili belgeye ulaştıklarını ve önümüzdeki hafta oda olarak Rekabet Kurulu'na başvuracaklarını açıkladı.
Rekabet Kurumu uzmanlarının, şikâyete konu olan ihracatçı firmaların yanı sıra şikâyetçi kurumlarda yerinde incelemelerden sonra ön araştırmayı tamamlayarak, ulaştıkları bilgiler, belgeler ve veriler ışığında rapor yazması ve Rekabet Kurulu'na sunmaları bekleniyor. Rekabet Kurulu da bu rapor çerçevesinde, soruşturma açılıp açılmayacağını karara bağlayacak.
Yasanın açık ihlali
Rekabet uzmanları, Türkiye'de rekabet hukukunun 10 yıldır uygulamada olduğunu ve dünya piyasalarında iddialı konuma gelen kiraz ihracatçılarının oturup kendi aralarında fiyat belirlemelerinin rekabet hukukunu açıkla ihlal anlamına geldiğinin bilinmesi gerektiğine dikkat çekiyorlar. Eski Rekabet Kurumu Başkanı Aydın Ayaydın da söz konusu fiyat anlaşmasının Rekabet Yasası'nın 4'üncü maddesinin açıkça ihlali anlamına geldiğini vurgulamıştı.
Bu çerçevede, kurulun da ihracatçıların kiraz fiyalarını belirlemesine ilişkin anlaşmaya dayanarak soruşturma izni vermesi, fiyat anlaşmasına taraf olan 17 firmanın cirolarının yüzde 10'una kadar para cezaları ile cezalandırılması bekleniyor.
Pazar genişliyor
Türkiye'de kiraz üretimi ve ihracat son yılarda gelişme gösterdi. İhracatın bu yıl 100 milyon doları düzeyine çıkması bekleniyor. Kiraz ihracatçısı firmaların başında ise Alara Tarım geliyor.
Alara Tarım Arjantin'deki kiraz bahçelerinin de katkısıyla dünyaya yılın sekiz ayı ihracat yapabilir konumda. Alara Fidan CEO'su Yavuz Taner, firmasının web sitesinde, "Bugünkü koşullarda, bugünün gerçeği doğrultusunda, üretici-ihracatçı veya üretici-tüccar arasında destek tesisi önemlidir. Dekara kirazdan minimum 2 bin 500 YTL gelir miktarı üreticiler için çok büyük bir nimettir. Türkiye'de dekara bu kadar yüksek gelir elde eden başka bir meyve yoktur" değerlendirmesini yapıyor. Alara Fidan CEO'su Taner, üreticilere kilogramda 2.5 YTL ödemesinde ilave olarak ayrıca üretici stopajı ve Bağ-Kur destek priminin de ihracatçı ve alıcılar tarafından ödendiğine dikkat çekiyor.
Firma yetkilileri imza attı
Ege İhracatçı Birlikleri'nde yaptıkları toplantıda, kiraza 2.5 YTL'nin üzerinde fiyat verilmeyeceği anlaşmasının altına imza atan firmalar şöyle: Lara Tarım, Başer Tarım, Barış Tarım, Antalya Tarım, Veli Gök, Abidin Köklü, Ana Meyve, Er Şah Gıda, Çelikoğlu, Paşam Tarım, Sultan Tarım, Yavuzlar, Cena Dış Tic, PİA Ltd, Dönüş A.Ş, Alara Tarım, Andiç Gıda.
'Faydaları da dokundu'
Vişneli Köyü Muhtarı Ziver Keskin, iharacatçıların aralarında yaptıkları fiyat anlaşmasına itiraz ederken, bu firmaların kendilerine katkısını da, "Biz son iki-üç yıldır EUROGAP yaş meyve ve sebze standartlarına uygun üretim yapıyoruz. İlaç kalıntısı sorunu yok. İhracatçının kiraz üreticisine bu konudaki katkısı yüksek" sözleriyle aktardı. Vişneli Köyü'nde, günde 120 ton kiraz alındığı bilgisini veren Keskin, ihraçlık ilk ürünün de kendi köylerinden çıktığını belirtti.