Kola devlerinin şeker kavgası

Pancara destek
Ezeli rakipler Coca Cola ve Pepsi Cola, meşrubatta kullanılan şeker nedeniyle Ülker'e cephe açtı. İki firmanın iddiası: Pancar üreticisine destek nedeniyle meşrubattaki nişasta bazlı şekerde kota var. Ülker, bakanlığın izni olmadan nişasta bazlı şeker üretim tesisi kurarak haksız rekabet yaratıyor.
'Biz de isteriz'
Şikâyetçi firmalar, kendi tesis kurma isteklerinin, 'Şeker Yasası'nın ruhuna aykırı' diye geri çevrildiğini belirtti. Şeker Kurulu devreye girince Ülker'in üretimi durdurduğu belirtildi. Şikâyetçilerse şu görüşte: Ülker, 'İç üretim için izin almam gereksiz' diyor. Böyleyse diğer şirketlere de izin verilsin.

İSTANBUL - Türkiye'nin en büyük kolalı içecek üreticileri Coca Cola, Pepsi Cola ve Ülker Grubu ürettikleri meşrubatta kullandıkları şeker yüzünden birbirine girdi. Coca Cola ve Pepsi Cola yaptıkları açıklamayla Ülker Grubu'nu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'ndan izin almadan kurduğu tesiste nişasta bazlı şeker üreterek haksız rekabet yapmakla suçladı. Ülker ise ''küçük bir tatlandırıcı tesisiyle kendi ihtiyaçlarını karşılamalarının'' söz konusu olmadığını açıkladı.
Tüm dünyada rekabet eden Pepsi Cola ve Coca Cola'yı, Türkiye'de Ülker Grubu'na karşı aynı safta birleştiren olaylar dizisinin geçmişi 2004'ün temmuz ayına kadar uzanıyor. Ülker Grubu bu tarihten itibaren Adapazarı Akyazı'daki Cola Turka tesislerine eklediği bir tesiste mısırdan elde edilen nişasta sütünü, nişasta bazlı şekere dönüştürmeye başladı. Üretilen nişasta bazlı şeker de yakın zamana kadar Cola Turka'da kullanıldı.
Ton başına 300 dolar avantaj
Türkiye'de meşrubat, bisküvi ve şekerleme üreticileri ya nişasta bazlı şeker ya da pancardan elde edilen şeker kullanıyor. Nişasta bazlı şeker kullanmak ton başına 250-300 dolarlık bir maliyet avantajı sağlıyor. Devlet de pancardan elde edilen şekere pazar bulabilmek için nişasta bazlı şekerin (tatlandırıcı) satışına kota getirmiş durumda. Türkiye'de nişasta bazlı şeker kotası, ülke şeker üretiminin yüzde 10'u ile sınırlı. Bu rakam da 2004 için 351 bin ton olarak belirlendi. Aralarında Cargill ve Amylum'un da bulunduğu 5 şirket bu kotayı üretiyor.
Meşrubat, bisküvi ve şekerleme şirketleri ihtiyaçlarını kota çerçevesinde bu beş şirketten satın alıyor. Ancak kota nedeniyle ihtiyaçlarının önemli bölümünü şekerpancarından elde edilen şekerle karşılıyor.
Pepsi Cola ve Coca Cola'nın iddiasına göre Ülker, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'ndan izin almadan kurduğu tesisle nişasta bazlı şeker üretimine başladı. Ancak bunu yaparken de çok akıllı bir yol izledi. Cargill ile Ülker'in yüzde 50'şer ortak olduğu Pendik Nişasta Sanayi (PNS) nişasta bazlı şekerin ara maddesi olan nişasta sütünü Cargill'den satın aldı.
Ardından nişasta sütü Ülker'e satıldı. Ülker de nişasta sütünü, nişasta bazlı şekere dönüştürüp Cola Turka'da kullandı. Ülker'in yasayı ilginç bir yöntemle baypas ettiğini öğrenen Pepsi Cola ve Coca Cola ocak ayının ilk haftasında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na başvurup Ülker'inkine benzer bir tesis kurmak için izin istedi. Ancak bakanlık kısa süre sonra istemi Şeker Kanunu'nun ruhuna aykırı olduğu gerekçesiyle geri çevirdi. Bunun üzerine Pepsi Cola rakiplerinden birinin haksız rekabet yaptığını ve izinsiz bir tesis kurduğunu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na bildirdi. Bakanlık bu konuda bilgisi olmadığı cevabını verdi.
Şeker Kurulu: Kanuna aykırı
İşin resmiyete dökülmesi üzerine Şeker Kurulu araştırma yapmaya başladı ve Coca Cola'ya bir yazı göndererek 'kota tahsisatı olmadığı için yapılacak üretimin kanuna aykırı olacağını' bildirdi. Ayrıca kota kapsamında nişasta bazlı şeker üreten Cargill ve Amylum gibi şirketlere gönderilen yazıda da nişasta sütünden şeker üretip kendi imalatlarında kullanan şirketlerin de (Ülker gibi) kota temin etmeleri gerektiği belirtilerek Şubat 2005'ten itibaren aylık üretim ve satış rakamlarını bildirmeleri istendi. Bu tarihten sonra Cargill Ülker'e nişasta sütü satışını durdurdu. Böylelikle Ülker'in nişasta bazlı şeker üretimi de sona ermiş oldu.
Coca Cola ve Pepsi'den yapılan ortak açıklamada, Sanayi ve Ticaret Bakanı Ali Coşkun'un nişasta bazlı şeker üretimine ilişkin açıklamalarının, Bakanlığın bu konuda 'adil bir tutum' izleyeceği konusunda bir güvence olarak kabul edildiği bildirildi.
Kavga neden çıktı?

  • Türkiye'de meşrubat, şekerleme, bisküvi üreticileri şeker ihtiyaçlarını şekerpancarından ya da mısırdan elde edilen tadlandırıcıyla karşılıyorlar.
  • Türkiye'de pancar üreticisini korumak için nişasta bazlı şeker (tatlandırıcı) üretiminde kota uygulanıyor. 2004 yılı nişasta bazlı tatlandırıcı kotası 351 bin tondur (2 milyon 340 bin tonluk şeker kotasının yüzde 15'i.)
  • Türkiye'de nişasta bazlı tatlandırıcı kotası Cargill ve Amylum'un da aralarında bulunduğu beş şirkete verildi.. Esas faaliyet alanı nişasta bazlı tatlandırıcı üretmek olan şirketler son ürünü (nişasta bazlı tatlandırıcı) ihtiyacı olanlara kota çerçevesinde satıyor.
  • Cargill mısırı işleyip elde ettiği ara mamulü (nişasta sütü) 2004 yılının temmuz ayından itibaren Ülker ile birlikte ortak olduğu PNS'ye (Pendik Nişasta Sanayii) satmaya başladı. PNS de bu malı Ülker'e sattı.
  • Ülker de Akyazı'daki Cola Turka tesisinde kurduğu ilave bir tesisle bu ara maddeyi nişasta bazlı şekere çevirip üretimde kullanmaya başladı ve böylelikle kotaları aşmanın yolunu buldu.
  • Coca Cola ve Pepsi Cola da Ülker'e ton başına 250-300 dolar maliyet avantajı sağlayan bu uygulamadan haberdan oldu ve ocak ayında benzer bir tesis kurmak için Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na başvurdu.
  • Ancak istem Şeker Kanunu'nun ruhuna uygun olmadığı gerekçesiyle kabul edilmedi.
  • Pepsi Cola'nın 'Bir rakibimiz bunu yapıyor' itirazına ise 'Haberimiz yok' cevabı verildi.
  • Ardından Şeker Kurulu şikâyetler üzerine, nişasta bazlı şeker üreten Cargill ve Amylum'a bir yazı göndererek nişasta sütünden şeker üretenlerin de (Ülker gibi) kota temin etmeleri gerektiğini belirterek Şubat 2005'ten itibaren aylık üretim ve satış bilgilerini istedi.
  • Bu tarihten sonra Cargill, Ülker'e PNS üzerinden nişasta sütü satışını durdurdu. Ülker'de de nişasta bazlı şeker üretimi durdu.
    Ülker: Aralarında anlaşarak piyasada sıkıntı yaratıyorlar
    Ülker Grubu, küçük bir tatlandırıcı tesisiyle kendi ihtiyaçlarını karşılamalarının söz konusu olmadığını açıkladı. Ülker Grubu'ndan yapılan açıklamada, grup içinde Cola Turka dahil tüm içecek grubunun işin sadece yüzde 5'ini kapsadığı belirtildi. Ülker'in yıllık 70 bin ton ile Türkiye'nin en büyük pancar şekeri kullanıcısı olduğu ve pancar şekerinin geleceğinin kendileri için çok önemli konulardan birini teşkil ettiği kaydedilen açıklamada, "Ülker olarak küçük bir tatlandırıcı tesisiyle kendi ihtiyacımızı karşılamamız asla söz konusu değildir" denildi.
    İşleri sadece meşrubat olan bazı büyük şirketlerin, yaptıkları anlaşmalarla piyasadaki tatlandırıcı kapasitelerini uygun fiyatlarla kendilerine bağlayıp piyasaya mal verilmesini engelledikleri ve haksız rekabet sonucu suni bir tedarik sıkıntısına neden oldukları ileri sürülen açıklamada, şunlar kaydedildi:
    "Ülker Grubu'nun her şirketinin ortaklık yapısı farklı olduğundan grup içi satışlarda mutlaka cari pazar fiyatları uygulanmakta, haksız bir rekabete sebep olunmamaktadır. Bu konuda her türlü kayıtlarımız açıktır. Diğer taraftan iş felsefemize göre hür teşebbüsün var olduğu demokrasilerin uygulandığı ülkelerde yapılacak yatırımlar için izin alınmaz. Kanunen yasak olan işler zaten yapılmaz. Coca Cola ve Pepsi şirketlerinin, doğrudan sermaye yatırımı oluşturacak ve yeni istihdam yaratacak üretim tesisleri kurmak konusunda son derece arzulu ve hazır olduklarını bildirmeleri de ekonomimiz için sevindirici bir haberdir."