Krizin üzerinden bir yıl geçti, sanayici yatırım konusunda hâlâ çekimser

Krizin üzerinden bir yıl geçti, sanayici yatırım konusunda hâlâ çekimser
Krizin üzerinden bir yıl geçti, sanayici yatırım konusunda hâlâ çekimser

Bu yıl ve geçen yılın eylül ayları karşılaştırıldığında, sanayinin üretim hacminin arttığı, stokların gerilemeye başladığı ve canlandırma paketlerinin etkisiyle satışların yükseldiği görüldü.

Krizin ilk yılını geride bırakan reel sektörün mevcut durum ve geleceğe yönelik beklentilerinde iyileşme gözlense de, yatırım konusunda hâlâ çekimser kaldığı görüldü. Talep daralması sanayicinin en büyük kâbusu olmaya devam ediyor

ANKARA - Tüm dünyayı etkileyen ekonomik krizin üzerinden tam bir yıl geçti. Küresel ekonomik krizin ilk yılını geride bırakan reel sektörün mevcut durum algısı ve geleceğe yönelik beklentilerinde iyileşme gözlense de, yatırıma hâlâ çekimser yaklaştığı görüldü.
Küresel kriz nedeniyle geçen yıl yoğun bir şekilde hissedilen yatırım eğilimindeki kırılma, 2009 Eylül’ünde daha da belirginleşti. Yatırım harcamalarını kısacağını bildirenlerin oranı ise yüzde 28.9’dan yüzde 37.5’e çıktı. Krizin bir yılının geride kaldığı şu günlerde talep daralması sanayicinin en büyük kabusu olmaya devam ediyor. Eylül 2009’da talep yetersizliğini dile getiren işyerlerinin toplam üretimdeki payı yüzde 43.7’den, yüzde 57’ye yükseldi. Merkez Bankası’nca imalat sanayii işyerlerinde gerçekleştirilen iktisadi yönelim anketine dayanılarak yapılan belirlemelere göre bu yıl ve geçen yılın eylül ayları karşılaştırıldığında, sanayinin üretim hacminin arttığı, stokların gerilemeye başladığı, canlandırma paketlerinin etkisiyle toplam satış miktarının arttığı görüldü. Ancak, küresel ekonomik krizin Türkiye’de ciddi bir şekilde hissedilmeye başlamasının üzerinden bir yılın geçtiği şu günlerde, reel sektörün yatırıma hâlâ çekimser yaklaştığı görüldü.

Harcamalar kısılıyor
Küresel kriz nedeniyle geçen yıl yoğun bir şekilde hissedilen yatırım eğilimindeki kırılma, 2009 Eylül’ünde daha da belirgin hale geldi. Yaşanan olumsuz sürecin etkisiyle sabit sermaye yatırım harcamaları endeksi 90.7’den 77.6’ya geriledi. Gelecek bir yıl içinde önceki bir yıla göre yatırım harcamalarını artırmayı planlayan işyerlerinin geçen yıl eylül ayında yüzde 19.6 olan üretim değeri ağırlıklı oranı bu yıl aynı ayda yüzde 15.1’e indi. Yatırım harcamalarını kısacağını bildirenlerin oranı ise yüzde 28.9’dan yüzde 37.5’e çıktı.
İktisadi yönelim anketine göre üretimi kısan faktör olan talep yetersizliğini dile getiren işyerlerinin toplam üretimdeki payının yüzde 57 olduğu belirlendi. Özellikle son iki yıldır kendisini hissettiren talep yetersizliği 2007 yılı Eylül’ünde yüzde 37.2 düzeyindeyken, 2008 yılının aynı ayında yüzde 43.1 olarak gerçekleşmişti.
Üretimi kısan faktörlerden hammadde-ekipman yetersizliğinin payı Eylül 2009’da yüzde 10.2’den 7.7’ye, mali olanaksızlıkların payı yüzde 8.7’den yüzde 7.7’ye, iş gücü yetersizliğinin payı yüzde 8’den yüzde 6’ya, diğer nedenler de yüzde 9.9’dan 7.9 geriledi. 

Üretim artıyor
Krizin yoğun hissedilmeye başlandığı 2008 yılı Eylül ayına göre 2009’un aynı döneminde üretim hacminin arttığını bildiren işyerlerinin sayısı da arttı. Geçen yıl eylülde son üç aydaki üretim hacminin arttığını söyleyenlerin oranı yüzde 24.8 iken, bu yıl aynı ayda yüzde 33’e yükseldi. Üretim hacminin azaldığını bildiren işyerlerinin oranı ise yüzde 30.4’den yüzde 23.9’a geriledi. Aynı kaldı diyenlerin oranında ise çok büyük bir değişim yaşanmadı. Geçen yıl eylülde bu oran yüzde 44.8 iken, bu yıl 43.1 oldu. Sanayicinin üretim hacminde artış açısından, 2009 yılı eylülünde, geçen yıla göre daha iyimser olduğu dikkat çekti.
Ekonomik krizin kayıtlı toplam siparişlerin üzerinde yarattığı erozyonsa halâ sürüyor. Geçen yıl eylül ayında şu anda kayıtlı toplam siparişlerinin miktarının normal altı olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 38.8 iken, Eylül 2009’da bu oran yüzde 40.3’e yükseldi. Kayıtlı ihracat sipariş miktarının normal altı olduğunu bildirenlerin oranı da yüzde 34.5’den yüzde 43’e yükseldi. Şu anda kayıtlı ihracat siparişlerinin miktarının normal üstü olduğunu söyleyen reel sektör temsilcilerinin oranı Eylül 2009’da yüzde 5.3’ten 4.6’ya düştü. 

Ekonomik paketler işe yaradı
Hükümetin açıkladığı canlandırma paketlerinin etkisiyle son üç ayda alınan toplam sipariş miktarının geçen yıla göre arttığını söyleyenlerin oranında yükseliş gözlendi. 2009 yılı Eylül’ünde son üç ayda alınan toplam siparişlerin arttığını bildiren işyerlerinin ağırlığı yüzde 21.5’ten yüzde 33.8’e yükselirken, azaldığını bildirenlerin oranı yüzde 37’den yüzde 28’e geriledi. Reel sektör, eylül ayı sonunda bitecek olan vergi indirimlerinin, siparişleri etkileyeceği noktasında birleşti.
Eylül aylarına göre gelecek üç ayda iç piyasa siparişlerinin artacağını düşünen işyerleri yüzde 24.1’den yüzde 22.9’a gerilerken, azalacağını öngörenlerin oranı yüzde 28.5’den yüzde 27.3’e düştü. Son üç ayda ihracat siparişi miktarının arttığını açıklayan işyerlerinin oranı yüzde 19.9’dan yüzde 27.1’e çıkarken, azaldığını bildirenler yüzde 33.5’ten yüzde 31.5’e geriledi. Gelecek üç aylık dönemde ihracat siparişlerinde artış bekleyenlerin oranı yüzde 28.7’den yüzde 31.2’ye yükseldi. Azalış bekleyenlerin oranı yüzde 24.4’ten yüzde 18.7’ye düştü.
Bu dönemde toplam sipariş miktarında düşüş bekleyenler yüzde 30.8’den yüzde 25.3 gerilerken, artış bekleyenler yüzde 29.7’den yüzde 29.9’a çıktı. Gelecek üç ayda satış fiyatlarında artış öngörenler yüzde 20.2’den yüzde 18.1’e, indirim öngörenlerin oranı da yüzde 15.5’ten yüzde 9.4’e gerilerken, fiyatların değişmeyeceğini bildirenlerin oranı yüzde 64.3’ten yüzde 72.5’e yükseldi.
Son üç ayda ortalama birim maliyetlerin yükseldiğini bildiren işyerlerinin üretim değeri ağırlıklı oranı eylül aylarına göre yüzde 61.9’dan yüzde 36.8’e geriledi. 
(anka)