Mavi Akım'a 'anlaşmalı' zam

Türkiye ile Rusya arasında 2003 yılının ilk 11 ayı boyunca süren 'Mavi Akım Fiyat Formülü pazarlığı' sonucunda varılan anlaşmanın Türkiye'nin aleyhine sonuçlandığı ve bunun Türkiye'nin Gazprom'a 2027'ye kadar yaklaşık 6 milyar dolar fazladan ödeme yapmasına neden olacağı belirtildi.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Türkiye ile Rusya arasında 2003 yılının ilk 11 ayı boyunca süren 'Mavi Akım Fiyat Formülü pazarlığı' sonucunda varılan anlaşmanın Türkiye'nin aleyhine sonuçlandığı ve bunun Türkiye'nin Gazprom'a 2027'ye kadar yaklaşık 6 milyar dolar fazladan ödeme yapmasına neden olacağı belirtildi.
Ticari sır olduğu gerekçesiyle anlaşmaları gizli tutan BOTAŞ, uzun vadede Gazprom'un lehine olan anlaşmayı mevcut gaz kontratlarının özel sektöre devri konusunda taviz almak ve tahkimden kurtulmak için kabul etmişti. Aradan geçen 16 ay boyunca BOTAŞ, alınan bütün doğalgazın faturasını aleyhte formülle öderken, Gazprom kontrat devrinda adım atmadığı gibi sorun çıkarmayı sürdürdü.
Enerji Bakanlığı'ndaki son operasyon gözleri sorunlu ihale ve anlaşmalara çevirdi. Enerji Bakanlığı Teftiş Kurulu'nun önündeki 100'e yakın dosyanın en önemlilerinden birinin BOTAŞ'ın imzaladığı doğalgaz anlaşmaları olduğu öğrenildi. Geçmişe yönelik başlatılan, ancak TBMM'deki iddialar doğrultusunda AKP döneminde imzalanan son fiyat anlaşmasına uzanacağı kaydedilen incelemenin fiyat formülünü kapsadığı belirtildi.
FO(bir), FO(sıfır) pazarlığı
BOTAŞ ile Gazprom arasındaki anlaşma ile kurulan Mavi Akım Doğalgaz Boru Hattı 2002 sonunda tamamlanmış ve gaz pompalanmasına başlanmıştı. 2003 Nisan ayında alınan doğalgazın ilk faturası Ankara'ya ulaştığında BOTAŞ faturaya itiraz etmiş, anlaşmadaki formüle göre faturanın daha düşük olması gerektiğini Moskova'ya iletmişti. Pazarlıklarda Türkiye'nin hesaplamayı değişken bir fuel oil katsayısı (fobir) kullanarak yaptığı, oysa Gazprom'un 1992 yılına ait sabit fuel oil katsayısı olan fosıfır'ı tercih ettiği anlaşılmıştı. Anlaşmanın yazılı metninde Türkiye'nin lehine olan katsayı yer almasına karşın, Gazprom anlaşmanın aslında diğer katsayı üzerinde sağlandığını, anlaşma metne dökülürken katsayının yanlış yazıldığını ileri sürmüştü. İlk aylardaki pazarlıktan sonuç alınamayınca BOTAŞ diğer iki boru hattından gelen doğalgaza göre ucuz olmasına karşın Mavi Akım'ı kapatmıştı. Gazprom da uluslararası Haziran 2003'te tahkime başvurmuştu.
Kontrat devri için taviz
Türkiye'nin Doğalgaz Piyasası Yasası çıkarmasının ardından piyasanın serbestleşmesi için BOTAŞ'ın elindeki kontratların yüzde 80'ini özel sektöre devretmesi gerekiyor. Bu da ancak Gazprom'un oluruyla gerçekleşebilecek. Yetkililer, BOTAŞ'ın bu konuda yaşadığı sıkışıklığı aşabilmek için de Gazprom'a taviz verdiğini iddia etti:
Gazprom ile BOTAŞ arasındaki pazarlıklar 11 ay boyunca Ankara ve Moskova'da sürerken zaman zaman Dışişleri temsilcilerinin bile alınmadığı görüşmeler sonucu 19 Kasım 2003'te anlaşmaya varıldı. Gazprom iki ayrı anlaşmayla batı hattından (Bulgaristan üzerinden) gelen doğalgazın fiyatını ve 'Al ya da öde' limitini düşürdü. Ancak belirlenen ortak fiyatla Mavi Akım'la gelen doğalgazın fiyatı arttı.
Fiyat yüzde 12 arttı
Edinilen bilgiye göre anlaşmada Mavi Akım'la gelen doğalgazın fiyatı ortalama yüzde 12 arttı. Buna karşın batı hatlarında yüzde 20'ye yakın indirimler elde edildi. Yapılan hesaplamalara göre kısa vadede Türkiye lehine görünen bu avantajlar uzun vadede zarara neden oluyor. Çünkü indirim yapılan 1. batı hattı sadece yılda 6 milyar metreküp doğalgaz taşıyor ve 2012'de miadını dolduruyor. İkinci Batı hattı anlaşmasıyla da yılda 8 milyar metreküp doğalgaz taşınıyor ve proje 2021'de tamamlanıyor. Buna karşın yılda 16 milyar metreküp doğalgaz taşıyan Mavi Akım'ın ömrü 2027'de doluyor.
Yeni fiyat formülü 19 Kasım 2003'te belirlendiği halde doğalgaz anlaşmalarındaki 'geriye yürütme' hükmü nedeniyle hesaplamalar Gazprom'un formülün düzeltilmesini istediği tarihten yani ilk faturadan itibaren yapıldı. BOTAŞ, 2003'ün başından beri Mavi Akım'la aldığı doğalgazın tamamının faturasını, 2027'ye kadar değişiklik yapılmazsa aleyhte formüle göre ödeyecek. Anlaşmanın ilk metninde yer alan formülle yapılan hesapla karşılaştırıldığında ortaya 6 milyar dolarlık kayıp çıkacak.