Merkez'den şok senaryolar

Merkez Bankası'nın oluşturduğu kur şok senaryolarında, TL'nin yüzde 10'luk değer kaybı durumunda TMSF dışındaki bankaların Mart 2005 itibarıyla 47 milyon YTL zarar oluşacağı, bu zararın TL'nin yüzde 30 değerlenmesi durumunda 142 milyon YTL'ye çıkacağı belirlendi.

ANKARA - Merkez Bankası'nın oluşturduğu kur şok senaryolarında, TL'nin yüzde 10'luk değer kaybı durumunda TMSF dışındaki bankaların Mart 2005 itibarıyla 47 milyon YTL zarar oluşacağı, bu zararın TL'nin yüzde 30 değerlenmesi durumunda 142 milyon YTL'ye çıkacağı belirlendi.
Merkez Bankası, dövizdeki açık pozisyonların ise 'ihmal edilebilir' düzeyde olması nedeniyle kur şoklarına dayanıklı olduğu yorumunu yaparken, negatif yönlü faiz şok senaryolarında da (faizlerdeki yükseliş) kayıpların karşılanabileceği sonucuna vardı.
Merkez Bankası Başkanı Süreyya Serdengeçti'nin perşembe günü açıkladığı ve bankanın ilk kez yayımladığı Finansal İstikrar Raporu'nda piyasa riski, negatif ve pozitif yönlü olmak üzere faiz ve kur şok senaryolarıyla ölçüldü.
Negatif yönlü kur şoku analizinde, YTL'nin yüzde 10, yüzde 20 ve yüzde 30 değer kaybetmesi temeline dayalı üç senaryo oluşturuldu. Bankaların yabancı para net genel pozisyon verilerine dayanan değerlendirmeye göre, TL yüzde 10 değer kaybına uğramış olsaydı, TMSF dışındaki bankaların Aralık 2003 itibarıyla 33 milyon YTL kâr ederken, Aralık 2004 itibarıyla 15 milyon YTL, Mart 2005 itibarıyla de 47 milyon YTL zarar edecekleri belirlendi.
Türk Lirası'nın değer kaybının artması durumunda 2003 yılındaki kârlılık seviyesi artan bankaların 2004 yıl sonu ve özellikle Mart 2005 tarihi itibarıyla zararlarının arttığı görülüyor. TL'deki değer kaybı yüzde 20 olsaydı Mart 2005 itibarıyla 95 milyon YTL olan zarar boyutunun, yüzde 30 değer kaybı durumunda 142 milyon YTL'ye çıkacağı saptandı.
Kur şokuna dayanıklı
Türk Lirası'nın değerlenmesi durumunda kârı devam eden bankalar dışarıda bırakıldığında, zarar eden bankalar için oluşan zararın bu bankaların özkaynaklarına oranının, yüzde 10'luk değer kaybında yüzde 0.6, yüzde 20'lik değer kaybında yüzde 1.1, yüzde 30'luk değer kaybında ise yüzde 1.7'sine ulaşacağı belirlendi.
Zarar ne kadar olur?
Merkez Bankası kur şok senaryosu sonuçlarını, "Bankacılık sektörünün genel olarak yüksek açık pozisyon bulundurmaktan kaçındığı ve büyük çaplı bir kur şokunda bile kurdaki dalgalanmalara karşı dayanıklı olduğu görülmektedir" biçiminde değerlendirdi.
Faiz şoku analizinde negatif yönlü üç şok senaryosu oluşturuldu. Birinci senaryoda 0-1 ve 1-3 ay vadeli faize duyarlı YTL aktif ve pasifleri 2 puan yüksekten, aynı vadeler itibarıyla yabancı para cinsinden aktif ve pasifler de 1 puan yüksekten yeniden fiyatlandırıldı. Bu durumda TMSF dışındaki bankacılık sektörünün Aralık 2004'te net 15 milyon YTL olan zararının Mart 2005 itibarıyla 46 milyon YTL olacağı belirlendi. İkinci senaryoda, 0-1 ve 1-3 ay vadeli YTL aktif ve pasiflerinin 4 puan, yabancı para aktif ve pasiflerinin de 3 puan yüksekten yeniden fiyatlandırılması durumunda Mart 2005 itibarıyla da 238 milyon YTL olacağı ortaya çıktı. Faizlerin YTL aktif ve pasifleri için 6 puan, yabancı para aktif ve pasifleri için de 5 puan yüksekten yeniden fiyatlandırılması durumunda da Aralık 2004 itibarıyla 67 milyon YTL, Mart 2005 itibarıyla ise 170 milyon YTL zarar oluşacağı belirlendi.
Faizde kayıp düşük kalır
Raporda, negatif faiz şok senaryolarından sonra şu değerlendirme yapıldı: "Faiz artışları sonucunda bankacılık sektörünün ticari portföyünde yer alan menkul kıymetlerin piyasa değeri de azalmaktadır. En yüksek faiz şokunda bile özkaynaklar, zararına yapılacak satışlar sonucu ortaya çıkacak değer kayıplarını karşılayabilecek düzeydedir. Sonuç olarak, TMSF hariç bankacılık sektörünün Haziran 2004'ten itibaren faiz riskini artırdığı, ancak olası değer kayıplarının halen düşük kalacağı anlaşılmaktadır."
Pozitif senaryolara göre neler olabilir?
Merkez Bankası tarafından hazırlanan Finansal İstikrar Raporu'nda, Türk Lirası'nın yüzde 10, yüzde 20 ve yüzde 30 oranında değer kazandığı varsayımlarına dayandırılan üç pozitif yönlü şok senaryosu yer aldı. Rapora göre bu durumda bankaların kârlılıkları önemli oranda artacak. Pozitif yönlü faiz şok senaryosunda da Yeni Türk Lirası ve yabancı para cinsinden aktif ve pasifleri yeniden fiyatlandırmada, negatif yönlü senaryodaki varsayımların tersi uygulandı. Bu durumda da sektörün kârlılığının olumlu etkilendiği saptanırken, aynı raporda konuya ilişkin şu değerlendirmeler de yapıldı:
"Mart 2005 tarihi itibarıyla, söz konusu kârların Aralık 2003 ve Aralık 2004'e göre arttığı görülmektedir. Bu durum, bankacılık sisteminin kısa vadeli açık pozisyonlarını artırdığını ortaya koymaktadır. Pozitif yönlü faiz şokunun 3 ay sürmesi durumunda ise vade uyumsuzluğuna bağlı olarak kârların daha da artacağı ve bunun 2003 ve 2004 yıllarına kıyasla daha yüksek olacağı tespit edilmiştir."