Petrolden önce ceza geliyor

Bakü-Ceyhan projesi gereği 10 Mayıs 2005'te yapılacak dolum işlemi, Türkiye'deki gecikme nedeniyle 2006'ya kalıyor. Anlaşma, geciken her gün için Türkiye'nin hanesine 500 bin dolar ceza öngörüyor. Ankara, revizyon peşinde.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Hattı projesinin anlaşma ve proje gereği 10 Mayıs 2005'te yapılması gereken Ceyhan'da dolum işlemi 2006'ya kalıyor. Anlaşma gereği 10 Mayıs'tan sonraki her gün
için Türkiye'nin hanesine 500 bin dolar ceza yazılacak. BTC Proje Direktörlüğü'ne (BTCPD) göre proje tamamlanmasında aslolan, 'Azerbaycan'ın petrol üretimi' ve bu konuda somut adım atılamadığı için anlaşma 'bitiş tarihi' 2005 yılı sonunda olacak şekilde revize ediliyor. Ancak Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev 18 Şubat'ta tören yaparak hattın Azerbaycan'daki bölümüne törenle petrol pompaladı.
Türkiye'de durum
Edinilen bilgiye göre, boru hattının Türkiye'den geçen 1070 kilometrelik etabının ilk bölümü Posof-Pasinler hattında (Lot A) ciddi gecikme yaşandı. Tepe Nacap JV konsorsiyumunun üstlendiği bu bölümde boru temininde sıkıntı yaşandı ve kaynak işleri gecikti. Bunun üzerine söz konusu iş BOTAŞ tarafından alınarak taşeronlara verildi. 5 Ocak'ta bitirilmesi planlanan kaynak işleri 28 Şubat itibarıyla yüzde 95 oranında tamamlanabildi.
Sorun boru hattı kaynaklarıyla sınırlı kalmadı. Türkiye'deki dört pompa istasyonunun montajında bir yaz sezonunun kaçırılması nedeniyle de gecikme oldu. İstasyonları monte edecek TEPE grubu 28 Şubat itibarıyla işin ancak yüzde 72'sini tamamlayabildi.
Petrol 66 günde geliyor
BTC Proje Direktörlüğü'nün açıklamasına göre, petrol, 1730 kilometre uzunluğundaki hatta pompalandıktan sonra 66 gün içinde Ceyhan'daki Haydar Aliyev Terminali'ne ulaşacak. Çünkü, suyla itilen ham petrol boru içinde ağır ilerlediğinden Ceyhan'daki terminale ulaşması 66 gün sürüyor. Petrolün Ceyhan'a ulaşmasının ardından yapılacak testler de 50 gün sürüyor. Bu durumda petrolün bugün pompalanmaya başlaması halinde bile yükleme 116 gün sonra, yani 26 Haziran'da başlayabilecek.
BTC'nin açıklamasına göre, boru hattının Türkiye'deki bölümüne petrol pompalanmasına en erken 2005'in ikinci yarısında başlanabilecek. Bu da Ceyhan'da yükleme işine en erken eylül sonunda başlanabileceğini gösteriyor. Ancak, projede çalışan ve isminin açıklanmasını istemeyen bir yetkili, bu işin 2006 yılından önce olamayacağını belirtti.
Maliyet de artmış
Bu durumda anlaşma gereği Türkiye tarafından kaynaklanan gecikme için günlük 500 bin dolar ceza uygulanacak. Altı aylık bir gecikme için ceza miktarı da 90 milyon doları bulacak.
Bu arada, edinilen bilgilere göre, 1 milyar 307 milyon dolar olan Türkiye ayağının maliyeti 1 milyar 420 milyon dolara çıktı. Türkiye, maliyet tartışmaları sırasında konsorsiyum tarafından belirtilen fiyatın üstüne çıkılması durumunda ek maliyeti karşılamayı taahhüt etmişti.
Hazine garanti vermişti
Aynı anlaşmada Türk hükümetinin gecikme ve maliyet artışını karşılamak amacıyla Hazine'den garanti garanti ifadeleri de yeralıyor. Hazine, Bakü-Ceyhan Petrol Boru Hattı'ndaki ceza ve maliyet artışları için 300 milyon dolar 'likit garanti' vermişti.
Revize edilecek mi?
Türkiye'nin bu cezayı ödememesi amacıyla 10 Mayıs 2005 tarihinin revize edilmesi için çalışmalar yapılıyor. BTC açıklamasına göre, ceza konusunda aslolan Azerbeycan tarafından petrolün çıkarılma programı olacak ve petrol yükleme işleri tarihi 2005'in son çeyreği olarak revize edilecek. Çünkü, işveren konsorsiyum, petrol teminini 2005 yılının ikinci yarısına kaydırdı. Bu olasılığa karşın BTCPD'nin işi sağlama alıp doğabilecek her türlü ithama karşı hazırlık yaptığını belirtti. BTCPD'nin bu açıklamasına karşın Azerbaycan'da 18 Şubat'ta yapılan törenle petrolün hatta pompalandığına dikkat çeken kaynaklar Türkiye'nin istediğinin olmayabileceğini söyledi.
Tepe Grubu gidince Fernas'a gün doğdu
BTC boru hattı inşaatında yaşanan gecikmenin önemli nedenlerinden sayılan Lot A inşaatının Tepe grubundan alındığı, taşeron şirketlerce sürdürüldüğü belirtildi. Tepe'nin işinin Botaş gözetiminde mevcut taşeron şirketlere yaptırıldığı, 'aciliyet' gerekçesiyle de bu şirketlere daha önce Lot B'de iş üstlenen Fernas adlı şirketin dahil edildiği ortaya çıktı. İşin Fernas'a verilmesine ilişkin Botaş Yönetim Kurulu Kararı ile Fernas'ın sahibi Muzaffer Nasıroğlu'nun tutuklandığı ikinci beyaz enerji soruşturmasında düğmeye basılmasının aynı güne, 18 Mayıs 2004'e denk gelmesi dikkat çekti. BTCPD, Radikal'in Tepe'nin işinin Fernas'a devredilmesiyle ilgili sorusunu yanıtlarken şu ifadeleri kullandı: "Lot A'da sorunlar yaşanmış olup bu kesimin işleri Botaş tarafından devralınmıştır, ve bu kesimde Botaş daha önceden mevcut küçük taşeronlarla işi yürütmektedir, ancak daha önceden Botaş'ın İnşaat Destek Hizmetleri Anlaşması kapsamında çalışan Fernas da belirli bölgedeki işlerin aksamasını engellemek ve gecikmeye maruz kalmamak için taşeron olarak bir kısım bölgede kullanılmış olup bu ay bu kesimdeki işlerini tamamlayacaktır. Anlaşılacağı üzere bu kesimde herhangi bir firmaya işin devri söz konusu değildir."
Gizli kararla verilmiş
Ancak, BTC Proje Direktörlüğü'nün, Botaş Genel Müdürlük makamına 17 Mayıs 2004 tarihinde gönderdiği 'Let-Bot-Bos-002069' referans sayılı yazıda Fernas'a ödenecek 24.5 milyon doların piyasa koşullarının üzerinde olduğu kaydedildi. Botaş Yönetim Kurulu'nun, 18 Mayıs 2004 tarihli 'gizli' ibareli kararına göre ise görev, ihalesiz biçimde 24.5 milyon dolara yedi ay için Fernas inşaat'a verildi.
Botaş, konuyla ilgili haberin Milliyet gazetesinde yayımlanması üzerine yaptığı açıklamada, görev devrini doğruladı. Açıklamada özetle, projenin İhale Kanunu hükümlerinden muaf olduğunu gerekçe gösterilip, Güriş, Tekfen, Atilla Doğan, Fernas, Öztaş, Turan Hazinedaroğlu, Çolakoğlu ve Peker firmalarının bulunduğu listeden değişik kriterlere 'eleme' yöntemiyle Fernas'ın seçildiği belirtildi.
Sahibi tutuklanmıştı
Geçen ay gerçekleştirilen ikinci beyaz enerji operasyonu çerçevesinde Fernas'ın sahibi, AKP Batman Milletvekili Nezir Nasıroğlu'nun amcaoğlu Muzaffer Nasıroğlu da tutuklanmıştı. Operasyonun EÜAŞ ile ilgili olmasına karşın Botaş Genel Müdür Yardımcısı Fuat Celepci'nin de gözaltına alınması operasyonun Botaş'a yayılacağı yorumlarına neden olmuş, daha sonra Celepçi'nin Fernas'ın bazı işleriyle ilgili dinlenen telefon görüşmelerine takıldığı ileri sürülmüştü. Celepçi sorgusunun ardından serbest bırakılmıştı.