Saddam'a herkes rüşvet vermiş

BM'nin Irak'la gıda karşılığı petrol programı çerçevesinde Saddam'a rüşvet veren 4 bin 500 şirketin çoğu Rus ve Fransız. Listede 138 Türk firması var.

NEW YORK - Birleşmiş Milletler'in 1996-2003 yılları arasında uyguladığı 'gıda karşılığı petrol' programı çerçevesinde Irak'la iş yaparken devrik lider Saddam Hüseyin yönetimiyle rüşvet ilişkileri kuranlar arasında dünyanın önde gelen şirketlerinin ve önemli kişilerin adı geçiyor. BM çerçevesinde kurulan Bağımsız Soruşturma Komitesi'nin raporuna göre Saddam rejimine rüşvet verenler arasında Türkiye'nin büyük holdinglerinin bünyesinde bulunan 138 şirket de var.
BM çerçevesinde kurulan Bağımsız Soruşturma Komitesi'nin başkanı, eski ABD Merkez Bankası Başkanı Paul Volcker'ın dün BM Genel Sekreteri Kofi Annan'a sunduğu 623 sayfalık nihai soruşturma raporuna göre, Fransa'nın eski BM daimi temsilcisi Jean-Bernard Merrimee, petrol tahsisatı karşılığında rejiminden ödül olarak, 165 bin 725 dolar komisyon aldı. Program kapsamında 4 bin 500'den fazla şirketin Irak'la iş yaptığı ve şirketlerin yarıdan fazlasının, yolsuzluk yaparak devrik lider Saddam Hüseyin yönetimine rüşvet verdiği kaydediliyor. 64 milyar dolarlık program kapsamında 19.3 milyar dolarlık iş yapan veya mal satan Rus şirketleri aynı zamanda en çok rüşvet verenlerin başında geliyor. Rusları Fransızlar izliyor.
Rüşvetle iş yapan yabancı devler arasında, DaimlerChrysler, Siemens AG, Volvo Construction Equipment, Daewoo International, Bayoil, Coastal Corp., Gazprom, Lukoil ve Banque Nationale de Paris S.A. da bulunuyor. Raporda, uluslararası devlerin yanısıra başta Tüpraş olmak üzere onlarca Türk şirketinin de aynı yöntemi kullandığı vurgulandı. 19 aydan bu yana süren incelemelerin sonunda hazırlanan 623 sayfalık son raporda, tüm dünyadan şirketler, kişiler, teşkilatlar ve hükümetlerin programı nasıl yönettiklerinin ayrıntıları yer aldı. Programda yer alan şirketlerin yarıya yakınının yasadışı ödemeler yaptığının belirtildiği raporda, 66 ülkeden şirketin gıda satışında komisyon, 40 ülkeden şirketin de petrol anlaşmalarında şişirilmiş faturalar ödedikleri, ancak BM Güvenlik Konseyi'nin buna karşılık yeterince harekete geçmediği ifade edildi.
1.8 milyar dolar rüşvet
Rapora göre, programa katılan 4 bin 500 firmanın 2 bin 200'den fazlası, Saddam yönetimine toplam 1.8 milyar dolar rüşvet verdi. Raporda, programın yürütülmesi sırasında şeffaflık olmamasının sorumlusunun BM olduğu kaydediliyor ve bu durumun yolsuzluğa katkı yaptığı belirtiliyor. Soruşturmacılara göre, bu tür bir durumun yinelenmemesi için BM'de acil reform gerekiyor. Komisyonun raporunda, BM'nin yeniden bu büyüklükte programı üstlenmek istemesi halinde, reformdan geçmesinin şart olduğunun altı çiziliyor.
Rus şirketleri ön sırada
Rapora göre, toplam hacmi 64 milyar doları bulan programın yaklaşık yüzde 30'unu Rus firmaları aldı. Rusya hükümeti, BM yaptırımlarına şiddetle karşı çıkarken, bu ülkenin firmaları, diğerlerine göre açık arayla programın aktif katılımcıları oldu. Bu arada, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, raporda kullanılan bazı belgelerin 'sahte olduğunu' öne sürdü.
Komisyon ödemesinde bulunan firmalar arasında, DaimlerChrysler, Siemens AG, Volvo Construction Equipment ve Daewoo International gibi, dünyanın önde gelen markaları da bulunuyor. ABD'den Bayoil ve Coastal Corp. firmalarıyla Rus doğalgaz devi Gazprom ile petrol devi Lukoil de bu listede yer alıyor.
Raporda gıda karşılığı petrolün satışından elde edilen gelirin tutulduğu BM hesabını denetleyen banka olan Fransız 'Banque Nationale de Paris S.A.'in, önde gelen firmaların ödemelerindeki şişkinliklerden, şüpheli mali ilişkilerden kuşkulanmasına karşın bu konuda BM'ye tam bilgi vermediği de ifade ediliyor.
Programın başlatılması sırasında BM'nin genel sekreteri olan ve rüşvet alıp almadığı soruşturulan Butros Gali raporda aklanıyor. Volcker, daha önce Butros Gali'nin de bu işin içinde olabileceğine ilişkin kuşkularını dile getirmişti.
Listede Tüpraş da var


Büyütmek için tıklayınız

BM'nin 1996-2003 arasında uyguladığı program çerçevesinde Saddam Hüseyin hükümetine yasadışı ödemede bulunduğu öne sürülen Türk firmaları arasında en fazla petrol alan şirketin Tüpraş olduğu belirlendi. Raporda, Tüpraş'ın, 10 kontrat karşılığında 109 milyon 953 bin 614 varil petrol aldığı, Saddam Hüseyin yönetimine 470 bin 776 dolarlık yasadışı ödeme yaptığı da iddia edildi. Tüpraş Halkla İlişkiler Bölümü yetkilileri, 'genel müdür Hüsamettin Danış'ın bu konuda açıklaması olmadığını' belirtirken, listede şirketleri bulunan Sabancı Holding, Yaşar Dış Ticaret ve diğer Türk şirketlerinden konuyla ilgili herhangi bir açıklama yapılmadı.
Raporda, 'programın kapsamı dışında ABD müttefiklerinden Türkiye ve Ürdün'ün de aralarında bulunduğu bazı ülkelere yönelik petrol kaçakçılığının büyük miktarlara ulaştığına' vurgu yapıldı. Komisyon'un önceki raporunda, kaçakçılığın değeri 10 milyar 990 milyon dolar olarak gösterilmişti. Eski ABD Merkez Bankası Başkanı Paul Volcker'in başkanlığındaki komisyonun raporuna bazı firmaların rüşvet iddiasına verdiği yanıtların eklendiğini belirten kaynaklar, yanıtların 'iddiaları kesin dille reddetmekten, mutlak kabule' kadar uzandığını söyledi. (aa, ap, Radikal)
İngiliz vekile kâr payı
BM raporunda, Saddam Hüseyin'in yalnızca rüşvet almayıp aynı zamanda uluslararası platformlarda yaptırımlara karşı çıkan politikacılara para verdiği de belirtiliyor. Bu kişilerin başında İngiliz milletvekili George Galloway geliyor. Volcker raporuna göre Galloway için 18 milyon varil petrol ayrıldı ve bunun satışından elde edilen kâr, milletvekilinin karısının hesabına yatırıldı. Raporda Saddam'dan para almakla suçlananlardan birisi de Fransa'nın Birleşmiş Milletler nezdindeki büyükelçisi Jean-Bernard Merrimee. Merrimee'ye kendisi için Irak rejimi tarafından ayrılan 6 milyon varil petrolün satışından elde edilen 165 bin 725 dolar komisyon verildiği öne sürülüyor.