Şarapçılara soruşturma

Son yıllarda Türkiye'de şarap tüketimi artış eğilimine girerken, pazarda sıkışma kavgayı beraberinde getirdi.
Haber: HANİFE ŞENYÜZ / Arşivi

ANKARA - Son yıllarda Türkiye'de şarap tüketimi artış eğilimine girerken, pazarda sıkışma kavgayı beraberinde getirdi. Büyük üreticiler, kayıt dışı şarap üretim ve satışından, küçükler pazara girememekten şikâyetçi. Kayıt dışı için başvurular ne Maliye ne de Tarım Bakanlığı'ndan yanıt bulamadı, küçüklerin şikâyeti üzerine Rekabet Kurumu iki büyük üretici hakkında soruşturma başlattı.
Şarapta, yıllarca Kavaklıdere-Doluca ve Tekel gibi büyük üreticilerin yanı sıra sofra şarabı üretimi yapan daha küçük ölçekli firmalardan oluşan pazar dengesi, tüketimdeki artış yaşanmasına karşın pazar yapısındaki değişim ile birlikte hareketlendi. Bu hareketlenmeye üç temel faktör yol açtı. Tekel'in alkollü içkiler işletmesi özelleştirildi ve şarap pazarında hantallıktan kaynaklanan ve daha çok küçük üreticilere yarayan yapıdan kurtulma, piyasada yeniden etkinlik kazanma çabaları faktörden biri. Diğeri ithal şarapların devreye girmesi olarak gösteriliyor. Şarap üzerindeki vergi yükü pazardaki kavganın başlamasına yol açan asıl unsurlardan biri olarak tanımlanıyor.
Kavga, sektörde küçük-büyük kavgasını da beraberinde getirdi. Küçük şarap üretileri, sektöre girişlerinin engellendiği gerekçesiyle iki büyük üreticiyi Rekabet Kurumu'na şikâyet etti. Rekabet Kurumu incelemelerden sonra soruşturma açılmasına karar verdi. Yaklaşık iki aydır bu soruşturma yürüyor ve 6 aylık süre içerisinde soruşturmanın tamamlanması bekleniyor. Soruşturmanın odağında iki büyük firma var: Kavaklıdere ve Doluca. Ama soruşturma sektördeki diğer firmaların da incelenmesini ve görüşlerinin alınmasını kapsıyor. Soruşturma sonucunda sektörün bir anlamda fotoğrafı da çekilmiş olacak. Ancak, sektördeki 'kayıt dışılığın büyüklüğü' bu fotoğrafın netleştirilmesinin önündeki en büyük engel olarak görünüyor.
Yarıdan fazla kayıt dışı
Küçükler pazara girememekten şikâyetçi ama büyükler de sektördeki kayıt dışılığın yüksekliğinin yol açtığı haksız rekabet karşısında küçülme riskiyle karşı karşıya. Şarap Üreticileri Derneği bu riski ortadan kaldırmak için sektörün tamamının masaya yatırılmasını ve denetim merceği altına alınmasını istiyor. Bunun için Tütün Mamulleri ve Alkolü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu (TAPDK), Maliye Bakanlığı ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'na "Gelin sektörü denetleyin ve kayıt dışılığı engelleyin" talebinde bulundu. Bugüne kadar, ilgili üç kurumdan da yanıt gelmedi. Yalnız Maliye Bakanlığı, kayıt dışı sorununu çözmek için alkollü içkilere 'bandrol' uygulaması başlatacağını açıkladı. Bu açıklama da henüz hayatiyet kazanmadı.
Rekabet soruşturmasına alınan iki büyükten biri olan Kavaklıdere Şarapları'nın yönetiminde murahhas aza olarak görev alan Ali Başman, Türkiye için çalıştıklarını, sektörün gelişmesi için adeta Donkişot gibi mücadele ettiklerini vurgularken, haksız yere suçlandıklarını savunuyor.
Ali Başman, itirazının denetime değil, sektörün hayati önemdeki sorunu kayıt dışılığa el atılmazken, kayıtlı çalışanlara yapılan haksız suçlamalara isyan ettiğini ifade etti. Sektördeki küçük-büyük ayrımının yanlış olduğuna işaret eden Ali Başman, legal (yasal)-kaliteli üretim-Türkiye için çalışan firmaların gruplaması gerektiğine vurgu yaptı.
100 milyon YTL'lik kayıp
Ali Başman, sektördeki kapasitenin 90 milyon litre olmasına karşın 30 milyon litrenin deklare edildiğini belirtirken, "Bu kapasitenin yüzde 75'inin kullanıldığı düşünüldüğünde minimum yarı yarıya kaçak var" dedi. Bir litre şarap üzerindeki verginin 3.3 YTL olduğuna işaret eden Başman, vergi kaybının 100 milyon YTL düzeyinde olduğunu belirtti.
Başman Kavaklıdere'nin 18 milyon litre kapasitesi bulunduğunu, iç piyasada 11-12 milyon litre satış yaptıklarını, Türkiye'nin 4 milyon litrelik ihracatının önemli bölümünü Kavaklıdere'nin yaptığını dile getirdi.