Sert dalgalara büyümeli yanıt

Ekonomi, mayıstaki olumsuz iç ve dış dalgalara rağmen, yılın ikinci üç ayında yüzde 7.5 büyüdü; ilk altı aylık büyüme yüzde 7. Kriz sonrası 18. çeyrekte büyümenin sürmesi, yıllık yüzde 5 hedefi için umut verdi.


Büyütmek için tıklayınız
ANKARA - Türkiye ekonomisi mayıs ayında hem iç faktörler hem de uluslararası piyasaların etkisiyle önemli bir dalgalanma yaşamasına karşın yılın ikinci üç aylık döneminde (nisan-mayıs-haziran) gayri safi yurtiçi hasılaya (GSYİH) göre yüzde 7.5 büyüdü. Yılın ilk altı aylık dönemindeki büyüme ise yüzde 7 olarak gerçekleşti. Büyüme hızı 2005 yılında yüzde 7.6 olurken, 2006 yılının ilk çeyreğinde yüzde 6.3 olarak gerçekleşmişti.
Türkiye ekonomisinde 2001 yılındaki krizden sonra başlayan büyüme süreci bu yılın ikinci çeyreğinde de devam etti. Yılın ikinci çeyreğinde yüzde 7.5'lik büyüme oranıyla Türkiye ekonomisi aralıksız büyüme sürecini 18 çeyreğe çıkararak rekor kırdı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre, gayri safi milli hasıla (GSMH) yılın ikinci çeyreğinde yüzde 8.5, ilk 6 ayda ise yüzde 7.5 oranında arttı. Büyüme oranları yılın ilk çeyreğindeki yüzde 6.4'lük oranın üzerinde gerçekleşti. Bazı anketlerde GSMH'de yüzde 7.5 GSYH'de yüzde 7.4'lük büyüme bekleni yordu. Yılın ilk yarısında ise GSMH'de yüzde 7.5, GSYH'de yüzde 7 büyüme gerçekleşti.
İthalatın payı çok büyük
İkinci çeyrekte yaratılan Türkiye'nin GSMH'si cari fiyatlarla yüzde 14.2'lik artışla 91.6 milyar dolar, altı aylık GSMH'si de yüzde 13.6'lık artışla 172.1 milyar doları buldu. Geçen yıl GSMH 360.9 milyar dolar, GSYH de 361.5 milyar dolar seviyesindeydi.
Bu yılın hem ikinci üç aylık döneminde hem de ilk yarısında büyümeyi, inşaat dahil üretim cephesindeki ve sanayi üretimindeki hızlı artış, ticaret sektöründeki canlılık ve ithalat artışı körükledi. Tüketim cephesinde ise özel nihai tüketim harcamalarıyla özel sektörün yatırım harcamalarındaki hızlı artışlar büyüme rakamlarına etki sağladı.
İnşaat daraldı ama etkin
İkinci çeyrekte inşaat yüzde 13.7 ile en hızlı büyüyen sektör oldu. İnşaat sektöründe ilk çeyrekteki büyüme yüzde 26.7 olarak gerçekleşmişti. İnşaat daralmaya rağmen yine en hızlı büyüyen sektör olurken, büyümeye en büyük katkıyı ise sanayi yaptı.
İthalat vergisi yüzde 13.1, ticaret yüzde 7.3, ulaştırma ve haberleşme yüzde 4.3, konut sahipliği yüzde 2.1 büyüme gösterirken, tarımda yüzde 1.1, mali kuruluşlarda ise yüzde 1.3'lük gerileme yaşandı. Tarım sektörü yılın ilk çeyreğinde yüzde 6.2 büyüme kaydetmişti. Yılın ilk yarısında sektörel bazda en yüksek büyüme, yüzde 19.3 ile inşaatta yaşandı. Tarım yüzde 1.3, sanayi yüzde 7.7, ticaret sektörü de yüzde 7.2 oranlarında büyüdü.
Harcama kalemine bakıldığında bu yılın ikinci çeyreğinde özel nihai tüketim harcamaları yüzde 10.1, devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 18, gayri safi sabit sermaye oluşumu yüzde 10.9, mal ve hizmet ihracatı yüzde 4.3, mal ve hizmet ithalatı yüzde 10 oranlarında büyüme gösterdi.
Altı aylık döneme bakıldığı zaman da; özel nihai tüketim harcamaları yüzde 9.4, devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 13.5, gayri safi sabit sermaye oluşumu yüzde 19, mal ve hizmet ihracatı yüzde 3.9, mal ve hizmet ithalatı yüzde 9.2 artış gösterdi.
Dolar cinsinden büyüme
Dolar cinsinden yıllık GSMH ise yüzde 17.4 artarak 381 milyar 449 milyon dolara yükseldi. Bundan önceki bir yıllık dönemde ise bu tutar 325 milyar 9 milyon dolar olarak hesaplanmıştı. Türkiye ekonomisi 2000 yılında 199.7 milyar dolarlık bir büyüklüğe sahip bulunuyordu. 2001 krizinde milli gelir 145.9 milyar dolara kadar düşmüştü. Yeniden büyümenin başladığı 2002'de 184.5 milyar, 2003'te ise 240.5 milyar dolara ulaşan GSMH 2004'te ilk kez 300 milyar doları aşmış ve 302 milyar dolar olmuştu. 2005'te de 360.9 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşılmıştı.
Bu arada TÜİK'in bu yıl için öngördüğü 72 milyon 974 bin kişilik nüfus dikkate alındığında 2005 yılında 5 bin 8 dolar olan kişi başına gelir, son bir yıllık dönem için 5 bin 227 dolar olarak hesaplandı. 2001 krizinde yüzde 9.5 oranında küçülen Türkiye ekonomisi, 2002 yılındaki yüzde 7.9'luk büyüme hızıyla yeniden büyümeye başlamıştı. TÜİK'in GSMH gelişmelerini çeyrekler itibarıyla hesaplayıp açıklamaya başladığı 1987 yılından sonraki dönemde Türkiye en uzun büyüme sürecini 1994 yılındaki krizi izleyen dönemde yaşamıştı.
1994'te yüzde 6.1 küçülen GSMH, 1995'in birinci çeyreğinde de yüzde 0.2 küçülmüş ve aynı yılın ikinci çeyreğindeki yüzde 12.6'yla birlikte 15 çeyrek dönem sürecek yeni bir büyüme sürecine girmişti. Söz konusu süreç Rusya, Uzakdoğu krizleri gibi krizlerin etkisiyle 1998 yılının son çeyreğiyle birlikte sona ermiş ve Türkiye 1999 yılında yüzde 6.1 oranında küçülmüştü.
Tarımda gizli revizyon
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Başkanı Şemsi Bayraktar, tarımda birinci dönemde yüzde 0.6 olan büyümenin, revize edilerek yüzde 6.2'ye yükseltildiğine işaret etti ve tahminlerde büyük sapma olmasını eleştirdi. Bayraktar, yılın tamamı için tahmin yapıldığında gerileme görüleceğini kaydetti. Bu arada TUİK Başkanı Ömer Demir tarımdaki verilerin 82 ildeki ilçe tarım müdürlüklerinin verimlilik, ekilen arazi ve yağış dikkate alınarak yapılan tahminlere dayandığını belirterek 'Bu verilerde gerçekleşmeler paralelinde düzeltme yapılıyor' dedi.
381 milyar dolarlık ekonomi
Türkiye ekonomisinde bu yılın ikinci çeyreğinde de kaydedilen yüksek büyüme oranından sonra yıllık bazda GSMH 381.4 milyar dolara kadar çıktı. Yıllık bazda büyüme oranı yüzde 8.3 olarak gerçekleşirken, YTL bazında ve cari fiyatlarla ilk kez Türkiye ekonomisi 500 milyar YTL'yi geçti.
2001 krizinden sonra başlayan ve bu yıl da sürdürülen yüksek büyüme hızı Türkiye'yi 381 milyar dolarlık bir ekonomik büyüklüğe ulaştırdı. TÜİK'in çeyrek dönemler itibarıyla açıkladığı GSMH verilerinden yapılan hesaplamaya göre bu yıl haziran sonu itibarıyla son bir yıllık dönemde Türkiye'nin milli geliri cari fiyatlarla 522 milyar 547 milyon YTL olarak gerçekleşti. Böylece Türkiye ekonomisi ilk kez 500 milyar YTL'nin üzerinde bir büyüklüğe ulaştı. Geçen yılın ikinci yarısıyla bu yılın birinci yarısını kapsayan son bir yıllık dönemde cari fiyatlarla milli gelirdeki büyüme ise yüzde 14.4 olarak gerçekleşti. Bundan önceki bir yıllık dönemde (2004 yılının ikinci yarısı ve 2005 yılının birinci yarısı) milli gelir
456 milyar 787 milyon YTL olarak hesaplanmıştı. Türkiye ekonomisi son bir yılda ise sabit fiyatlarla ise yüzde 8.3 oranında bir büyüme hızı sergiledi.