Sosyal Güvenlik Reformu (3)

Yeni işe başlayan kadınlarda 58, erkeklerde 60 olan emeklilik yaşı 2035 yılına kadar aynen devam edecek. 2036'da emeklilik yaşı kadınlarda 59'a, erkeklerde 61'e yükselecek ve kademeli olarak artarak 2075 yılında kadın ve erkekte 68 olarak eşitlenecek.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

Yeni işe başlayan kadınlarda 58, erkeklerde 60 olan emeklilik yaşı 2035 yılına kadar aynen devam edecek. 2036'da emeklilik yaşı kadınlarda 59'a, erkeklerde 61'e yükselecek ve kademeli olarak artarak 2075 yılında kadın ve erkekte 68 olarak eşitlenecek. Ancak, yaşlılık aylığı alabilmek için asgari 9 bin gün prim ödemiş olmak gerekecek. Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nda (ES) asgari prim gün sayısı 9 bin olduğu için onların durumunda değişiklik olmayacak. Şu an 7 bin gün prim ödeyerek emekli olabilen SSK'lılar açısından ise ilave 2 bin gün, yani yaklaşık 5.5 yıl prim ödeme zorunluluğu doğacak. Ekonomik ve Sosyal Konsey'de (ESK) yeni sosyal güvenlik sistemine getirilen en büyük eleştirilerden birini oluşturan SSK'lıların prim gün sayısındaki artış konusunda orta yol bulundu. ESK'daki kurumların temsilcileriyle varılan uzlaşma çerçevesinde işçilerin 7 bin gün olan prim gün sayısının 9 bin güne çıkarılması uygulamasına kademeli olarak geçilecek.
Beşer yıllık dilimler
Tasarıda, yeni sistemin uygulanmaya başladığı tarihte hemen 9 bin güne çıkarılması öngörülen prim ödeme gün sayısı, varılan uzlaşma çerçevesinde işçiler açısından beşer yıllık dönemler halinde 500'er gün artırılarak 20 yıllık geçiş sürecinin sonunda 7 bin günden 9 bine güne çıkacak. Böylece mevcut sistemde bir gün dahi çalışan işçi, prim gün sayısı bakımından yeni sistemin dezavantajlarından etkilenmeyecek. Bu durumdan yararlanmak isteyen kişilerin, yasanın yürürlüğe gireceği 1 Ocak 2007 tarihinden önce kısa süreliğine de olsa bir yerde çalışarak, SSK primi ödemesinde büyük yarar bulunuyor.
İş kazasına yüzde 39


Büyütmek için tıklayınız

Yeni emeklilik sisteminde prim taban ve tavanı uygulamasında, SSK'da halen sürdürülen yapı geçerli olacak. Prime esas ücret tabanı asgari ücret tutarında, tavan ise asgari ücretin 6.5 katı tutarında olacak. 2006 yılı için aylık brüt 531 YTL'lik brüt asgari ücret dikkate alındığında, prime esas ücret tabanı 531 YTL, tavanı 3 bin 451.5 YTL olacak.
Prime esas kazançlar, ücretler ve ücretlerin dışında kalan her türlü ödeme, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay için yapılan ödemelerin brüt toplamından oluşacak. Asgari ücretin yüzde 30'unu aşan ayni yardımlar da prime esas kazanç hesabında dikkate alınacak. Döner sermayeden yapılacak ödemeler ise dikkate alınmayacak.
Sadece genel sağlık sigortasına tabi olanların prime esas kazançları maksimum, asgari ücretin iki katı kadar olacak. SSK'da halen prime esas kazançlar üzerinden, yüzde 3'lük işsizlik sigortası hariç, yüzde 33.5-39 prim alınıyor. Bu oran Bağ-Kur'da yüzde 40, ES'de yüzde 36, SSK'ya bağlı tarım sigortalılarında yüzde 30.
Yeni sistemde ise iş kazası ve meslek hastalığı sigorta oranına bağlı olarak değişmek üzere yüzde 33.5 ile yüzde 39 arasında prim ödenecek. Bu primin 20 puanı emeklilik, 12.5 puanı sağlık sigortası için kesilecek. Emeklilik sigortası priminin 11 puanı, hastalık, analık, iş kazası ve meslek hastalığı sigortasının 1 ile 6 arasında değişen puanı ve sağlık sigortası priminin 6.5 puanı işveren tarafından, kalanı çalışanlar tarafından ödenecek. Devlet toplam emeklilik primlerinin yüzde 5'i, genel sağlık sigortası primlerinin de yüzde 2.5'ini 'katkı' olarak ödeyecek. Böylece, sosyal güvenlik sistemi açık versin veya vermesin, devlet, işçi ve işverenin ödeyeceği toplam primin yüzde 22'si oranında sisteme her ay gönüllü katkı yapacak.
Esnafa dezavantaj
Mevcut sistemde Bağ-Kur'luların prim basamakları, ilk 12 basamak için her yıl otomatik olarak artıyor. 12 ile 24. basamaklar arasındaki artış ise isteğe bağlı. İlk 12 yıl için zorunlu artırım olması, zarar eden küçük esnafı ödenemez prim yükleriyle karşı karşıya bırakabiliyor.
Yeni sistemde esnaf, hangi kazanç üzerinden prim ödeyeceğini, ödeme gücüne göre kendisi belirleyecek. Memurlarda prime esas ücret tavanı olmayacağı için, asgari ücretin 6.5 katını aşan aylık ücret alan yüksek gelirli kamu çalışanlarının ödeyeceği prim miktarı daha da artacak. Diğer sigortalıların prime esas kazanç matrahı asgari ücretin 6.5 katı olan 3 bin 451.5 YTL ile sınırlanacak iken, prim, tazminat ve diğer gelirleriyle birlikte toplam geliri bu rakamı aşan memurların tüm kazançları prime esas kazanç olarak kabul edilecek. Tasarıda, memurların matrah farkına tekabül eden ilave primin ilk yıl çalıştıkları kurumlar tarafından ödenmesi öngörülüyor. Çalışma Bakanı Murat Başesgioğlu, ilk yılı izleyen yıllarda da yüksek maaşlı memurların bu düzenlemeden mağdur olmaması için, prim artışının net maaşlarına yansımaması amacıyla bir defaya mahsus düzenleme yapılacağını bildirdi.
Bağ-Kur'da indirim
Sigortalılar ve geçindirmekle sorumlu olduğu aileleri için sağlık sigortası primi alınacak. Sigorta primi, prime esas matrahın yüzde 12.5'i seviyesinde olacak.
SSK'lılar bu oranda prim ödedikleri için, onlar açısından sağlık sigortası priminde değişen bir şey olmayacak. Bağ-Kur'da prim yükü yüzde 20'den 12.5'e ineceği için bir rahatlama söz konusu.
Sosyal yardım sistemi
ES'de prim oranı yüzde 36 olup, yüzde 16'sını memur, yüzde 20'sini devlet ödüyor. Yeni sistemle alınan maaşın hepsi prime esas kazanç olarak kabul edilecek ve prim oranı sağlık dahil yüzde 33.5-39 arasında değişecek. Matrah farkını ise uygulamanın ilk yılında devlet karşılayacak.
Belirlenecek minimum yaşam düzeyinin altında olan ailelerin primleri sosyal yardım sistemi tarafından ödenecek. Her iki gruba da girmeyen, emeklilik sigortası kapsamında olmayan ve yoksul kategorisinde de yer almayan, diğer bir ifadeyle prim ödeme gücü bulunup çalışma ilişkisi nedeniyle sosyal sigorta kapsamında olmayan kişilerden, aylık gelirlerinin tespit edilmesine yönelik hazırlıklar tamamlanıncaya kadar, ortalama prime esas ücret matrahı üzerinden yüzde 12 oranında prim alınarak genel sağlık sigortasına dahil olacaklar.
İsteğe bağlı sigortalılık
Zorunlu sigorta kapsamında olmayan herkes isteğe bağlı sigortadan yararlanabilecek. Bu kapsama, tarım işlerinde ve ev hizmetlerinde süreksiz olarak çalışanlar ile tarımda kendi adına iş yapanlar giriyor. Yeni sitsetde isteğe bağlı sigorta primi asgari ücret ile asgari ücretin 6.5 katı olan prime esas kazanç sınırı arasında sigortalı tarafından belirlenen kazanç üzerinden yüzde 32.5 oranında alınacak. Bu primin yüzde 20'si emeklilik, yüzde 12.5'i ise sağlık sigortası için kesilecek.
18 yaş altına sağlıkta güvence
Prim ödemelerini zamanında yapmayan prim yükümlüsü sigortalılar ile sağlık hizmeti açısından bakmakla yükümlü olduğu kişiler, ödenmemiş primleri ödeninceye kadar sağlık hizmetlerinden yararlanamayacaklar. Ancak, 18 yaş ve altındaki çocuklar bu yaptırımdan etkilenmeyecek. Sigortalı olan anne veya babası prim borcunu ödememiş dahi olsa 18 yaş ve altındaki çocuklar, sağlık hizmetlerinden koşulsuz yararlandırılacaklar.
Bunların dışında tıbben başkasının bakımına muhtaç olanlar, acil haller, iş kazası ile meslek hastalığı halleri, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar, koruyucu sağlık hizmetleri, analık, hamilelik ve doğum ile afet, savaş, grev ve lokavt hallerinde de herhangi bir koşul aranmadan GSS kapsamında ücretsiz sağlık hizmeti alınabilecek.
Erkek evlat ve dul eşe peşin ödeme
Mevcut sistemde Bağ-Kur ve SSK'da, ölen emeklinin evlenen kız çocuklarına almakta oldukları aylığın 24 katı peşin olarak ödeniyor. Emekli Sandığı'nda ise kız çocuğunun yanı sıra eşine, evlenmeleri halinde 12 aylık tutarında toplu ödeme yapılıyor. Yeni sistemde ise toplu ödeme tutarı herkes için Emekli Sandığı'ndaki gibi 12 ay olacak. Ancak işçi, memur, esnaf emeklisinin kız çocuklarının yanı sıra, dul kalan eşi ve erkek çocukları da evlendiklerinde, almakta oldukları aylık veya gelirlerinin bir yıllık tutarını evlenme ödeneği olarak peşin alabilecek.


Babaya da ödenek
Mevcut sistemde kadın sigortalılara verilen emzirme ödeneği, yeni sistemde, annenin sigortalı olmadığı durumlarda babaya verilecek. Sigortalı baba, sigortalı olmayan eşinin doğum yapması halinde 6 ay süreyle, brüt asgari ücretin 1/6'sı oranında (mevcut asgari ücret itibarıyla aylık 88.5 YTL) emzirme ödeneği alacak.
Ödeme yardım değil 'hak'
Sosyal güvenlik sisteminde sağlık hizmetleri ve emekli aylığı dışında yapılan sosyal ödemelerin 'yardım' değil 'hak' olarak görüldüğü yeni sistemde bu anlayış tasarının terminolojisine de yansıdı. Mevcut yasalarda 'emzirme yardımı', 'evlenme yardımı' gibi ödemeler yeni sistemde 'emzirme ödeneği', 'evlenme ödeneği' oldu.
Hasta esnafa geçici yardım
İşçi ve memurun yanı sıra esnaf da hastalıkları halinde geçici iş göremezlik ödeneği alacaklar. Ödenek, yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak alınan istirahat raporu sürelerini kapsayacak. Bundan yararlanmak için prim borcunun bulunmaması zorunlu olacak.

YARIN: Sağlık sigortası