Tekel ÖTV'nin kurbanı oldu

Yıllık 8 milyar dolara ulaşan sigara pazarında Maliye'nin uyguladığı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) politikalarıyla Tekel'in...
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - Yıllık 8 milyar dolara ulaşan sigara pazarında Maliye'nin uyguladığı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) politikalarıyla Tekel'in pazardaki payının son 3 yılda yüzde 61'den yüzde 33.6'ya gerilediği belirtildi.
Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu (YDK), uygulanan ÖTV politikalarının hem Tekel'in pazar payını azalttığını, hem aylık 77 milyon YTL vergi kaybına yol açtığını belirlerken, 'yerli tütünü artırdım' diyerek düşük ÖTV avantajından yararlanan özel sigara şirketlerinin gerçekte yerli tütün oranını artırmamış olabileceğini, çünkü bunun tespitinin mümkün olmadığını ileri sürdü. CHP konuyu soruşturma önergesiyle TBMM gündemine getirecek.
YDK'nın 2004 yılı Tekel raporunda, hükümetin son üç yılda art arda değiştirdiği sigaradaki ÖTV politikasının her seferinde Tekel'in pazar payının daha da daralmasına yol açtığı ifade edildi. 2004 sonu itibarıyla 3 milyar doları Tekel, 5 milyar doları yabancı şirketler olmak üzere sigara pazarının 8 milyar dolarlık büyüklüğe ulaştığı vurgulanan raporda, yabancı sigarayı Tekel'in ithal ettiği 1984-1990 döneminde Tekel'in payının yüzde 90 olduğu anımsatıldı.
1995 dönüm noktası
1991'de yabancı şirketlere fabrika kurma izni verilmesinden sonra Tekel'in payının azalmaya başladığı dile getirilen raporda, 1995'te yüzde 82 seviyesinde olan payın 2002 yılında yüzde 60.81'e düştüğü, 2003 yılından itibaren ise düşüşün dramatik seviyeye ulaştığı vurgulandı. Rapora göre, Tekel'in pazar payı 2003'te yüzde 56.6'ya, 2004'te yüzde 47.6'ya, temmuz ayında yapılan son ÖTV düzenlemesiyle de ağustos ayı itibarıyla 2005'te yüzde 33.3'e geriledi.
Haksız rekabete yol açtı
Rapora göre Tekel'in pazar payındaki hızlı düşüş ile ÖTV değişiklikleri birbirine paralel gelişti. İlk düzenleme 2003'te sigaradan alınan vergi ve fonların özel tüketim vergisi (ÖTV) adı altında tek bir vergide toplanmasıyla yapıldı. Şubat 2004 yılında satış fiyatı üzerinden tahsil edilen yüzde 55 oranındaki ÖTV'ye ek olarak paket başına 2.5-5 Ykrş tutarında maktu alınması sistemine geçildi. Ağustos 2004'te bu uygulama da değiştirildi ve oransal ÖTV yüzde 55'ten yüzde 28'e düşürülürken, yerli tütün kullanılan sigarada dört dilim üzerinden paket başına 3.5 yeni kuruş ile 1 YTL arasında değişen ÖTV getirildi. Eylül 2004 yılında yapılan değişiklikle de dört dilim üç dilime indirildi. Son ÖTV düzenlemesinin bir aylık etkisine dikkat çekilen raporda, Tekel'in Temmuzda yüzde 40.12 olan pazar payının, ağustos ayında yüzde 33.64'e indiği dile getirildi.
Uygulanan ÖTV politikaları nedeniyle 2003'te 308 milyon YTL faliyet kârı elde eden Tekel'in 2004'te 36.5 milyon YTL zarar ettiği kaydedilen raporda, 2005'te de 180-200 milyon YTL zarar beklendiği, zararın 2006 yılında da aynı miktarda devam edeceği ifade edildi. Raporda, "Ülkedeki sigara satışlarının yıllık parasal tutarının 8 milyar dolar düzeyinde olduğu dikkate alındığında sigara satışlarında tahakkuk ettirilen verginin Hazine'ye tam ve güvenli olarak aktarılması yanında haksız rekabet yaratmayacak, Tekel ve özel sigara firmaları arasında eşit rekabet içeren uygulamanın sağlanması gerekmektedir" denildi.
ÖTV değişikliklerinin Tekel ürünleri karşısında haksız rekabet oluşturduğu ifade edilen raporda, bunun yanı sıra ÖTV gelirinde Hazine aleyhine önemli kayıplara yol açtığı ifade edildi. ÖTV'deki değişiklik nedeniyle 2004'te aylık 68 milyon YTL, 2005'te 77 milyon YTL vergi kaybı olduğu belirtildi.
CHP'den hazırlık
CHP Grubu konuyu soruşturma önergesiyle TBMM gündemine getirmek için danışmanlara hazırlık yapması talimatı verdi. Yeni yılın ilk günlerinde hazırlıkların tamamlanarak soruşturma önergesinin TBMM Başkanlığına verileceği vurgulandı.
'Denetim mümkün değil'
Yabancı sigara şirketleri, 2004'teki kararnameden yararlanarak Tütün Üst Kurulu'na başvuruda bulunup, yerli tütün oranını artırdıklarını beyan ederek düşük ÖTV avantajıyla satış yapmaya başladılar. Maliye Bakanlığı eski Gelirler Genel Müdürlüğü'nün Eylül 2004'te Tütün Üst Kurulu'na, "yerli tütünü artırdım" diyen üreticilerin ürünlerinin nasıl denetlendiğini sorunca önemli bir ayrıntı ortaya çıktı. Tütün Üst Kurulu, tütünün menşeinin sigaranın imalinden sonra tespitinin mümkün olmadığını, bu nedenle şirketlerin beyanlarıyla yetindiklerini bildirdi.
Fiyatlar arttı
Raporda, Tekel'in pazar kaybı hızla devam ederken, 27 Temmuz 2005 tarihinde gerçekleştirilen son ÖTV düzenlemesinin Tekel'e ağır bir darbe daha indirdiği vurgulandı. Son düzenlemeyle Tekel'in tamamen yerli tütünle ürettiği Maltepe, Samsun ve Bahar sigaralarında paket başına 1.2 YTL'lik ÖTV zorunluluğunun bazı sigaralarda yüzde 125'e varan fiyat artışına yol açtığı anımsatıldı. Raporda, Tekel'in yurtiçi pazarda yüzde 22 pay sahibi olan üç ürününde bu şekilde fiyat artışları yaşanırken, aynı düzenlemeyle vergi miktarının Marlboro'da yüzde 8, LM'de yüzde 4, Muratti'de yüzde 22 oranında azaldığı kaydedildi.