Telekom için bunca sene beklediğimize değdi mi?

Hep sürecin odağındaydı
Özelleştirmenin gözbebeği ulusal telekom şirketi Türk Telekom nihayet dün satıldı. Oger Telecom Ltd. konsorsiyumu, katılımcı dört grup arasında 6 milyar 550 milyon dolarlık teklifle ipi göğüslemeyi başardı.
Piyasalar olumlu
İhale rakamı, 1990'larda biçilen değerin üçte biri kadar olsa da piyasaları olumlu etkiledi. Morgan Stanley ve Lehmen Brothers gibi yatırım bankaları Telekom'a 90'larda 27-40 milyar dolar arası değer biçiyordu.
Davalar, kavgalar...
Özelleştirmeye yönelik iki düzenleme Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiş, hükümetler sarsılmış ve satış bir türlü yapılamamıştı. Şirketin yüzde 55'ine dün verilen parayla, toplam değer 11.9 milyar dolar oldu.

ANKARA - Türk Telekom'un yıllar önce başlayan özelleştirme süreci, dün tamamlandı. Türkiye 1990'ların başında danışman firma seçilen yatırım bankaları Morgan Stanley ve Lehman Brothers'ın tamamına 27-40 milyar dolar arasında değer biçtikleri ulusal telekom şirketi Türk Telekom için 'çok daha mütevazı' bir rakama razı oluyor. Türk Telekom'un yüzde 55'inin satışı için yapılan ihaleyi 1978'de Suudi Arabistan'da kurulan ve 1979'da tüm hisselerini geçtiğimiz aylarda öldürülen eski Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin satın aldığı Oger Telecom Ltd'nin Telecom Italia ile birlikte kurduğu konsorsiyum 6 milyar 550 milyon dolar vererek kazandı. Oger Telecom'un ihaleyi kazandığı fiyatla Türk Telekom'un değeri 11 milyar 909 milyon dolara denk geliyor. İhalede son ana kadar Oger Telecom ile çekişen Birleşik Arap Emirlikleri'nin telekom şirketi Etisalat'ın başını çektiği konsorsiyum ise altıncı turda 6 milyar 500 milyon dolarlık teklifini yenilemeyerek ihaleden çekildi.
Yıllarca süren sonuçsuz çabaların ardından Türkiye'nin en büyük özelleştirilmesinde ulaşılan rakam piyasalar tarafından olumlu karşılansa bile 1990'lı yıllardaki rakamın üçte biri seviyesinde, gerçekleşebildi. O dönemde yapılacak Türk Telekom özelleştirmesinin geliriyle Türkiye'nin dış borçlarının önemli bölümünü kapatmak mümkünken şimdi bu parayla dış borçların ancak onda biri ödenebiliyor. İhaleyi kazanan Oger Telecom konsorsiyumunda Telecom Italia azınlık hisse sahibi olacak. Oger Telecom'un, operasyonel ve teknik konularda İngiliz British Telecom'un uluslararası danışmanlık kolu British Telconsult (BT Telconsult) ile kurduğu ortaklık sürecek. Oger ve BT Telconsult sabit hatları, Türk Telekom'un Avea'da ortak olduğu Telecom Italia ile Oger GSM operasyonunu yürütecek.


Büyütmek için tıklayınız
İhaleyi Oger'in kazanması daha önce içinde yer aldığı konsorsiyumun başarısız olması durumunda Avea'dan ve Türkiye'den ayrılmayı gündeme getireceğini açıklayan Telecom Italia'nın sıkıntısını da giderdi.
İhalede kovalamaca bitmedi
Türk Telekom ihale süreci protestoların da etkisiyle kovalamaca ile tamamlandı. Özelleştirme İdaresi önce ihalenin saatini değiştirdi., Daha önce saat 14.00 olarak açıklanan ihale 10.00'a çekildi. İhale yeri de Hazine olarak belirlendi, en yüksek teklifi veren iki firmanın belirlenmesinden sonra ÖİB yetkilileri ihalenin nasıl devam edeceğine ilişkin soruları yanıtsız bırakırlarken, öğleden sonra Hazine'de yapılması beklenen pazarlık görüşmeleri protestoların ÖİB binasından Hazine'ye taşınması nedeniyle Halkbank'ın Eskişehir yolu üzerindeki genel müdürlük binasında taşındı. Gazeteciler ihale yerini protestolarını sürdüren sendikacılardan öğrendi.
Koç ve Turktell elendi
Özelleştirme İdaresi Başkanı (ÖİB) Metin Kilci başkanlığında toplanan Türk Telekom İhale Komisyonu, 4 Ortak Girişim Grubu'nun teklif zarflarını basına kapalı yapılan toplantıda açtı. Kilci, Özelleştirme Yasası'nın buna imkân veren 18. maddesini hatırlatırken, daha önceki ihalelerde böyle bir uygulamaya gidilmemesi dikkat çekti. Kilci, toplantının ardından öğle saatlerinde bir açıklama yaparak, ihale komisyonunun en yüksek teklifi sahibi Oger Telecom Ortak Girişim Grubu ve ikinci sıradaki Etisalat Ortak Girişim Grubu ile, ihalenin 'pazarlık usulüyle' sonuçlandırılmasına karar verdiği bilgisini verdi. İhaleye katılan Koç Grubu ve Turktell elenirken, ilk tekliflerinde Oger Telecoms OGC'nin Türk Telekom'un yüzde 55'ine 5 milyar 650, Etisalat OGC'nin ise 4 milyar 200 milyon dolar verdikleri öğrenildi. Koç konsorsiyumu ise Etisalat'tan 50 milyon dolar eksik teklif verdi.
Öğleden sonra saat 16.00'da Oger Telecom, saat 16.30'da da Etisalat ile pazarlık yapıldı. Kilci, saat 17.30'da iki grubun ve ihale komisyonunun yer aldığı toplantıda, pazarlık yönteminin baz fiyatını 4.9 milyar dolar olarak ve artırma aralığını 50 milyon dolar olarak açıkladı. Ödemenin yüzde 20'lik bölümünün peşin yapılacağını, geri kalan bölümünün ise 5 eşit taksitle ve LİBOR+ %2.5 faizle tahsil edileceğini belirten Kilci, peşin ödemede yüzde 5 indirim olacağını söyledi.
Açık artırma sürecinde Oger'i mali işlerden sorumlu başkan yardımcısı ve öldürülen eski Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin kardeşi Muhammed Hariri, Etisalat'ı da İcra Kurulu Başkanı Abaid Saad Bin Meshar temsil etti. Altı tur süren açık artırma sonucunda Oger Telecom 6 milyar 550 milyon dolara, Etisalat ise 6 milyar 500 milyon dolara çıktı. Gruplar tekliflerini yenilerken iki kez süre talebinde bulunarak, salon dışında durum değerlendirmesi yaptı ve şirket merkezlerine danışıp onay aldılar.
Etisalat yetkilileri, yedinci turda 6 milyar 500 milyon dolarlık tekliflerini revize etmeyeceklerini belirterek, Oger grubunu kutladı. Etisalat'ın ihaleden çekilmesi Oger grubunda sevince yol açtı ve grubun temsilcileri yerlerinden kalkıp birbirlerine sarılarak, ihaleyi kazanmanın sevincini yaşadılar.
Hariri'den gevrek kahkaha
Kilci, bu sırada ihalenin devam ettiği uyarısında bulunurken, Oger Telecom'dan 6 milyar 550 milyon dolarlık tekliflerini arttırıp artırmayacaklarını sordu. Oger Telekom'un mali işlerden sorumlu başkan yardımcısı ve Refik Hariri'nin kardeşi Muhammed Hariri, bu soruya gevrek bir gülümsemeyle 'hayır' yanıtını verdi.
Başkan Kilci, Rekabet Kurumu'nun görüş bildirmesinin ardından ihale komisyonunun karar vereceğini ve ardından kararın onay için Bakanlar Kurulu'na gönderileceğini söyledi. Daha sonra imtiyaz sözleşmesi imzalanacak. Bu sözleşme daha sonra görüşünün alınması için Danıştay'a gönderilecek. Danıştay'ın kararının olumlu olması durumunda hisse satış sözleşmesi yapılacak. Edinilen bilgiye göre bu sürecin hızlı gerçekleşmesi durumunda ekim sonunda Türk Telekom'un devir işlemleri tamamlanmış olacak.
'Artırma sorusu yok'
Hariri ve ekibi ihalenin tamamlanmasının ardından kısa bir basın toplantısı yaptı ve soruları yanıtladı. Oger'in CEO'su Paul Doany, basın toplantısının başlangıcında, 'fiyatı arttıracak mısınız' sorusunun dışında tüm sorulara açık olduklarını söyledi.
Hariri, kendilerine ihaleye katılma fırsatı veren Özelleştirme İdaresi'ne ve diğer kurumlara teşekkür ederken, "Bu bizim Türkiye'de ilk yatırımımız ve bizi heyecanlandıran bir proje" dedi, Türk Telekom'a ilgilerinin dünyadaki telekom stratejisinin bir parçası olduğunu vurgulayan Hariri, ilk planda şirkete katma değer sağlamayı, Türk halkı ve devletinin çıkarını koruyarak kârlılığını artırmayı hedeflediklerini söyledi. Hariri, ihale bedelini ise taksitle ödeyeceklerini ifade etti. Buna göre, Oger OGC hisse devri sözleşmesinin imzalandığı tarihte ihale bedelinin yüzde 20'si olan 1 milyar 310 milyon doları peşin ödeyecek. Kalan 5 milyar 240 milyon dolarlık tutar ise 5 yıl vadede 5 eşit taksitte tahsil edilecek. Taksitlere yıllık libor artı yüzde 2.5 faiz uygulanacak.
21 yıl sonra ne olacak?
Hariri Telekom'da lisans süresinin sona ereceği 21 yıl sonrasında sahiplik sorusu üzerine, ihale dokümanlarının, bu konuda açık kapı bıraktığını belirtirken, diğer cep telefonu şirketleri gibi lisans anlaşmasının yenilenebileceğini, ekstra bir ücret karşılığı yenilenebileceğini ifade etti. Telecom Italia Uluslararası Operasyonlar Başkan Yardımcısı Gianpaolo Zambelotti de, Saudi Oger ile stratejik ortaklığa gittiklerini, GSM operatörü Avea'yı da birlikte yöneteceklerini söyledi.
Telekomünikasyonda özelleştirme serüveni şimdilik bitti
  • 14 Eylül 1993'te 509 sayılı KHK ile Türk Telekomünikasyon A.Ş. (TTAŞ) kuruldu.
  • Söz konusu kararname Ekim 1993'te iptal edildi.
  • 18 Haziran 1994 tarihli ve 4000 sayılı kanunla TTAŞ kuruldu. Türk Telekomünikasyon A.Ş. hisselerinin yüzde 49'unun satılmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi yetkisi Ulaştırma Bakanlığı'na verildi.
  • Kanun kapsamındaki TTAŞ hisselerinin özelleştirilmesine ilişkin hükümler, 22 Aralık 1994'te Anayasa Mahkemesi'nce iptal edildi.
  • 6 Mayıs 1995'te 4107 sayılı kanunla TTAŞ hisselerinin en çok yüzde 49'unun devredilmesi, devredilecek hisselerin yüzde 10'unun Posta İşletmesi'ne bedelsiz olarak verilmesi, TTAŞ hisse satışında Posta İdaresi ile Türk Telekomünikasyon A.Ş. çalışanları ve küçük tasarruf sahiplerine yüzde 5, gerçek ve tüzel kişilere yüzde 34 pay ayrılması, TTAŞ hisselerinin değer tespiti ve satış işlemlerine yeniden olanak sağlandı.
  • Anayasa Mahkemesi, 4107 sayılı yasanın TTAŞ hisselerinin özelleştirilmesine ilişkin usul ve esasları kapsayan hükümleri 2 Mart 1996'da iptal etti.
  • 2 Ağustos 1996'da çıkarılan 4161 sayılı kanunla, özelleştirmeye ilişkin hususların Bakanlar Kurulu kararıyla düzenlenmesi öngörüldü. Bu yasal düzenleme için Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açıldı, ancak reddedildi.
  • TTAŞ hisselerinin değer tespit ve satış stratejisi kararı 16 Şubat 1998'de Bakanlar Kurulu kararıyla onaylandı.
  • TTAŞ hisselerinin satış stratejisine ilişkin ek karar 6 Ağustos 1998'de Bakanlar Kurulu kararıyla onaylandı.
  • Türk Telekomünikasyon A.Ş. hisselerinin yüzde 30'luk bölümünün özelleştirilmesi amacıyla 13 Haziran 2000'den itibaren verilen ilanlarla ihale açıldı, ancak nihai teklif verme tarihi olan 15 Eylül'e kadar kayıt işlemini tamamlayan yatırımcı bulunmaması sebebiyle ihale gerçekleştirilemedi.
  • TTAŞ hisselerinin satış stratejisine ilişkin ek karar 30 Kasım 2000'de Bakanlar Kurulu kararıyla onaylandı.
  • TTAŞ hisselerinin yüzde 33.5'lik bölümünün blok satışında stratejik ortağa tanınacak uygun yönetsel hakların ve diğer stratejik konuların düzenlenmesi için 8 Aralık 2000'de ÖYK kararları alındı.
  • Türk Telekomünikasyon A.Ş. hisselerinin yüzde 33.5'lik bölümünün blok olarak özelleştirilmesi amacıyla 145 Aralık 2000'de ihale açıldı. Son teklif verme tarihi 14 Mayıs 2001 olarak belirlendi.
  • Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin yüzde 33.5'ini satın alacak stratejik ortağa yönetsel haklar verilmesine ilişkin ÖYK kararları için Danıştay'a dava açıldı. Danıştay, yürütmeyi durdurma kararı verdi.
  • IMF'nin ısrarı üzerine Ecevit hükümeti döneminde Kemal Derviş'in de katkılarıyla 16.5 milyar dolarlık kredi desteği sağlanan yeni ekonomi programı öncesinde (2001 Mayıs'ında) yeni Telekom Yasası çıkarıldı. Yasa Telekom'un yüzde 45'inin blok olarak satılmasına olanak sağladı. Bundan sonra açılan ihaleye teklif gelmedi.
  • Telekom satışını noktalamaya niyetli olan AKP hükümeti, satışın önünün açılması için yüzde 51'in üzerindeki hissenin blok satışına odaklandı. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Telekom ihalesine yabancıların katılmasına ve yüzde 50'den fazla hissesinin özelleştirilmesine olanak veren yasayı 2 Temmuz 2004'te onayladı. Bakanlar Kurulu kararıyla blok satışa çıkarılacak hisse oranı yüzde 55'e yükseltildi ve dün de yapılan ihaleye özelleştirme serüveni şimdilik sonlandırıldı.
    4 teklif vardı
    Oger Telecom konsorsiyumu: Saudi Oger ve Telecom Italia
    Etisalat konsorsiyumu: Etisalat, Çetel Çalık Enerji, Dubai Islamic Arab Bank, Abu Dabi National Insurance Company.
    Koç Holding konsorsiyumu: Koç Holding, Carlyle Group.
    Turktell konsorsiyumu: Turktell, Genpa, Tekofaks, Kurtson Madencilik.