Teşvikte boşluk çok

Hükümet ile IMF'yi karşı karşıya getiren ve yeni stand-by anlaşmasının önünde engel haline gelen teşvik yasa tasarısının ilk halindeki yasal boşluklar, Hazine'yi önemli ölçüde bir teşvik yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakıyor.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - Hükümet ile IMF'yi karşı karşıya getiren ve yeni stand-by anlaşmasının önünde engel haline gelen teşvik yasa tasarısının ilk halindeki yasal boşluklar, Hazine'yi önemli ölçüde bir teşvik yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakıyor. Geçen hafta Meclis Plan Bütçe Komisyonun'da görüşüldükten sonra IMF'nin eleştirileri dikkate alınarak değiştirilmek üzere alt komisyona çekilen yasa tasarısının ilk haliyle yasalaşması bütçe üzerine büyük yük getirecekti.
Tasarının ilk haline göre bir kişilik ek istihdam yapıldığı takdirde Hazine 49 ildeki tüm sanayi tesis-leriyle, hizmet sektöründeki tesislerin enerji maliyetlerinin en az yüzde 40'ını karşılamak zorunda kalacaktı.
Yatırım teşviklerinin kapsamını 36 ilden 49 ile çıkartan yasa tasarısı alt komisyonda da bir değişikliğe uğramadan yasalaşırsa, imalat, madencilik, hayvancılık, seracılık, soğuk hava deposu, turizm tesisi, eğitim veya sağlık alanında faaliyete geçen asgari on işçilik istihdam yaratan yatırımlarda enerji giderlerinin, organize sanayi bölgesinde (OSB) iseler yüzde 50'si, diğer yerlerde yüzde 40'ı Hazine tarafından karşılanacak.
1 işçi için yüzde 50 indirim
Tasarıyla OSB'de yer alan ve 9 işçi çalıştıran bir işyeri ilave 1 işçi istihdam ederek, toplam işçi sayısını 10'a çıkardığında, enerji giderlerinin yüzde 50'sinden kurtuluyordu. Tasarı, çalıştırılan işçinin gelir vergisi stopajı ile sigorta primi işveren hissesinin de OSB'dekiler için yüzde 100'ünün, diğerleri için yüzde 80'inin Hazine tarafından karşılanmasını öngörüyor.
Asgari ücretli bir işçinin işverene maliyeti 586 YTL'ye (586 milyon lira) geliyor. Ancak tasarıyla, yeni bir yatırım olup olmadığına bakılmaksızın 49 ilde OSB'deki tesislerde işçilerin gelir vergisi stopajları ile sigorta primi işveren hissesi de Hazine tarafından karşılanacak. Dolayısıyla bir istihdamın OSB'deki işverene maliyeti 430.8 YTL (430.8 milyon lira) olacak. Aylık bin YTL (bir milyar lira) enerji gideri olan bir tesis dahi, bir kişilik ilave istihdamın 430.8 YTL'lik maliyetine katlandığında 500 YTL'lik enerji giderinden kurtulacak ve aylık 69.2 YTL, yıllık 830.4 YTL (830.4 milyon lira) kârlı çıkacak.
Yatırıma değil üretime
Yürürlükteki 5084 sayılı kanun, yeni yatırımlar ile ilave istihdama teşvik verirken, son tasarıda eski-yeni ayırımının kaldırılması tüm üretimde maliyet düşüşü sağlayacak. Bu yönüyle tasarının yeni yatırımları değil, üretimi teşvik ettiği belirtiliyor. Bu da aynı sektörde teşvik alan illerle almayan illerdeki sanayiciler arasında haksız rekabet yaratacak.
Maliye Bakanı Kemal Unakıtan, teşvik yasasının 2004'teki maliyetinin, 97.9 milyon YTL olduğunu açıklamıştı. Ancak, tasarı ilk haliyle Hazine'yi geriye dönük enerji destek maliyetiyle karşı karşıya bırakacak.