Tüpraş nefes kesti

Tek tek çekildiler
Elemesiz gerçekleştirilen ilk turda, en yüksek fiyat 2 milyar 780 milyon dolardı. Ardından kapalı zarf usulüyle elemeli turlara geçildi. 1'inci turda Zorlu Grubu, 2'nci turda İtalyan ENI, 3'üncü turda da Macar MOL firması elendi. 3 milyar 360 milyon dolarla açık artırmaya geçildi ve artırma aralığı 20 milyon dolar olarak belirlendi.
Son söz Koç-Shell'in
Avusturyalı OMV ve Anadolu OGG, açık artırmanın üçüncü turunda ihaleye veda etti. 4'üncü turda Petrol Ofisi de çekilince geriye Oyak, Indian Oil Company-Çalık Enerji ve Koç-Shell ortaklığı kaldı. Üç grup 9'uncu tura kadar çekişti. Bu turda da Oyak pes etti. 10'uncu turda son sözü Koç-Shell söyledi ve 4 milyar 140 milyon dolara Tüpraş'ın yüzde 51'inin yeni sahibi oldu.
Beklentinin çok üstü
Böylece Tüpraş'ın yüzde 100'ü 8 milyar 110 milyon dolar ediyor. Bu, Tüpraş'ın, borsa değerine göre yüzde 80.2 oranında primli olarak satıldığını gösteriyor. Bir Tüpraş hissesinin fiyatı 43.2 YTL'ye geliyor. Standard&Poors'un tahmini satış rakamı 2 milyar dolardı. Koç Grubu yetkilisi Erol Memioğlu, "Sonuç, Koç Grubu'nun Türkiye'ye ne kadar inandığının göstergesi" dedi.
Haberin devamı için tıklayınız ...

ANKARA - Türkiye'nin en büyük sanayi şirketi Tüpraş'ın yüzde 51 hissesinin özelleştirilmesi için açılan ve kıran kırana rekabetin yaşandığı ihaleyi 4 milyar 140 milyon dolarla Koç-Shell konsorsiyumu kazandı. Buna göre Tüpraş'ın toplam değeri 8 milyar 110 milyon dolara geliyor. Bu da satışın İMKB'deki cuma günkü kapanış fiyatına göre yüzde 80.2 oranında primli olduğunu gösteriyor. Bu durumda bir Tüpraş hissesinin fiyatı 43.2 YTL'ye geliyor. Koç Holding Enerji Grubu Başkanı Erol Memioğlu piyasa değeri 4.4 milyar dolar olan Tüpraş'ın yüzde 51'ine verdikleri fiyatı fedakârlık olarak nitelerken, sonucun Koç Grubu'nun Türkiye'ye inancının göstergesi olduğunu vurguladı.
Piyasaların en fazla 5-6 milyar dolar değer biçtiği Tüpraş için dünyanın en önemli reyting kuruluşlarından Standart&Poors geçen hafta yaptığı açıklamada ihalede "Fiyatın 2 milyar doların üzerine çıkabileceği" öngörüsünde bulunmuştu. Bu hesaba göre Tüpraş'ın değeri 2 milyar dolara ancak geliyordu. İhalede ortaya çıkan fiyat siyasi ve ekonomik istikrarı sağlamış, reformlar konusunda ciddi adımlar atmaya çalışan ve 3 Ekim'de AB ile müzakerelere başlaması beklenen Türkiye'de ucuz mal kalmadığını gösteriyor.
Tüpraş'ın yüzde 65 hissesi geçen yıl yapılan ihalede Zorlu-Tatneft Grubu'na 1.3 milyar dolardan satılmış ve şirketin toplam değeri 2 milyar dolara gelmişti. Önümüzdeki dönemde de özelleştirilecek kuruluşlara büyük ilgi olacağını belirten ekonomistler fiyatların da yükselmesini bekliyor. Tüpraş ihalesi katılımcı sayısının çokluğu nedeniyle kamu kuruluşlarının salonları yetersiz kaldığı için Ankara Bilkent Otel'de yapıldı.
İhale nasıl gelişti?
İhalenin nihai pazarlık görüşmelerinin elemesiz ilk turunda bile en yüksek fiyat 2 milyar 780 milyon dolarla beklentilerin çok üzerinde gerçekleşti. Daha sonra kapalı zarf usulüyle elemeli turlara geçildi. 1. turda Zorlu Grubu en düşük teklifi vererek elendi. Bu turda en yüksek fiyat 3 milyar 25 milyon dolar oldu. 2. turda ise ihaleye asılacağı beklenen İtalyan ENI en düşük teklifi vererek elendi. Bu turda en yüksek fiyat 3 milyar 225 milyon dolar oldu. Üçüncü turda ise Macar Mol elendi.
Daha sonra 6 firma ve konsorsiyumla açık artırmaya geçildi. Açık artırma başlangıç fiyatı 3 milyar 360 milyon, arttırma aralığı da 20 milyon dolar olarak açıklandı. İlk iki turda elenen firma olmazken, firmalar zaman zaman artırma aralığını katlamalı olarak kullanarak, rakiplerini erken vazgeçmeye yöneltti. Artırma aralığını aldığı aradan sonra ilk olarak üçe katlayarak 60 milyon dolara çıkaran Petrol Ofisi oldu. Turun sonunda fiyat 3 milyar 640 milyon dolara yükseldi. Bu fiyat Avusturyalı OMV'nin üçüncü turda çekilmesine yol açtı. Bu turda Yapı Kredi Bankası'nın eski sahibi Mehmet Emin Karamehmet'in kurduğu Anadolu OGG de 3 milyar 680 milyon doların üzerine çıkmadı ve çekildi. 4. turda Petrol Ofisi'nin ortak girişim grubu 3 milyar 780 milyon dolara yükselen fiyatı arttırmadı ve ihaleyi terk etti.
İhalenin 5. turuna Oyak, Indian Oil-Çalık OGG ve Koç-Shell OGG kaldı. Sonraki dört tur kıran kırana artırımla geçti. Koç bu turda artırım aralığını üçe katladı ve fiyatı 3 milyar 860 milyon dolara yükseltti. Oyak'ın fiyatı 3 milyar 880 milyon dolara yükselttiği 6. turda Indian-Çalık OGG ara istedi ve kaldığı yerden ihaleye devam kararı aldı. 7 ve 8. turlar sonunda fiyat 4 milyar 60 milyon dolara çıktı. Oyak 9. turda ihaleden çekildi. 10. turda Indian-Çalık OGG 4 milyar 120 milyon dolar verdi, Koç-Shell ortaklığı 4 milyar 140 milyon dolara çıktı ve Indian-OGG 11. turda ihaleden çekildi.
İhale Komisyonu Başkanı ve Özelleştirme İdaresi Başkan Yardımcısı Hasan Köktaş ihalenin teknik olarak sonuçlanmasından sonra yaptığı açıklamada verilen tekliflerin son teklifler olduğunu ve hiçbir şekilde yeni teklif verilemeyeceğini belirterek tekliflerin peşin fiyat olduğunu, vadeli ödemede yüzde 7 faiz ödeneceğini söyledi.
'Fedakârlık ettik'
Koç-Shell Ortak Girişim Grubu'nun sözcüsü Koç Grubu Enerji Grup Başkanı Erol Memioğlu, basın mensuplarına yaptığı açıklamada "İhalenin, ülkemiz için hayırlı olmasını istiyorum" dedi. Koç Topluluğu için pozitif ya da negatif görüşler olabildiğine işaret eden Memioğlu, "Bugünkü sonuç da, Koç Grubu'nun Türkiye'ye ne kadar inandığının göstergesi. Bu rakam bir yerde fedakârlıktır da" diye konuştu. Enerjiyi büyümede hedef alan seçtiklerini, Tüpraş'tan sonra da gerisinin geleceğini belirten Memioğlu, bedelin ödenme şeklini Özelleştirme İdaresi'yle görüştükten sonra netleştireceklerini söyledi. Sorular üzerine Tüpraş'ta mevcudu daha da büyütmeyi, Akdeniz yöresinde Opet ve diğer enerji şirketleriyle birlikte büyük bir oyuncu haline getirmeyi hedeflediklerini ifade eden Erol Memioğlu, verdikleri fiyatı 'fedakârlık' olarak tanımlamasının sorulması üzerine, şirketin toplam piyasa değerinin 4.3-4.4 milyar dolar olduğuna dikkat çekti.
Memioğlu işçilerin bu özelleştirmeyi protesto ettiklerinin hatırlatılması üzerine çalışanların Koç ailesi mensubu olmaktan memnun kalacaklarını umduklarını vurguladı. Memioğlu mevcut davalara ilişkin soruya da "Yasalara, yargı kararlarına saygılıyız" yanıtını verdi. Başkan Memioğlu, Tüpraş için herkesin müsterih olması gerektiğini, topluluk olarak bugüne kadar yaptıklarının bundan sonra yapacaklarının göstergesi olduğunu söyledi.
Tüpraş'ın değerini neler artırdı?
Tüpraş özelleştirmesinin çok çekişmeli geçen bir ihale sonunda beklentilerin hayli üzerinde bitmesinin birçok önemli nedeni var. Bu nedenlerden ilk 10'u şöyle:
1- Dünyada rafineri sıkıntısı var. Petroldeki artışın nedenlerinden biri de bu. Rafineri sıkıntısı Tüpraş'ın stratejik değerini artırdı.
2- İhaleye giren 9 grup da iddialı şirketlerdi. Hemen hepsi Tüpraş'ın sahibi olmak istedikleri için ilk teklifler bile hayli yüksekti.
3- Tüpraş'a talip şirketlerin diğer alanlardaki yatırımlar ile sinerji yaratma isteği vardı. Bu şirketlerin bir bölümü petrol sondajı, bir bölümü petrokimya, bir bölümü de dağıtım alanında yatırımlara sahip.
4- Kapasite artırım ve modernizasyon yatırımlarıyla entegre oyuncu haline gelme yolunda önemli adımlar atan Tüpraş bunun için de cazipti.
5- Tüpraş'ın Bakü- Ceyhan Petrol Boru Hattı'na yakınlığı nedeniyle ucuz ve kesintisiz hammadde temin etme imkânı bulunuyor.
6- İhaleyi kazanan talipliye tüm özelleştirmelerde olduğu gibi 'çağrı muafiyeti' tanınacağı için ödenecek para yalnızca ihale sonunda ortaya çıkacak rakamla sınırlı kalacak. Çağrı yapılması ve bu nedenle ekstra bir rakamın ortaya çıkması mümkün değil.
7- Şirket AB standardına uyumlu petrol ürünleri için 2 milyar dolarlık yatırımını tamamladı. Bu nedenle yapması gereken yeni yatırımların miktarı çok fazla değil.
8- Tüpraş, Orta Avrupa'dan Ortadoğu'ya kadar olan bölgede özelleştirilecek devlete ait tek rafineri olarak kaldı.
9- İhaleyi kazanan şirket yüzde 51 hisseyle Tüpraş'ın yönetimini de alıyor. Bu da 12 milyar dolarlık gelişme potansiyeli yüksek pazarın ele geçirilmesi anlamına geliyor.
10- Son bir yılda petrol ürünleri rafinaj kâr marjı ham petroldeki artışla yükseldi. Bu da rafineri şirketlerinin kârını yükseltti.
9 firma ve firma grubu yarıştı
Tüpraş'ın kamuya ait yüzde 51 hissesinin blok satış ihalesinde dev firmalar ve bu firmaların oluşturduğu konsorsiyumların yer aldığı toplam 9 katılımcı yarıştı. Yarışa OYAK, İtalya ENI Refining and Division, Avusturya firması OMV Aktiengesellschaft, Macaristan firması MOL tek başına katıldı. İhaleye giren beş konsorsiyumda yer alan firma ve ortaklık payları şöyle:
Shell-Koç OGG: The Shell Company of Turkey (yüzde 0.10), Opet (yüzde 3), Aygaz (yüzde 7), Shell Overseas Inv. B.V. (yüzde 9.9), Koç Holding (yüzde 80)
Indian Oil Corp.-Çalık Enerji OGG: Indian Oil Corparotion (yüzde 51), Çalık Enerji (yüzde 49).
Petrol Ofisi-TAC (Ommi Offshore Holding ve Tratson Holding) OGG: Tüpraş Acquisition Consortium (yüzde 70-Tratson Holding (yüzde 80), OMNI Offshore (yüzde 20), POAŞ (yüzde 30).
Anadolu OGG: Anadolu Uluslararası Ticaret ve Taşımacılık (yüzde 30), Çukurova Holding (yüzde 70).
PKN ORLEN-Zorlu OGG: Polski Koncern Naftowy Orlen SA (yüzde 50), Zorlu Holding (yüzde 50).
En az yarısı peşin
Tüpraş ihalesinde kazanan Shell-Koç OGG ihale bedelini peşin ödeyebileceği gibi vadeli seçeneği de tercih edebilecek. Vadeli seçenekte satış bedelinin en az yüzde 50'sinin peşin ödenmesi, kalanının ise iki yılda ödenmesi öngörülüyor. Vadeli ödeme halinde, dolar bazında yıllık yüzde 7 faiz uygulanacak.