'Tüpraş'ta devirden sonra üretimin garantisi yok'

Danıştay, Tüpraş'ın yüzde 51 oranındaki kamu hisselerinin blok satış yoluyla 4.14 milyar dolara Koç-Shell ortaklığına satışına ilişkin İhale Komisyonu kararının yürütmesini durdurma gerekçelerini açıkladı.

ANKARA - Danıştay, Tüpraş'ın yüzde 51 oranındaki kamu hisselerinin blok satış yoluyla 4.14 milyar dolara Koç-Shell ortaklığına satışına ilişkin İhale Komisyonu kararının yürütmesini durdurma gerekçelerini açıkladı. Danıştay, özelleştirme sonrasında hizmetin devamını sağlayacak alıcı taahhütlerinin yer almamasını, bu konuda denetim mekanizmaları getirilmemesini temel gerekçe olarak kullandı ve 'ihale şartnamesi kamu yararına aykırı' dedi.
BEKLENEN GEREKÇE: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Petrol-İş'in itirazlarını 2 Şubat'ta karara bağlamış ve Tüpraş'ın özelleştirilmesine ilişkin ihale şartnamesini ve buna dayalı ihalenin yürürlüklerini durdurmuştu. Hükümet ve ÖİB, Tüpraş'ta ne yapılacağı konusunda karar için gerekçeli kararın bekleneceğini açıklamıştı. Danıştay'ın beklenen gerekçesi dün tamamlandı ve taraflara tebliğ edildi.
İşte gerekçeler
Danıştay'ın durdurma kararının temel gerekçeleri şöyle:
KAMU YARARI: 4046 sayılı Kanun, özelleştirme uygulamalarında 'ekonomide verimlilik ve kamu giderlerinde azalma sağlamayı' amaçlarken, bu amaç doğrultusunda yapılan işlemlerde kamu yararının dikkate alınmaması düşünülemez. Tüpraş gibi bir kuruluşun satışında esas alınacak şartların belirlenmesinde kamu yararı ön planda tutulmalıdır.
YATIRIM GARANTİSİ NEREDE: İdare savunmasında 'sektörün özelleştirilmesi sonucunda özel teşebbüsün teknoloji kapasite artırma ve çevre konularında yatırım yapmak zorunda kalacağını belirtip, 'gerekli teknoloji transferi ve yatırımın kısıtlı kamu kaynakları kullanılmadan gerçekleştirilmesi amacını' vurgulamıştır.
DENETİM DE YOK: Tüpraş'ın satışına dair ihale şartnamesinde sadece Batman Rafinerisinin 3 yıl süreyle işletmeye devam edileceğinin taahhüt altına alınması, devir sonrasında mevcut üretimin sürekliliği ve değişecek gelişecek şartlara bağlı gerekli olacak yatırımların gerçekleştirilme yönünde bir belirleme olmaması ve bu konuda ihaleyi kazanacak teklif ve sahiplerine yönelik herhangi taahhüde yer verilmemesi, denetim mekanizmalarının da getirilmemiş olması, kamu yararı yönünden eksikliktir.
3 YIL SONRA EL DEĞİŞİR: Şartname'de sadece 3 yıl süreyle şirket kontrol hissesinin el değiştirmesi sonucunu doğuracak her türlü hisse devrinin enerji sektörü tecrübesi kriterini sağlamak kaydıyla ÖİB'nin onayına tabi kılınması ve 3 yıl sonra yüzde 51 kontrol hissesinin onaya gerek kalmadan el değiştirmesinin mümkün olması karşısında (her ne kadar C grubu hisse sahibinin onayı aransa da) şartnamede üretim ve yatırımın sürekliliğinin sağlanmasına yönelik yeterli taahhüt yer almaması önemli eksikliktir. Petrol Piyasası Kanunu ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu yasalarında da gerekli üretim-yatırım yapılmadığında yapılacak denetime ilişkin hükümler yoktur.
PETROL İTHALATI ARTAR: "İhale şartnamesinde sadece Batman Rafinerisi yönünden ülke ekonomisi için kısa sayılabilecek süreyle sınırlı işletme garantisi verilmesi, yine Tüpraş'ın yüzde 51 kontrol hissesinin 3 yıllık süre için idare onayına tabi kılınması ve üretiminin sürekliliği için teknoloji, kapasite artırma ve çevre konularında yapılması zorunlu yatırımlara yönelik hiçbir taahhüdün yer almaması nedeniyle sayılan hususların özelleştirme sonrası süreçte şirketin mevcut kapasitesinin altında üretim yapması halinde ülkenin işlenmiş petrol ihtiyacının büyük kısmının üretim yoluyla değil, ithalat yoluyla karşılanmasına yolacağın göz ardı edilmemesi gereklidir.
Bu durumda tüm bu hususların özelleştirme sonrası süreçte şirketin mevcut kapasitesinin altında üretim yapması halinde ülkenin işlenmiş petrol ihtiyacının büyük bir kısmının üretim yoluyla değil ithalat yoluyla karşılanmasına yol açabileceği, bu durumda özelleştirme sonrasında hizmetin 4046 sayılı yasanın amacı doğrultusunda devamını sağlayacak alıcı taahhütlerinin yer almaması nedeniyle dava konusu ihale şartnamesinde kamu yararına uyarlık görülmemiştir"
Petrol-İş: İade edilsin
Petrol-İş Sendikası Genel Başkanı Mustafa Öztaşkın, gerekçeli kararın tebliğiyle gelinen yeni aşamayı şöyle değerlendirdi:
"Danıştay, ÖİB'nın Tüpraş sürecinde ciddi hiçbir hazırlık yapmadığını, özellikle yatırım ve üretime ilişkin hiçbir veriye sahip olmadan ihaleyi gerçekleştirmek istediğini ortaya koymuştur. Gerekçenin tebliği ile birlikte, Tüpraş'ın yüzde 51 payının blok olarak satılmasına dair ihale süreci, hukuka aykırı bulunarak, yasallık ve icrailik niteliğini kaybetmiştir.
Sözleşme geçersiz
Yasaya aykırı bir Sözleşme'nin, özel hukuk açısından da geçerlilik kazanamayacağı, her türlü tartışmadan uzaktır. Karar aynen ve geciktirilmeksizin yerine getirilmelidir. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Tüpraş'ın yüzde 51 hissesinin alıcı firmaya devrine ilişkin tüm işlemlerin geri alıp ihale öncesi durumu aynen ve gecikmeksizin tesis etmelidir".