Türk işçisi vergi yorgunu

Çalışanların vergi yükü, son yıllarda yeniden artış eğilimine girerken, Türk işçisi, OECD ülkeleri içinde de en çok vergi ödeyenler arasında bulunuyor.


Büyütmek için tıklayınız

ANKARA - Çalışanların vergi yükü, son yıllarda yeniden artış eğilimine girerken, Türk işçisi, OECD ülkeleri içinde de en çok vergi ödeyenler arasında bulunuyor. Gelirler Genel Müdürlüğü'nden edinilen bilgiye göre, toplam vergi gelirlerinin yüzde 80'ini oluşturan otomasyonlu vergi dairelerine (Vergi Daireleri Otomasyon Projesi-VEDOP-kapsamındaki daireler) üç yıllık süreçte verilen muhtasar beyannameler, ücretlilerin vergi yükündeki artışı da gözler önüne serdi.
Beyanname sonuçlarına göre, 2001 yılında asgari ücretlilerden 395 trilyon 141 milyar 839 milyon 550 bin, diğer çalışanlardan da 3 katrilyon 417 trilyon 784 milyar 787 milyon 970 bin lira gelir vergisi kesildi.
İşçilerin ödediği toplam vergi 3 katrilyon 812 trilyon 926 milyar lira olarak gerçekleşti.
2002 yılında VEDOP'lu vergi dairelerine verilen muhtasar beyannamelerde asgari ücretlilerden 593 trilyon 442 milyar 719 milyon 880 bin lira, diğer çalışanlardan da 4 katrilyon 451 trilyon 317 milyar 813 milyon 640 bin lira gelir vergisi kesildiği anlaşıldı. Bu şekilde 2001 yılındaki muhtasar beyannameler yoluyla tahsil edilen gelir vergisi miktarı da 5 katrilyon 44 trilyon 706.5 milyar lira olarak belirlendi.
2003 yılında ise asgari ücretlilerden yapılan gelir vergisi kesintisi 817 trilyon 415 milyar 220 milyon 740 bin liraya, diğer ücretlilerden yapılan gelir vergisi kesintisi de 5 katrilyon 718 trilyon 344 milyar 902 milyon liraya yükseldi. İşçi ücretlerinden ödenen toplam gelir vergisi de 6 katrilyon 545 trilyon 760 milyar lira oldu.
Böylece 2001 yılında toplam gelir vergisinin yüzde 32.93'ünü üstlenen işçiler, 2002 yılında ülke genelindeki gelir vergisinin yüzde 36.77'sini, 2003 yılında da yüzde 38.37'sini ödemek durumunda kaldı. Bu arada OECD verileri de Türkiye'nin işçi ücretlerinde en fazla kesinti yapılan ülkeler arasında yer aldığını ortaya koydu. Çocuksuz ve bekâr çalışanlardan kesilen vergi ve sosyal güvenlik primlerini baz alan ortalama vergi rakamlarına göre Türkiye, Almanya, Danimarka, Belçika, İsveç, Hollanda ve Polonya'dan sonra çalışanlardan en çok vergi kesintisi yapılan ülke olarak belirlendi.
OECD yöntemleri
OECD ülkelerinin vergilendirmede uyguladığı dört farklı yöntem şöyle:
  • İşverenler, ücretlerden kesinti yapıyor. Bu gelirler, işverenler tarafından yıllık olarak ya da daha kısa dönemlerle beyan ediliyor. Çalışanlar vergi kimlik numaralarını işverene bildiriyor. Aksi takdirde bazı ülkelerde daha yüksek oranda vergi kesintisi yapılıyor. Çalışanlar, dönem sonunda yıllık beyanname veriyor. Bu beyanın doğruluğu, işverenler ve diğer 3. kişiler tarafından yapılan bildirimlerin eşleştirilmesi yoluyla teyit ediliyor.
  • İşverenler, ücretlerden kesinti yapıyor, ancak çalışanlar da gelir idaresine kaydoluyor. Bu yöntemde, vergi kimlik numarası uygulaması daha ön plana çıkıyor. Çalışanlar, gelir elde ettikleri ve bildirimde bulunma zorunluluğu olan diğer yerlere, örneğin faiz geliri elde ettikleri bankalara da vergi kimlik numaralarını bildiriyor. Gelir idaresi, yıl sonunda bilgisayar sistemi aracılığıyla her bir yükümlü bazında elde edilen toplam geliri ve yapılan kesinti tutarını hesaplıyor ve ön beyannameleri mükellefe gönderiyor. Mükellefler, daha sonra duruma göre, beyannameler üzerindeki düzeltmelerini gelir idaresine bildiriyor.
  • İşgücü karşılığında ücret geliri elde edenler, gelirlerini yalnızca yıllık beyanname ile beyan ediyor. Gelir idaresi, mükellef beyanları ile işverenlerin bildirimlerini karşılaştırıyor.