Türkiye alamadığı gaz için 3.5 milyar dolar ödeyecek

Türkiye'nin, Rusya ve İran ile imzaladığı doğalgaz anlaşmasındaki 'al ya da öde' maddesi pahalıya mal oluyor. Türkiye alamadığı doğalgaz nedeniyle Rusya'ya 1.5, İran'a 2 milyar dolar ödeyecek
Haber: SONGÜL SELVİ / Arşivi

ANKARA - Türkiye’nin, Rusya ve İran ile yaptığı doğal gaz anlaşması pahalıya mal oluyor.   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, ‘al ya da öde’ yükümlülüğü kapsamında Rusya’dan almadığı doğalgazın faturasını hesapladı. Buna göre, Türkiye Rusya’dan taahhüt ettiğinin altında doğalgaz aldığı için anlaşma hükümleri uyarınca kullanmadığı miktar karşılığında 1.5 milyar dolar ödeyecek. Türkiye aynı nedenle İran’a da 2 milyar dolar civarında ödemede bulunacak. Böylelikle Türkiye’nin kullanmadığı doğalgaz için ödeyeceği toplam fatura 3.5 milyar dolara ulaşıyor.

Fatura yıl sonunda kesinleşecek
Bu faturanın ortaya çıkmasında Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi’nin (BOTAŞ) geçtiğimiz yıl doğalgaza yüzde 60’ın üzerinde zam yapması ve küresel kriz nedeniyle konut ve işyerlerinde vanaların kısılması etkili oldu. Rusya’ya ‘al yada öde’ kapsamında ödenecek olan bu faturanın kesin tutarı yıl sonunda netleşecek.
Türkiye’de doğalgaz deposu yeteri kadar olmadığı için taahhüt edip alamadığı doğalgazı depolayamıyor. Türkiye’nin şu anda 1.6 milyar metreküp kapasitesi bulunan Silivri Doğalgaz Deposu bulunuyor. 

Yeni anlaşmaya revizyon
Ayrıca BOTAŞ, Tuz Gölü’nün altında tesis edeceği doğalgaz deposu ile önce 1 milyar metreküp daha sonra 5 milyar metreküp doğalgaz depolanması bekleniyor.
Türkiye Rusya ile imzalamış olduğu Batı Hattı Projesi kapsamında yıllık 14 milyar metreküp, Mavi Akım Projesi kapsamında ise 16 milyar metreküp doğalgaz almayı taahhüt etti. Bu kapsamda her yıl Türkiye Rusya’dan bu miktarlarda doğalgaz satın alıyor. Ancak, Türkiye’nin süresi 2011 yılında dolan Batı Hattı anlaşması görüşmeleri çerçevesinde ‘al yada öde’ maddesinde de revizyona gitmesi bekleniyor. 

Rus gazı yerine Azeri gazı
Enerji Bakanlığı’ndan yetkililer Türkiye’nin Şahdenizi projesi kapsamında Azerbaycan’dan aldığı doğalgazın fiyatının Rus doğalgazı fiyatından daha düşük olduğu için, Azerbaycan’dan daha fazla doğalgaz alarak fiyatı paçalladığına dikkat çekti.
Yetkililer bu yolla Türkiye’nin kâr ettiğini de öne sürüyor. Ancak, Azerbaycan vermiş olduğu doğalgazın fiyatının düşük olmasını gerekçe göstererek, geçtiğimiz yıl fiyatın revize edilmesi için Türkiye ile tekrar masaya oturdu. Türkiye’nin bir yılı aşkın bir süredir gerçekleştirdiği görüşmelerin sonuçlanması durumunda, Azerbaycan 2008 yılı Nisan ayından itibaren geçerli olmak üzere geçmişe dönük alacaklarını da Türkiye’ye fatura edilecek.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Mavi Akım ve Batı Hattı kapsamında yapılan anlaşmanın ilk halinin yanlış formüle edildiğini gerekçe göstererek revize etmişti. Bu revizyon Türkiye’nin daha fazla fatura ödemesinin de önüne geçmişti. Dönemin BOTAŞ Genel Müdürü Gökhan Yardım, şu bilgileri verdi: ”Türkiye al ya da öde kapsamında 1998’de 25 milyon dolar ödeme durumunda kalmıştı. Ancak 1999’da iç tüketimin artması nedeniyle bu parayı geri almıştı. Yine böyle bir durumun olmasının nedeni küresel krizden dolayı olabilir. Küresel kriz nedeniyle beklenenin altında tüketim gerçekleşmiş olabilir. Bunda zammın etkisinin olmadığını düşünüyorum. Çünkü BOTAŞ zam yapmamak için çok iyi bir strateji oluşturdu”.

İran’a da ödeme yapacak
Bu arada BOTAŞ’ın İran’a da ‘al yada öde’ taahhüdünü yerine getiremediği için 2 milyar dolar tutarında ödemede bulunacağı belirtildi. Türkiye’ye geçtiğimiz yıl da alamadığı doğalgaz için İran’a toplam 704 milyon dolar ödeme yapmıştı. Ancak, 2003’te, İran’dan aldığı doğalgazın fiyatının revizyonu ve indirimi için İsviçre’de Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Kurulu’nda (ICC) açılan davada, BOTAŞ’ın fiyat revizyonu ve fiyat indirimi taleplerini haklı bulduğunu belirterek, İran’ın Türkiye’ye toplam 750 milyon dolar (libor + 1.25 faizle) tazminat ödemesini kararlaştırmıştı.