Türkiye iyi yönetişime giden yolda 'kaplumbağa hızı'yla ilerliyor

Dünya Bankası'nın yayımladığı ve IMF-Dünya Bankası toplantılarının yapıldığı Singapur'da kamuoyuna açıklanan 2006 yılı Yönetişim Göstergeleri Raporu'na göre Türkiye yolsuzluğun azaltılması...

İSTANBUL - Dünya Bankası'nın yayımladığı ve IMF-Dünya Bankası toplantılarının yapıldığı Singapur'da kamuoyuna açıklanan 2006 yılı Yönetişim Göstergeleri Raporu'na göre Türkiye yolsuzluğun azaltılması, demokratik ve iyi yönetilen bir ülke olma yolunda ağır adımlarla yürüyor. Aralarında Uluslararası Şef-faflık Örgütü ile Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü'nün de bulunduğu sivil toplum kuruluşlarının araştırmalarına dayanılarak hazırlanan raporda çeşitli ülkeler ifade özgürlüğü ve hesap verebilirlik, politik istikrar, hükümetin etkinliği, mevzuatın kalitesi, kanun hâkimiyeti ve yolsuzluğun önlenmesi gibi altı kritere göre değerlendiriliyor. Araştırmaya konu olan 200 ülke altı kriterde de yüzdelik dilimler halinde sıralanıyor. Örneğin yüzde 95'lik dilimde olan bir ülkeden daha iyi durumda olan ülkelerin oranı yüzde 5. Yani bu oranın yükselmesi o ülkenin kriterlere uyum bakımından iyi bir konumda olduğunu gösteriyor.
Türkiye'nin bu kriterlere göre 2005 yılı sonunda 200 ülke arasındaki durumu şöyle:
İfade özgürlüğü ve hesap verebilirlik: Bu kriter ülke vatandaşlarının hükümeti seçme sürecine katkılarını, ifade ve örgütlenme özgürlüğü ile medyanın özgürlüğünü ölçüyor. Türkiye 2005 yılında bu kritere göre yüzde 46.4'lük dilimde yer aldı. Yani incelenen ülkelerin yüzde 54.6'lık dilimini Türkiye'den daha ilerideki ülkeler oluşturuyor. Ancak bu kriter açısından Türkiye 2004'e göre biraz ilerledi. Türkiye'nin 2004'teki yeri yüzde 44'lük dilimdeydi.
Siyasi istikrar: Bu kriter vatandaşların ülkede istikrarın bozulmasına ve hükümetin şiddet gibi yasadışı yollarla devrilmesine yönelik beklentilerini ölçüyor. Türkiye bu kriter açısından yüzde 29.7'lik dilimde yer alıyor. Yani araştırmada bu konuda beklentileri Türkiye'den daha iyi olan yüzde 70.3'lük bir dilim var. Ancak bu kriter açısından da hafif bir düzelmeden bahsetmek mümkün. Türkiye 2004 yılında yüzde 23.1'lik dilimdeydi.
Hükümetin etkinliği: Bu kriter kamu hizmetlerinin kalitesini, siyasi baskılardan etkilenmeme derecesini, hükümetin politika geliştirme ve bunları uygulama konusunda kararlılığını değerlendiriyor. Türkiye bu kriter bakımından hayli iyi durumda. 2005 yılında yüzde 63.2'lik dilimde bulunan Türkiye'den daha iyi durumdaki ülkelerin sayısı diğer kriterlere göre az. 2004'ten bu yana bu kriterde 4.3 puanlık bir iyileşme olmuş.
Yasaların ve mevzuatın kalitesi: Bu kriter hükümetin özel sektörün gelişmesine katkıda bulunan politikaları geliştirme ve uygulamadaki yetkinliğini ölçüyor. Türkiye bu kriter açısından yüzde 58.9'luk dilimde bulunuyor. Yani araştırmada yer alan ülkelerin yüzde 41.1'lik dilimi Türkiye'den daha iyi durumda. Ancak bu kriterde de 2004'e göre 4.7'lik bir düzelme söz konusu.
Kanun hâkimiyeti: Kriterle eylem ve işlemlerde kanunilik ilkesine bağlı kalınıp kalınmadığı ölçülüyor. Özellikle polis teşkilatı ve mahkemelerin bu konudaki tavrı da bu kritere göre değerlendiriliyor. Türkiye bu kriterde de 2004 yılına göre geçen yıl da küçük bir adım atmış. 2004'te yüzde 54.8'lik dilimde yer alan Türkiye geçen yıl yüzde 55.6'lık dilime yükselmiş.
Yolsuzlukla mücadele: Araştırmada bu kriterle kamu gücünün kişisel çıkar sağlamak için hangi oranda kullanıldığı, büyük ve küçük yolsuzluklar, devletin elitler ve çıkar grupları tarafından ele geçirilme derecesi ölçülüyor. Türkiye bu kritere göre bir yılda önemli adım atmış. 2004'te yüzde 50'lik dilimde bulunan yani araştırmanın yapıldığı 200 ülkenin yarısının kendisinden iyi durumda bulunduğu Türkiye 2005'te yüzde 59.6'lık dilime tırmanmış. Yani kendisinden iyi durumdaki ülkelerin oranı yüzde 40.4'e gerilemiş. 1998 ile karşılaştırma ise Türkiye'nin bu alanda biraz gerilediğini gösteriyor. Türkiye 1998 yılında yolsuzlukla mücadele alanında yüzde 61.8'lik dilimde yer alıyordu. Yani araştırmaya katılan ülkelerin yüzde 38.2'lik dilimi kendisinden iyi durumdaydı. Ancak uzmanlar araştırmada bu konuda bir not bulunmamasına rağmen kötüye gidiş gibi görünen bu durumu veri sayısının farklılığına bağlıyor.
Yayımlanan rapordaki veriler Türkiye'nin son yıllarda iyi yönetişime doğru adımlar atmakla birlikte bunların hayli küçük olduğunu gösteriyor.



Çin ve Hindistan'a yolsuzluk uyarısı
Dünya Bankası'nın üst düzey yetkililerinden birine göre Çin ve Hindistan yolsuzluğu önleme konusunda ciddi adımlar atmamaları durumunda sıkıntıya düşecek. 2006 Yılı Yönetişim Göstergeleri raporuna göre sırasıyla yüzde 10 ve yüzde 8'lik büyüme hızına sahip bu ülkeler yolsuzlukla mücadele konusunda başarılı değil. Raporda Çin en çok yolsuzluk yapan ülkeler arasında 31'inci, Hindistan ise 47'nci sırada yer alırken, her iki ülke yasaları uygulama konusunda da arka sıralarda yer alıyor. Dünya Bankası Global Yönetişim Direktörü Daniel Kaufman "Çin ve Hindistan durumlarını korumak ve gelişmenin bir ileri aşamasına geçmek istiyorlarsa iyi yönetişim ve yolsuzlukla mücadele konularına öncelik vermek zorundalar" dedi.
Çin ve Hindistan'ın yolsuzluğa rağmen uzun yıllardır yüksek büyüme hızına sahip olmaları çok sayıda uzmanın yüksek büyüme hızıyla yolsuzluk arasında bir bağlantı olup olmadığı konusunu incelemelerine neden oldu. Ancak Kaufman'a göre yolsuzluk uzun vadede büyümeyi yavaşlatacak. Yolsuzluğun kanun hâkimiyetini ortadan kaldırdığını, yasal altyapıyı zayıflattığını, politik istikrarsızlık yaratarak hükümetleri sıkıntıya soktuğunu ifade eden Kaufman tüm bunların ülkede yönetişimin kalitesini olumsuz etkilediğini söyledi. Kaufman Çin'i işaret ederek 'Bir ülke bundan 10 yıl gibi kısa vadede etkilenmeyebilir' diye konuştu.
Dünya Bankası'nın araştırmasına göre Slovenya, Şili, Botswana ve Estonya kanun hâkimiyeti ve yolsuzlukla mücadele konusunda Yunanistan ve İtalya gibi bazı gelişmiş ülkelerin hayli önünde yer alıyor. Raporda Tanzanya, Gana, Nijerya ve Mozambik gibi Afrika ülkelerinin de yolsuzlukla mücadele konusunda önemli adımlar attığı ifade edildi.