Türkiye komşularını keşfediyor

İhracat artışında kritik dönemecin yaşandığı 2003-2004 döneminde hazırlanarak geçen yıl uygulamaya konulan 'İhracat Strateji Planı'nın en önemli bölümü olan komşu ve...
Haber: ERKAN ERSÖZ / Arşivi

İhracat artışında kritik dönemecin yaşandığı 2003-2004 döneminde hazırlanarak geçen yıl uygulamaya konulan 'İhracat Strateji Planı'nın en önemli bölümü olan komşu ve çevre ülkelerle ticaretin artırılması projesi, somut sonuçlar vermeye başladı. Dış Ticaret Müsteşarlığı'nca yürütülen proje kapsamında Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen'in etkin çalışmaları, ve Türk ihracatçılarının bu pazarlara ağırlık vermeleriyle komşulara yapılan satışlar, parasal hacim ve toplamda aldığı pay açılarından ciddi artışlar gösterdi.
Komşulara ihracatımızın artışında yakalanan başarı, bazı parametrelerin aynı döneme denk düşmesi ve akılcı planlarla yönlendirmelerin sonucu ortaya çıkıyor. Başta Rusya olmak üzere, eski Doğu Bloku ülkelerinin sosyalist dönemden sonra dünya ekonomik sistemine entegre olabilmesi ancak 2000'lere gelindiğinde mümkün oldu. Ukrayna ve Gürcistan'daki halk hareketleri sonucunda iktidar değişiklikleri son dönemde ilişkilerimizin yenilenmesini sağladı. Bulgaristan ve Romanya'nın iki yıl içinde AB'ye katılacak olmaları ve bunun etkisiyle ekonomilerindeki önemli düzelmeler, bizle ticaretlerine de olumlu yansıdı. Türkiye'nin AB üyeliğinde müzakere sürecine girmesi kronikleşmiş itilaflarımız bulunan Yunanistan ile ilişkilerimizde dostluk süreci başlattı.
Sadece Türkiye'nin yakın coğrafyasının değil dünyanın en sorunlu bölgesi Ortadoğu ile ilişkilerde de büyük dönüşümler yaşandı. Irak'a 10 yılı aşkın süren ambargo, ikinci savaşın sonrasında kalktı. Yeniden yapılanma sürecine girmiş Irak'a, ekmekten çimentoya, ilaçtan otomotive kadar tüm ihtiyaçlarının en yakın tedarik merkezi ülkemiz oldu. Diğer taraftan Suriye ile yaşanan yumuşama ve yakınlaşma dönemi başta Güneydoğu Anadolu bölge ekonomisini canlandırarak ihracatımıza olan katkısını arttırdı.
Irak pazarı yüzde 89 artış gösteren ihracatla, Türk ihracatçıların gözdesi oldu
Yunanistan
İhracat artışı: Yüzde 25
Gümrük Birliği'ni yeterince kullanamıyoruz
Çok düşük hacimli bir ticaretimiz olan Güney Kıbrıs'ı saymazsak, tek AB üyesi olan komşumuz Yunanistan'a yaptığımız ihracat, diğerleri arasında en düşük artışa sahip. Özellikle Yunanistan'ın 2004'te ev sahipliği yaptığı Atina Olimpiyatları öncesinde artan demir-çelik ihtiyacıyla yükselişe geçen satışlarımız, 2005 yılında düşüş trendine girdi. Gerek coğrafi yakınlığımız, gerekse Yunanistan ekonomisinin turizm ve denizcilik gelirlerinden dolayı ithalata dayalı bir tüketim stratejisi benimsiyor olması buraya ihracatımızda elimizi güçlendiriyor. Nitekim 2004 yılı verilerine göre Yunanistan ile yaptığımız ticaretten 590 milyon dolar dış ticaret fazlası vermemiz de bunun bir göstergesi. Ancak Gümrük Birliği ile birbirimize bağlı olduğumuz komşumuza karşı avantajlarımızı yeterince değerlendirdiğimiz söylenemez.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 823.560 Demir, Tekstil, Konfeksiyon
2004 1.185.180 Demir, Otomotiv, Tekstil
2003 942.890 Demir, Otomotiv, Tekstil
Bulgaristan
İhracat artışı: Yüzde 44
Hedef 1 milyar dolar
2004 itibarıyla 960 milyon dolar ithalat yaptığımız Bulgaristan'a ihracatımız 843 milyon dolarda kaldı. 'Komşi' ile ilişkilerimiz gibi ihracatımız da istikrarlı bir artış gösteriyor. Bulgaristan'a bütün sektörlere yayılmış bir yelpazede ürün satarken, 2005 sonu hedefi 1 milyar dolar ihracat olarak gösteriliyor. Romanya ile birlikte Bulgaristan'ın iki yıl içerisinde AB'ye tam üye olmaları ticarete çok daha olumlu yansıyacak. Elektrik-elektronik, otomotiv ve makine sektörlerinin düzenli yükselişi, bu sektörlerin Bulgaristan'a ihracatta gelecek dönemin de parlayan yıldızları yapıyor. Tarıma dayalı sektörler, her ne kadar bu yıl geçmiş yıllara göre bir artış yaşasa da, kesinlikle olması gerektiği yerde değil.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 832.380 Demir, Tekstil, Kimyevi
2004 843.260 Demir, Tekstil, Kimyevi
2003 584.430 Tekstil, Kimyevi, Demir
Romanya
İhracat artışı: Yüzde 40
Düzenli büyüyen pazar
İhracatımızdan aldığı payla komşular arasında üçüncü sırada bulunan Romanya da, artışta istikrarlı bir seyir izliyor. AB'ye tam üyelik sürecine girmesiyle birlikte ekonomisinde de düzelmeler yaşanan Romanya'nın ithalat yaptığı ülkeler sıralamasında Türkiye hep ilk beşte yer alıyor. İhracattan hariç olarak birçok Türk işadamı da Romanya'da üretime yatırım yaparak, iki ülke arasındaki ticari ilişkileri yoğunlaştırıyor. İhracat portföyü Bulgaristan ile benzerlik gösteren Romanya'nın talepleri otomotiv ve makineye kayıyor. Hazır giyim üretimine yönelmeden dolayı 2005'in ilk dokuz ayında 216 milyon dolarlık tekstil ürünü almalarına rağmen, Türkiye'den hazır giyim ithalatları sadece 34 milyon dolarda kaldı.
Dönem İhracat (000 $) Satılan İlk Üç Ürün
2005 (*) 1.291.130 Otomotiv, Tekstil, Demir
2004 1.258.430 Tekstil, Otomotiv, Demir
2003 895.690 Tekstil, Demir, Kimyevi
Ukrayna
İhracat artışı: Yüzde 30
Trend yukarı doğru
Dış ticaretten sorumlu Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen'in ikili ticari ilişkileri geliştirmeye özellikle önem verdiği Rusya ve Ukrayna'ya yapılan ihracattaki artışlar, bu çabaların somut sonuçlar verdiğini gösteriyor. Eski Sovyetler Birliği'nin en önemli bileşenlerinden Ukrayna'da son dönemdeki iktidar değişikliği de ikili ilişkiye pozitif yansıdı.
Kimyevi maddeler sektörünün, hacimsel olarak en yakında olan tekstilden iki kattan fazla ihracat yaparak açık ara önde olduğu Ukrayna pazarı,
Türk tarım ihracatçıları için de gözde bir yer.
Yaş meyve-sebze sektörünün yaptığı toplam ihracatın yüzde 5 civarındaki kısmını satın alan Ukrayna, büyüyen ve gelişen ekonomisiyle ticaret hacmini artırma potansiyeli en yüksek olan komşular arasında yer alıyor.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 602.868 Kimyevi, Tekstil, Elektrik
2004 611.440 Kimyevi, Tekstil, Elektrik
2003 472.200 Kimyevi, Elekt., meyve-sebze
Rusya
İhracat artışı: Yüzde 28
İhracat ithalat kadar artmıyor
Rusya'ya ihracat hacmi açısından bakıldığında her ne kadar Türkiye'nin komşuları arasında ikinci partneri olarak görülse de, sahip olduğu pozisyon kesinlikle potansiyelini yansıtmıyor. 150 milyonluk nüfusu, gelişen ekonomisi, politik ağırlık ve coğrafi alan bakımından küresel aktörlerden biri olan Rusya, Türk ihracatçısı için vazgeçilmez önemde bir pazar olarak görünüyor. Hükümetin de politikalarıyla gösterdiği bu öneme rağmen iki ülke ticaretinde ciddi sıkıntılar söz konusu. Türkiye'nin yüksek miktarlarda enerji satın almasından doğan büyük açık, ihracatçının çabalarını yetersiz kılıyor. Yine Türk tarım sektörünün en önemli kapılarından olan Rusya ile bu yaz başında yaşanan sıkıntılar, ihracat rakamlarına olumsuz olarak yansıdı. Ticaret parasal değer olarak artış gösterse dahi ihracatın toplamından aldığı payın azalması dikkat çekici. Türk deri sektörünün hep bir numaralı ülkesi olmuş olan Rusya ile yaşanan ticarette bu yıl ihracatta yaşanan düşüş de sektöre ciddi darbe vurdu.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 1.794.277 Otomotiv, Tekstil, Kimyevi
2004 2.129.181 Deri, Tekstil, Kimyevi
2003 1.667.071 Deri, Kimyevi, Tekstil
Gürcistan
İhracat artışı: Yüzde 40
Kafkasların gıdası Türkiye'den
Dış ticaretten sorumlu Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen'in ihracatçılarla beraber son dönemde bir ziyaret düzenlediği doğu komşumuz Gürcistan da değişim sürecinde bulunuyor. Türkiye'nin bu ülke ile ikili ilişkiye ilgisini açıkça gösterdiği ziyaret sonrası, hem parasal hacim açısından hem de aldığı pay açısından gelişme eğilimindeki Gürcistan pazarının daha da büyümesi bekleniyor. Yaklaşık 50 milyon dolar dış ticaret açığı verdiğimiz Gürcistan'a, bugüne kadar ağırlıklı olarak bitkisel ürünler, kimyevi maddeler, demir ve ağaç ürünleri ihraç edilirken yakın dönemde bu ülkeye elektrik-elektronik ve makine sektörlerinden de satışlar artıyor. Gürcistan ile ilgili en şaşırtıcı not ise, Türkiye ihracatının lokomotifi olan tekstil ve hazır giyim sektörlerinin bu ülkeye yaptığımız toplam ihracattaki payının ancak yüzde 2.2 düzeyinde gerçekleşmesi.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 226.440 Kimyevi, Bitkisel Ür., Demir
2004 252.700 Bitkisel Ür., Kimyevi, Demir
2003 180.187 Bitkisel Ür., Kimyevi, Orman Ür.
Azerbaycan
İhracat artışı: Yüzde 28
'Kardeş'e ihracat düşük
Ortak etnik ve tarihsel bağlarımız olan 'kardeş' Azerbaycan ile Türkiye arasındaki yakın siyasi ilişkilerin ticarete aynı şekilde yansıdığını söylemek çok zor. Geçen yıl 400 milyon doları bulan ihracatımızın, 2005'te bu sınırı aşması beklense bile hedefler olması gerektiği yerden uzakta. Türkiye'nin ihracatındaki sektörel dağılıma aykırı bir görünüm sergileyen Azerbaycan'a dış satışlarımızda kimya, elektrik, demir, bitkisel ürünler, ağaç-orman ürünleri ve makine öne çıkıyor. Tekstil, hazırgiyim ve otomotiv sektöründe ise genel performansının çok altında satışlar yapılıyor. 2005'in ilk dokuz ayında Azerbaycan'a satılan tekstil ve hazırgiyim bir arada ancak 14 milyon doları bulurken, toplamdaki payı yüzde 3,6'ya tekabül ediyor. Otomotivin en parlak yıllarından 2004'te Azerbaycan'a yapılan satış 30 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 381.618 Kimyevi, Demir, Elektrik
2004 401.863 Kimyevi, Elektrik, Demir
2003 314.230 Kimyevi, Elektrik, Bitkisel.
İran
İhracat artışı: Yüzde 52
Artış yüksek, sonuç yetersiz
Nüfus açısından Rusya'dan sonraki en büyük komşumuz olan İran ile uluslararası konjonktürün dalgalanmalarına göre farklı seyirler izleyen ilişkimiz, ticarette belirli bir sabitlikle karşımıza çıkıyor. 2004'te 1 milyar 960 milyon dolar ithalat yapılırken, ihracatın 810 milyon dolarda kalması aramızdaki açığı kapatmakta zorlanacağımızı gösteriyor.
Yine de komşu ülkelerle ticareti geliştirme stratejisinin pozitif sonuçlar verdiği İran'a temelde satışlarımız kimya, otomotiv, demir, tekstil ve ağaç ürünleri olarak gerçekleşiyor. Rakamlar Doğu Anadolu Bölgemizdeki zengin maden yataklarından ihracat anlamında yeterince yararlanamadığımızı ortaya koyuyor. Türkiye ihracatında önemli bir paya sahip olmayan tütünde toplam satışımızın yüzde 10'unun İran'a gönderilmesi bu ülkeye dair en ilginç not olarak beliriyor.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 680.400 Kimyevi, Otomotiv, Demir
2004 810.333 Demir, Tekstil, Otomotiv
2003 533.368 Demir, Makine, Orman
Irak
İhracat artışı: Yüzde 89
En yüksek ihracat Irak'a
Irak, Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı komşusu. Uzun süren ve yıkıcı etkileri hâlâ devam eden savaş ve işgalin ardından, bugün bir imar sürecine girmiş olan Irak'ın temel ihtiyaç maddelerinin büyük kısmı Türkiye'den gidiyor. Kimya, elektrik, demir, bitkisel ürünler ve çimento öne çıkan ürünler olmakla birlikte, otomotiv, ağaç-orman, makine ve meyve sebze ürünleri de önemli hacimler kaplıyorlar. İhracatın yüksek miktarlarda gerçekleşmesine rağmen, savaştan çıkmış ve neredeyse tamamen harap olmuş bir ülke olarak Irak'ın bundan da fazlasına ihtiyacı olduğu aşikâr. Ancak nakliyecilerin can güvenliklerinin tam olarak sağlanamaması, sınır kapılarında kilometrelerce uzayan araç kuyrukları ve ihracatçının alacaklarını tahsilde sorunlarla karşılaşmaları gibi nedenlerle Irak pazarı tam olarak istikrara kavuşmuş değil.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 1.966.360 Kimyevi, Elektrik, Demir
2004 1.845.145 Kimyevi, Elektrik, Bitkisel Ür.
2003 978.927 Bitkisel Ür., Kimyevi, Elektrik
Suriye
İhracat artışı: Yüzde 50
Yumuşama meyvelerini verdi
Bugüne dek uluslararası arenadaki değişikliklerden ilişkilerimizin yoğun biçimde etkilendiği Suriye ile son bir yılda yakalanan yumuşama ve yakınlaşma politikaları, ticari alanda meyvelerini kısa sürede verdi. Türkiye'nin ihracatını bir önceki yıla göre yüzde 33 oranında artırdığı 2004 yılında, siyasi gerilimlere dayalı olarak satışlarının düştüğü Suriye ile ticareti 2005 yılında çok olumlu bir seyir izliyor. Özellikle kimyevi maddelerin tek başına toplam ihracatın yarısını gerçekleştiriyor olması, önümüzdeki yıllarda da bir numaralı sektör olmaya devam edeceğini gösteriyor. Kimya ile kıyaslandığında oranları düşük gerçekleşse de demir, tekstil, makine ve otomotiv sektörlerinde de artış söz konusu.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 407.595 Kimyevi, Demir, Tekstil
2004 398.106 Kimyevi, Tekstil, Demir
2003 426.310 Kimyevi, Tekstil, Demir
KKTC
İhracat artışı: Yüzde 52
Ambargoya rağmen artıyor
Tam bir tecrit politikasıyla siyasal ve ekonomik ambargoya maruz kalan Kuzey Kıbrıs kurulduğu günden bu yana ihtiyacı olan ürünlerin tamamına yakınını Türkiye'den temin ediyor. Bu anlamda KKTC'ye yapılan ihracatın artışı, Türkiye ekonomisindeki düzelmeden çok Kuzey Kıbrıs ekonomisindeki iyileşmeye işaret ediyor. Güney Kıbrıs'ın Avrupa Birliği'ne alınması, sınırdan geçişlerin başlaması, turizm gelirlerindeki artış gibi faktörler, tüketimin canlanması sonucunu doğuruyor. Kimyevi maddeler Kuzey Kıbrıs'a yapılan ihracatta da dörtte birlik bir oran tutuyor. İhracat tekstil ve hazır giyim için düşük bir seyir izlerken, demir, elektrik, ağaç-orman ve çimento istikrarlı satılan ürünler grubunda bulunuyor.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 536.806 Kimyevi, Demir, Elektrik
2004 474.720 Kimyevi, Demir, Elektrik
2003 312.270 Kimyevi, Demir, Elektrik
Güney Kıbrıs
Tanımadan ticaret
Matematiksel artış olarak ifade edilmeye kalkıldığında yüzde 4000 gibi bir rakamın ortaya çıktığı Güney Kıbrıs için, Türkiye diplomatik olarak henüz tanımadığını belirtmiş olmasına rağmen ihracat yapılmaya başlandı.
Çok cüzi miktarlarla gerçekleşen bu ihracatın kayıtlara yansımama nedeni, Güney Kıbrıs'ın AB tam üyesi olmadan önceki dönemde gönderilen ürünlerin adresi olarak 'belirsiz ülke' sıfatının kullanılıyor olması. AB üyeliğiyle birlikte ticari kayıtları ayrıca tutulmaya başlayan 2004'te sadece 133 bin dolarlık ürün gönderilirken, 2005 yılının ilk dokuz ayında bu miktar 6.6 milyon dolara fırlamış durumda.
Dönem İhracat (000 $) Satılan ilk üç ürün
2005 (*) 6.595 Otomotiv, Makine, Madencilik
2004 133 Madenc, Demir, Bitkisel Ür.
(*): 2005'in ilk dokuz ayı