Türkiye'nin en büyüğü Tüpraş

Türkiye'nin en büyük 500 sanayi kuruluşu belirlendi: Tüpraş 2004'te 10.4 milyar YTL'yi aşan üretimden satışla en büyük şirket. Onu Ford, Toyota ve Oyak Renault takip ediyor.

İSTANBUL - İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu' sıralamasında birinciliği geçen yıl da Tüpraş aldı. İSO 'nun 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2004 Yılı Raporu'nun sonuçları dün basın toplantısı ile açıklandı. Rapora göre Tüpraş, 10 katrilyon 446 trilyon liralık üretimden satış ile birinci oldu. Tüpraş'ı, 4.4 katrilyonluk üretimden satışla Ford Otomotiv izlerken, Toyota Otomotiv 3.3 katrilyon lirayla üçüncü sırada yer aldı.
Raporda otomotiv şirketlerinin yükselmesi dikkati çekti. İkinci sıradaki yerini koruyan Ford Otomotiv, özel sektör sıralamasında yine birinci oldu. Önceki yılın 11'incisi Toyota Otomotiv de üçüncülüğe yükseldi. Bir başka otomotiv şirketi olan Oyak Renault ise dördüncü sırada yer aldı.
Ereğli Demir Çelik Fabrikaları ise (Erdemir) 2.9 katrilyon lirayla sıralamada bir basamak üste çıkarak beşinciliği aldı. Listede ilk 10 kuruluşun sekizi özel, ikisi kamu kuruluşlarından (Tüpraş, Elektrik Üretim A.Ş.) oluştu.
Toyota atak yaptı


Büyütmek için tıklayınız

500 şirket içinde daha önce ihracat sıralamasında dördüncü olan Toyota Otomotiv, 2004 yılını 2 milyar 156 milyon dolarla ihracat şampiyonu olarak tamamladı. Ford Otomotiv, 1.8 milyar dolar ile üçüncülükten ikinciliğe tırmanırken, yine bir otomobil fabrikası olan Oyak Renault ikincilikten üçüncü sıraya geriledi. 2003 yılının birincisi Vestel ise 1 milyar 462 milyon dolar ile geçen yıl dördüncü oldu.
Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), geçen yıl 1 katrilyon 429 trilyon lira ile kârlılıkta dördüncülükten birinciliğe yükseldi. 2003 yılında birinci sırada yer alan Tüpraş ise 849 trilyon 233 milyar lirayla ikinci sıraya geriledi. 2003'te kârlılıkta ikinci sırada yer alan Petrol Ofisi ise 219 trilyon 764 milyar lirayla 10. sıraya geriledi. Sıralamada, özelleştirilecek olan İskenderun Demir ve Çelik 255 trilyon 456 milyar liralık kârla 39. sıradan dokuzuncu sıraya yükselmesiyle dikkat çekti.
2004'te 500 büyük sanayi kuruluşunun ihracatı yüzde 40.8 arttı. Özel kuruluşlardaki ihracat artışı yüzde 41.9 olurken kamuda yüzde 21 olarak gerçekleşti. Türkiye ihracatındaki artışın yüzde 33.6 olduğu dikkate alındığında, 500 büyüğün ihracat performansının daha yüksek olduğu görüldü. 2003'te ülke ihracatının yüzde 49.2'sini gerçekleştiren İSO 500, 2004'te oranı yüzde 52.6'ye yükseltti.

Büyütmek için tıklayınız

Türkiye'nin 500 büyük sanayi kuruluşu içinde, yabancı sermaye payı bulunan şirketlerin büyük ağırlığı olduğu belirlendi. 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Raporu'nun açıklanması sırasında bir soru üzerine, raporun hazırlanmasında katkıda bulunan İSO danışmanı Erdoğan Özötün, 500 büyük sanayi kuruluşu içindeki 149 şirkette değişen oranlarda yabancı sermaye payı bulunduğunu, bu şirketlerin, 500 şirketin toplam üretimden satışlarının yüzde 42.5'ini, brüt katma değerin yarısını, dönem kârının yüzde 44.4'ünü, ihracatın yüzde 49'unu, istihdamın yüzde 27.3'ünü sağladığını açıkladı.
Yabancı sermaye payı bulunan şirketlerin oldukça ağırlığı bulunduğunu ifade eden İSO Yönetim Kurulu Başkanı Tanıl Küçük de son zamanlarda milli sermaye, yabancı sermaye tartışmalarının bulunduğu anımsatılarak görüşünün sorulması üzerine, ülkenin kalkınması ve sürdürülebilir büyümede yatırımlara ihtiyaç bulunduğuna işaret etti. Esas olanın uluslararası doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilmesi olduğunu vurgulayan İSO Başkanı Tanıl Küçük, yeterli olmayan milli kaynaklar karşısında uluslararası doğrudan yatırımların çekilebilmesi gerektiğini aktardı. Küçük, toplantının ardından, yabancı sermaye konusunda 'kayıkçı kavgası' içinde olmadıklarını ifade etti.

Büyütmek için tıklayınız

500'ü bir Wal-Mart etmedi
2002 ve 2003 yıllarındaki olumlu gelişmelerle varlıkların finansmanında kullanılan dış kaynak payı da küçülme eğilimine girdi. 2004'te ise son üç yıldaki en olumlu gelişmenin yaşandığı ortaya çıktı. 2004'te faaliyet dışı gelirlerin satışlara oranı da yüzde 4.6'dan yüzde 2.4'e indi. Faaliyet dışı gelirlerin bir alt kalemi olan faiz gelirlerinde de aynı eğilim söz konusu. 2003 yılında faiz gelirlerinin toplam satışlara oranı yüzde 1.1 iken geçen yıl yüzde 0.8'e düştü.
Ayrıca, İSO 500 ile ABD'nin Fortune 500 listesi karşılaştırıldığında Türkiye'de toplam satışlarda ilk sırada bulunan Tüpraş, Fortune 500'de 280. sırada, ikinci sıradaki Petrol Ofisi 319. sırada, Ford Otomotiv ise 490. sırada yer alabiliyor. İSO 500 listesindeki tüm şirketlerin satışları ise ABD-500'ün ilk sırasında yer alan Wal-Martın satışlarının yüzde 33.3'üne denk geliyor. Öte yandan İSO 500 listesine 2004'te 12 yeni şirket girdiği belirtildi.
Küçük: Hedef tutmayabilir
İSO Yönetim Kurulu Başkanı Tanıl Küçük, ekonomide geçen yılın ikinci yarısında başlayan yavaşlama eğiliminin devam ettiğini belirterek, "2005 ekonomik programında ekonominin soğuması öngörülmüştür. Dolayısıyla yavaşlama beklenen bir eğilim olarak kabul edilmelidir. Ancak yavaşlamanın ya da günlük ekonomi dilinde kullanıldığı üzere ekonomideki soğumanın nereye kadar gidebileceği önemlidir" dedi. Tanıl Küçük, 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2004 Yılı Raporu'nun açıklandığı basın toplantısında ekonomiyi de değerlendirdi.

Büyütmek için tıklayınız

Küçük, ekonomideki olumlu performansa rağmen 1998'den bu yana Gayrisafi milli hasılanın (GSMH) son altı yılda sabit fiyatlarla ortalama yüzde 2.24 oranında artığını belirtti. 1998'den beri ilk kez 2004'te kişi başına GSMH büyüklüğü açısından 1998 değerinin üzerine çıkıldığına işaret eden Küçük, aynı dönemde kişi başına GSMH yüzde 3 büyürken, ortalama yıllık büyümenin yüzde yarım olduğunu aktardı. Son dönemde enflasyonla mücadelenin yanı sıra büyümede önemli başarılar elde edildiğini, büyümenin 13 çeyrektir aralıksız devam ederek geçen yıl dünyadaki en yüksek büyüme oranlarından birinin yakalandığını vurgulayan Küçük, elde edilen başarıların önemli olduğunu, ancak asıl önemli olanın başarının istikrarlı şekilde devamı olduğunu kaydetti. En az beş yıllık aralıksız büyüme dönemlerinin sürdürülebilir büyüme olarak kabul edildiğine dikkat çeken Küçük, ekonominin bu yıl ve sonrasında da büyümeyi mutlaka başarması gerektiğini vurguladı.
Küçük, yaklaşık bir ay önce açıklanan GSMH tahminine göre ilk çeyrekte GSMH'de yüzde 5.3, sanayi sektöründe yüzde 5.5, imalat sanayisinde yüzde 5.3 büyüme elde edildiğini anımsatarak, "2005'in yedinci ayının sonuna geldiğimiz şu günlerde temel göstergeler, ekonomide 2004'ün ikinci yarısında başlayan yavaşlamanın devam ettiğine işaret etmektedir" dedi. Küçük, şöyle devam etti: "2005'in ilk yarısının ardından ekonomiye baktığımızda enflasyonla mücadeledeki başarının devamı, mali disiplindeki kararlılık, özelleştirmenin hızlanması, yabancı sermayenin ilgisinin artması sevindirici gelişmeler. Ancak, işsizlik temel sorunlardan biri olmaya devam ediyor. İç talepteki yetersizlik gündemimizde önemli yer tutuyor. Dış ticaret ve cari işlemler açığındaki artış dikkatle takip edilmeli. 2005'te ekonominin soğuması öngörüldü.
Geçen yılın aynı dönemindeki yüksek büyümenin matematiksel etkisi nedeniyle 2005'in ikinci çeyreğinde, ilk çeyrekteki kadar bir büyüme elde edilemeyeceği tahmin ediliyor. Yavaşlama eğilimi ikinci yarıda da devam ederse yıl sonu için öngörülen yüzde 5'in üzerinde bir büyümenin yakalanması olasılığı azalacaktır. Diğer yandan yavaşlama eğiliminin devamı 2006 yılını da tehlikeye sokabilir."
Otomotiv yükseldi tekstil düştü
2004'te otomotiv şirketleri, İSO 500'ün ihracatındaki paylarını önemli oranda artırarak yüzde 26.9'a çıkardı. Bu gelişmenin sanayide teknolojik ağırlığı yüksek ürünlere doğru bir değişimin sinyallerini verdiğini belirten Tanıl Küçük, tekstil, giyim, deri ve ayakkabı sektörünün toplam ihracat içindeki payının ise yüzde 12.9'a gerilediğini söyledi.
Rapora göre ekonomideki olumlu performansla birlikte özel büyük şirketler çalışan sayılarını da yüzde 6.1 oranında artırdı. Fakat toplam çalışan sayısındaki artış kamu kuruluşlarındaki yüzde 10.2'lik düşüşün etkisiyle yüzde 2.4'te kaldı.