Türkiye'ye 2.5 yılda kayıt dışı 11 milyar dolar geldi

Türkiye'ye son 2.5 yıllık dönemde 'kayıt dışı' yollardan giren döviz 11 milyar doları buldu. Merkez Bankası, uzun bir süre istatistiki hata veya 'kaynağı bilinmeyen döviz girişi' olarak tanımlanan söz konusu girişin büyük bölümünün...

ANKARA - Türkiye'ye son 2.5 yıllık dönemde 'kayıt dışı' yollardan giren döviz 11 milyar doları buldu. Merkez Bankası, uzun bir süre istatistiki hata veya 'kaynağı bilinmeyen döviz girişi' olarak tanımlanan söz konusu girişin büyük bölümünün 'bankacılık dışındaki özel sektörün yurtdışındaki döviz varlıklarını Türkiye'ye getirmeleri' olabileceğini açıkladı.
Yıllar itibarıyla yaşanan gelişmeler de Merkez Bankası'nın, aynı zamanda yerli kaynaklı sıcak para olarak tanımladığı bu 'kaynağı bilinmeyen' dövizin yönünün kriz ya da kriz beklentisi olan yıllarda çıkış, istikrarlı yıllarda gidiş yönünde olduğunu ortaya çıkarıyor.
Merkez Bankası'nın verilerinden yapılan belirlemelere göre, 2001 yılındaki krizi izleyen 2002 yılında sadece 150 milyon dolar olarak gözüken, 'kayıt dışı döviz girişi', 2003 yılında 5 milyar 36 milyon dolara kadar yükseldi. 2004 yılında 2 milyar 844 milyon dolar olan söz konusu yolla döviz girişi bu yılın ilk beş ayında ise 2 milyar 925 milyon dolara kadar çıktı.
14 yıl döviz girişi oldu
2003-2004 yılları arasında ve bu yılın ilk beş ayını kapsayan yaklaşık 2.5 yıllık dönem içinde Türkiye'ye mali sistemin kayıtlarına yansımadan giren döviz 10 milyar 805 milyon dolara ulaştı.
Oysa 2000 ve 2001 yıllarında, 2 milyar 762 milyon doları 2000, 1 milyar 71 milyon dolarlık kısmı da 2001 yılında olmak üzere toplam 4 milyar 431 milyon dolarlık çıkış yaşanmıştı. 2000 yılındaki kayıt dışı döviz çıkışında uygulanan kur çıpası nedeniyle kriz beklentilerinin ve yıl sonunda yaşanan finansal krizin, 2001'de ise krizin beklentilerinin bu gelişmede etkili olduğu tahmin ediliyor.
Merkez Bankası'nın ödemeler dengesi verileri 2000 yılındakine benzer bir gelişmenin de 1994 krizinden önce 1993 yılında yaşandığını gösteriyor. 1993 yılında Türkiye'den kayıt dışı olarak 2 milyar 162 milyon dolarlık bir döviz çıkışı yaşanmıştı. Ancak kriz yılı olmasına rağmen 2001 yılının aksine 1994'te Türkiye'ye kayıt dışı olarak 1 milyar 832 milyon dolarlık döviz girişi yaşandı. Bunun 1994 krizinin finansal etkilerinin 2001 yılında olduğu gibi uzun sürmemesinden kaynaklandığı tahmin ediliyor. 1994 krizini izleyen iki yılda da benzeri bir şekilde Türkiye'ye yoğun olarak kayıt dışı döviz girişi yaşandı. 1995 ve 1996 yıllarında toplam 3 milyar 931 milyon dolarlık giriş olmuştu.
1980'den bu yana bakıldığında ise 11 yıl Türkiye'den kayıt dışı olarak döviz çıkışı, 14 yıl döviz girişi yaşandığı gözleniyor. Çıkış yaşanın yıllardaki döviz miktarının 11 milyar 473 milyon dolar, giriş yaşanan yıllardaki miktarın ise 23 milyar 834 milyon dolar olduğu belirlendi. Böylece yaklaşık 34.5 yıllık bu sürede Türkiye'ye kayıt dışı olarak net 12 milyar 361 milyon dolarlık bir giriş kaydedildi.
Merkez: Sıcak para
Merkez Bankası, mali sistem kayıtlarına yansımadan yaşanan bu döviz girişini yerli kaynaklı sıcak para olarak tanımladı. Kayıt dışı döviz girişinin özellikle 1990'dan sonraki gelişimi Türkiye'ye yönelik ölçülebilen diğer türden sıcak para giriş çıkışlarıyla net hata ve noksan kalemindeki giriş-çıkışların da paralel olduğunu gösteriyor.
Türk Lirası'nın değerlendiği başka bir ifadeyle, Türkiye'de sıcak paranın çok yüksek oranlarda getiri sağladığı yıllarda kayıt dışı döviz girişi, riskin arttığı ya da kayıp yaşandığı yıllarda ise döviz çıkışı olduğu gözlendi.