Yoksul çiftçilerin kurduğu Köy-Tür'ün İzmir'deki son tesisi de kapandı

Yoksul çiftçilerin kurduğu Köy-Tür'ün İzmir'deki son tesisi de kapandı
Yoksul çiftçilerin kurduğu Köy-Tür'ün İzmir'deki son tesisi de kapandı

Tazminatlarını ve üç aylık maaşlarını alamadıklarını söyleyen Ege Entegre Tavukçuluk çalışanları, ekonomik krizin bahane edilerek fabrikanın kapısına kilit vurulduğunu iddia etti. FOTOĞRAF: ARZU ÇETİK / DHA

Tarsuslu yoksul beş çiftçi ailesinin katılımıyla kurulan ve 40 yılda Türkiye'nin en büyük beyaz et üreticisinden biri haline gelen Köy-Tür, kuş gribi ve ekonomik krize yenik düştü. Kuruluşun üretimini durdurması sonucunda 1000 kişi işsiz kaldı
Haber: ARZU ÇETİK / Arşivi

İZMİR - Türkiye Kalkınma Vakfı’nın (TKV) öncülüğünde 1970’li yılların başında Tarsus’un Namrun Yaylası’nda yoksul beş çiftçi ailesinin katılımıyla başlatılan, yıllar geçtikçe güçlenen ve Türkiye’nin en büyük beyaz et üreticilerinden biri olan Köy-Tür’ün, son kalesi olarak gösterilen İzmir Torbalı’daki tesislerinde üretim durdu.
İşçiler tazminatlarını alamadan işten çıkarıldı. TKV’nin kalkınmaya yönelik faaliyetlerinin sonucu olarak ortaya çıkan ve Türkiye’nin 12 ilinde kurulan Köy-Tür tesislerinin sonuncusu İzmir’in Torbalı ilçesindeki Köy-Tür Ege Entegre Tavukçuluk A.Ş.’de yedi aydır üretim yapılmıyor. Önce kuş gribinden olumsuz etkilenen, son yıkıcı darbeyi ekonomik krizin etkisiyle alan İzmir’deki tesislerde üretime son verildiği belirtildi. Tesisler adeta çürümeye terk edildi. 

‘Şirketin içi boşaltıldı’

Daha önce diğer illerde de faaliyetleri sona eren tesislerin sonuncusu olan ve Köy-Tür’ün son kalesi olarak gösterilen Ege Entegre Tavukçuluk’un Torbalı ilçesi, Oğlananası, Pancar, Ayrancılar beldeleri, Kemalpaşa, Menemen ilçeleri ile Manisa’nın Saruhanlı ilçesi Çobanhisar Köyü’ndeki tesislerde de üretim durdu. Yaklaşık 1000 kişi işsiz kaldı. İşçiler, krizin yanı sıra yanlış yönetim sonucunda Ege Entegre Tavukçuluk’da üretimin durduğunu, tazminatlarını ve üç aylık ücretlerini alamadıklarını, mağdur olduklarını ileri sürdü. Tesisleri devralan şirketin yetkilileri, kuş gribinin ardından küresel kriz nedeniyle üretime son verdiklerini belirtirken, işçiler krizin bahane edildiğini, şirketin kontrolünü ele geçiren Dabak Şirketler Grubu’nun kendi firmalarını alacaklandırarak, Köy-Tür’ün içini boşalttığını iddia etti.
Köy-Tür’de 3.5 yıl çalışan Mevlüt Sığın, tazminatlarını alamadıklarını belirterek şunları söyledi: “50- 100 TL sus payı verdiler. Parayı vereceğiz dediler, ama gittiler. 2 bin 500 TL alacağım var. Benim 4 bin 500 TL borcum var. Çocukları memlekete yolladım. İşsizlik parası veriyorlar. Lojmanda elektriksiz oturuyorum. Parasızlıktan kiraya çıkamadım. Alacaklılar beni sıkıştırıyor. Alacaklılardan kaçıyorum. Yiyecek ekmeğe muhtacım. 600 TL lira kredi kartı borcum vardı. 300 TL birinden buldum yatırdım. Ayağıma ayakkabı alamıyorum. Çocuklarımın ihtiyacını karşılayamıyorum. İş bulamıyorum.” 

‘Geçim derdindeyiz’

16 yıldır Köy-Tür’de çalışan Recep Tangül de, “Oraya güvenerek bireysel kredi aldım. Ne tazminatımı ne maaşımı verdiler. Dört aydır mağdur durumdayım. Üç çocuk okutuyorum. Kahvehaneye çıkamıyorum. Cebimde çay param yok. İş-Kur’dan 350 TL alabiliyorum. Sosyal güvence kesildi. Hasta olsak paramız da yok. Ölelim mi biz” diye konuştu.
Köy-Tür’de dokuz yıl çalışan ve adını açıklamayan bir işçi de sıkıntısını şöyle dile getirdi: “Maaşlarımızı alamadık, şu anda açız. Şu anda 4 bin TL borcum var. Herkes tutturmuş seçim havası. O parti kötü, bu parti kötü.  Herkes parti, oy, koltuk davasında. Gelsene kardeşim sorsana sen millete. Neden Köy-Tür batmış. 1.5 yıl içinde batırdılar. Niye hesap sormuyorlar? Bir de tutturmuş ‘Üç çocuk’ diye. Ben iki tane yaptım bakamıyorum.” 20 yıldır Köy-Tür’de çalışan Yurdal Şimşek, İzmir’deki tesisleri devralan şirketin iki yıl içinde şirketin içini boşalttığını ileri sürerek, “Krizi bahane ettiler. Şirketin içini boşaltıp,  insanların işine son verdiler” dedi. Köy-Tür Ege Entegre Mağdurları Sosyal ve Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Başkanı Nuri Özerten, krizlerden ve devralan yönetimin hataları sonucunda 2008 Eylül ayında üretimin durduğunu söyledi. Sadece Torbalı tesislerinde 650 işçinin çıkarıldığını belirten Özerten şöyle konuştu:
“Tazminatlarını, haklarını alamadılar. İşçilerin aileleri, hammadde tedarik edenler, tavuk bakan aileler, üreticiler toplam 3-4 bin kişi mağdur olmuş durumda. Sesimizi daha gür duyurmak için dernek kurduk. İsterdik ki böyle bir dernek kurmak zorunda kalmayalım, bölgemiz için önemli olan tesisler çalışsın. Burası Türkiye’de ilk üçe giren tavukçuluk entegre tesisi. Günlük 200 tona yakın üretim vardı. Yılda 50 bin ton sadece mısır tüketilirdi. Bölge için çok önemli bir tesis. Kurmaya kalksanız 50 milyon dolara zor kurarsınız.” Erzurum Köy-Tür’den 1991 yılında Torbalı’ya gelen Ali Görgülü de, şirketin krizlerden etkilendiğini fakat krizin bahane edilerek işçilerin mağdur edildiğini söyledi. Köy-Tür Ege Entegre Tavukçuluk’un yüzde 62 hissesini satın alan Dabak Şirketler Grubu’nun Yönetim Kurulu Başkanı İsmail Dabak ise, işçilerin ücretlerini ödeyemediklerini kabul etti.
2006 yılında kuş gribinden ciddi darbe aldıklarını belirten Dabak şunları söyledi:
“Alacaklılar, banka faizleri üst üste binince toparlanma şansı olmadı. 2008 yılında kur farkları, hammadde fiyatlarının yükselmesi, tüm beyaz et üreticilerini sıkıntıya iterek, zarar ettirdi. Küresel kriz ile birlikte bankaların kredileri geri çekmesi, diğer alacaklılar panik yaptı. Elektrik parası bile ödenemedi. Sahada 1 milyona yakın hayvanımız öldü. Köy-Tür’de son ayakta kalan tesis İzmir Torbalı’daki tesisti. Ortak çıkarsa birlikte işletebiliriz, ya da devredebiliriz. Devlet uzun vadeli kredi verebilir. İnsanların mağdur olmasını istemiyoruz.”

Ödül almıştı
Köy-Tür sisteminin ilk adımları 1970’li yılların başında TKV’nin öncülüğünde Tarsus’un Namrun yaylasında yoksul beş çiftçi ailesiyle ve tümüyle gönüllü çalışmalarla başlatıldı. Bölgede başarılı biçimde gelişen ve Tarsus Projesi olarak bilinen proje, Hollanda’da 1981 yılında küçük üreticilere yönelik uluslararası 250 benzer uygulama arasında en başarılı örnek seçildi ve ödüllendirildi. Model Dünya Bankası’ndan sağlanan 25 milyon dolar kredi ile gelişti. Tarım Bakanlığı ile TKV arasında 1982’de varılan anlaşmayla, TKV ülke çapında 12 bölgede tavukçuluk programı uyguladı ve Köy-Tür kuruldu. Köy-Tür, 2000 yılında Türkiye’nin ilk 500 şirketi arasında yer aldı.