YTL basımı yüz güldürüyor

Türkiye parasından 6 sıfır atarak TL'den YTL'ye geçişi sağlarken, bu geçişin maliyeti sorgulanmış ve ortaya çıkan rakam 65 milyon dolar olarak belirlenmişti.
Haber: HANİFE ŞENYÜZ / Arşivi

ANKARA - Türkiye parasından 6 sıfır atarak TL'den YTL'ye geçişi sağlarken, bu geçişin maliyeti sorgulanmış ve ortaya çıkan rakam 65 milyon dolar olarak belirlenmişti. Ancak, yeni para getirdiği ek maliyetin kat kat üzerinde Hazine ve Merkez Bankası'na kaynak yarattı. Madeni para basımı bütçeye üç ayda 388 trilyon, banknotlar da Merkez Bankası'na 1.5 katrilyon lira senyoraj geliri sağladı. Madeni para basımından elde edilen gelirler bütçeye kaynak sağlarken, faiz dışı fazla hesabında IMF'nin uyarısı nedeniyle dikkate alınmıyor.
Ocak-mart dönemi bütçe uygulama sonuçları, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren YTL'ye geçişle birlikte tedavüle verilen yeni madeni paraların bütçeye önemli bir katkı sağladığını ortaya koydu.
Buna göre, büyük çoğunluğu madeni bir lira olmak üzere Ykr'lerin basımından ocak ayında 318.5, şubatta 28.3, mart ayında da 42.2 olmak üzere toplam 388.9 trilyon lira (milyon YTL) gelir bütçeye kaynak aktarıldı. TL'nin tedavülde olduğu 2004 yılının aynı döneminde yeni madeni para basım gelirleri 11 trilyon lira düzeyinde kalmıştı.
Hazine Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, eski madeni paralarla değişimi sağlanmak üzere toplam 1.2 milyar adet yeni madeni para basacak. Bu paraların nominal değeri ise 425 trilyon lira düzeyinde. Bugüne kadar 820 milyon adet madeni para basımı gerçekleştirildi.
Yeni Türk Lirası basımından doğan gelir, paranın nominal değeri ile basım giderleri arasındaki farktan kaynaklanıyor. Yani 1 Yeni Türk Lirası'nın madeni basım gideri örneğin 15 kuruş ise kalan 85 kuruş kâr sağlıyor.
Banknotta kâr daha çok
Banknotlarda ise kâr marjı daha yüksek. Merkez Bankası tarafından basılan banknotların yılbaşından nisan başına kadar olan sürede sağladığı senyoraj geliri 1 katrilyon 525.8 trilyon liraya ulaştı. Emisyon hacmindeki artış senyoraj gelirlerinden kaynaklanıyor. Yılbaşında 13.5 katrilyon lira düzeyindeki emisyon 1 Nisan'da 15 katrilyon liraya ulaştı. Emisyon hacmi 18 Nisan itibarıyla 15.2 milyar oldu.
Ancak, YTL'nin yarattığı senyoraj gelirleri 2004 yılını yaklaşık yarım katrilyon lira zararla kapatan Merkez Bankası'nı kâra geçirmeye yetmeyecek. Dövize müdahalelerle yüklü miktarlarda döviz alan Merkez Bankası, piyasaya çıkan TL'yi geri alıyor. Ayrıca, Merkez Bankası'nın işçi dövizi faizleri ve bankaların mevduatına ödediği faiz gideri de senyoraj gelirini törpülüyor. Bu konjonktürün devamı halinde Merkez Bankası, bu yılı da zararla kapatacak gibi görünüyor.
Maliyet 50 milyon dolar
Madeni para basımının maliyeti 50 milyon dolar olarak açıklanmıştı. Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Şükrü Binay da banknot basım maliyetinin 25 milyon dolar olacağını, ancak her yıl 10 milyon dolarlık banknot yenileme maliyeti düşüldüğünde ek maliyetin 15 milyon dolar seviyesinde olacağını açıklamıştı. Para basımının getirdiği maliyet 65 milyon dolar ama sağlanan gelir, ilk 3-4 aylık dönemde bunun oldukça üzerinde gerçekleşti. Yani Yeni Türk Lirası, devlete ek maliyet değil, yeni gelir yarattı.