Yüzyılın projesi: Ceyhan'a ilk petrol ulaştı

Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nın 14 yıllık macerası nihayet bitti. Hazar Denizi'nde üretilen Azeri petrolü dün Ceyhan Limanı'na ulaştı. Cumhurbaşkanı Sezer, 13 Temmuz'da yapılacak resmi açılış için 90 ülkenin başkanına davetiye gönderdi.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Sovyetler Birliği'nin dağılmasının hemen ardından, Hazar havzası ülkelerinin Rusya'nın etkisinden kurtarılması amacıyla 1992'de ortaya atılan Bakü-Tiflis-Ceyhan ham petrol boru hattı (BTC) 14 yıllık çetin müzakere ve yatırımların ardından gerçek oldu. Hazar Denizi'nde üretilen Azeri petrolü dün Ceyhan Limanı'ndaki terminale ulaştı. İlk petrolü yükleyecek İngiliz gemisi de 300 bin tonluk dev tankerler hesap edilerek yapılan yaklaşık üç kilometrelik yükleme iskelesine yanaştı.


Büyütmek için tıklayınız

13 Temmuz'daki resmi açılış için Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in davet mektupları da yollanmaya başlandı. Sezer, tören için Rusya, ABD ve AB ülkelerinin de aralarında bulunduğu 90 ülkenin devlet ve hükümet başkanını davet ederken, bir iyi haber de Kazakistan'dan geldi.
Kazakistan'dan iyi haber
Kazak petrolünün Hazar'dan Bakü'ye taşınması ve BTC ile Ceyhan'a indirilmesi için gerekli anlaşmanın haziranda imzalanacağı belirtildi. Petrolün Ceyhan'a varmasıyla deneme amaçlı ilk dolum işlemi için de kollar sıvandı.
İlk Hazar petrolünün yükleneceği The British Hawthorne adlı gemi dün geniş güvenlik önlemleri altında limana yanaştı. Boru hattı tam dolduktan sonra yapılacak sızdırma testlerinin ardından pzartesi günü gemiye yükleme yapılacak. Hattın güvenliği ve sağlıklı işletilebilmesi için gerekli testler birkaç ay içinde tamamlanacak ve resmi açılış 13 Temmuz'da Ceyhan'da düzenlenecek törenle yapılacak.
Cumhurbaşkanı Sezer'in imzasını taşıyan davet mektuplarının 90 ülkeye gönderilmesine başlandı. Kabul etmesi halinde törenin en ilginç ismi Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin olacak. Türkiye ile ABD'nin, Rusya'ya karşı Azerbaycan, Kazakistan ve Gürcistan gibi eski Sovyet cumhuriyetlerini bağımsız hale getirmek için bu projeyi ortaya attığına inanan Rusya, uzun süre projeye karşı çıktı ve Azerbaycan'a alternatif boru hatları önerdi. Dışişleri Bakanlığı yetkililerinin verdiği bilgiye göre Sezer, törene Bush'un ve AB ülkelerinin devlet ve hükümet başkanlarının yanı sıra petrol üreticisi ülkelerin liderlerini davet etti. Sezer'in davetine üst düzey katılım bekleniyor.
BTC'nin ekonomik bir hat olabilmesi için yılda 50 milyon ton petrol taşıması gerekiyor. Mevcut konsorsiyumun Hazar petrolleri ile 25 milyon ton petrol ihrac edebileceği öngörülürken hattın ekonomik olabilmesi için gerekli petrolün de Kazakistan'dan sağlanması hedefleniyor.
Gecikme var, tazminat yok
Azerbaycan ile Kazakistan arasındaki görüşmelerin son aşamaya geldiği belirtilirken Kazak petrollerinin Bakü'ye taşınarak oradan da Ceyhan'a gönderilmesine ilişkin anlaşmanın iki ülke arasında haziranda imzalanacağı öğrenildi. Petrol boru hattının 2.4 milyar dolara mal olması beklenirken son dakika değişiklikleri ve gecikme nedeniyle 900 milyon dolarlık maliyet artışı oldu.
Türkiye, 2.4 milyar doların üstünü karşılamayı taahhüt etmiş, bu amaçlarla da hükümetlerarası anlaşmada 300 milyon dolarlık bir likit Hazine garantisi vermişti. Botaş ile konsorsiyum arasındaki görüşmelerin ardından tazminatlar netleşecek. Ancak tazminat sorunu yaşanmayacağı söyleniyor. Türkiye'nin, hat tam kapasiteyle çalışması halinde yılda 250-300 milyon dolar geçiş ücreti alması bekleniyor.
Yetkililer projenin sadece boru hattı olarak görülmemesi gerektiğini, bölgede bu hatla bağlantılı olarak 12 milyar dolarlık yatırım yapıldığını belirtiyor. Dışişleri Bakanı Abdullah Gül de Türkiye ve Azerbaycan'ın 'bir millet iki devlet' olduğunu söyleyerek, "BTC Boru Hattı Projesi yakında açılacak. İki ülke arasında başka projeler de olacak" diye konuştu.