34 örnekle kurgusal işlerde sık sık karşımıza çıkan 17 kahraman arketipi

34 örnekle kurgusal işlerde sık sık karşımıza çıkan 17 kahraman arketipi
34 örnekle kurgusal işlerde sık sık karşımıza çıkan 17 kahraman arketipi
Kahramanlarımızı tanıyoruz, fakat bağlı bulundukları arketipleri biliyor muyuz? Gelin derinlemesine gezinelim!
Haber: Yiğitcan Erdoğan / Arşivi

Daha önce sizlere "her yazara lazım!" diyerek kurgusal işlerde sıkça kullanılan 12 anlatım tekniğini paylaşmıştık hatırlayacağınız üzere. Bu sefer daha sert, daha çetin bir işe girişiyoruz. Bu sefer derdimiz, kahraman arketipleri. Daha önce söylenmemiş söz bulmak zordur; daha önce bir veya öteki şekilde tasvir edilmemiş karakter yaratmak ise daha da zor. Tüm kurgusal karakterler -çok deli istisnalar haricinde- az çok bu arketiplere dahillerdir.

Listeye başlamadan belirtelim, burada şimdilik sadece kahraman arketiplerini konu aldık. Bu iki şey anlamına geliyor. İlla protagonist, yani birincil karakter olması gerekliliği görmedik; bir de antagonist, yani kötü karakterleri değerlendirmeye almadık. Onların edebi terimleriyle birlikte listelerini başka bir zamana bırakalım dedik. Eğer anlaştıysak, buyurun, hemen başlayalım; zira uzun bir yolumuz var!

 

Kalıtsal Kahraman

Kalıtsal kahraman, ya da İngilizce adıyla Legacy Hero, kahramanlık özelliklerini miras alan karakterlere verilen addır. Bu karakterler için kahramanlık bir nevi aile işidir, anne/babadan kız/oğula geçer. Karakter ebeveynleri ya da ataları yüzünden ve sadece bu sebeple kahramandır. Bu arketipe Luke Skywalker muhteşem bir örnektir, her ne kadar babası sonradan antagonist olsa da, Luke'un Jedi güçleri de, karanlık tarafa karşı olan mücadelede önde seçilmesi de babası yüzündendir. Bir diğer örnek olarak da Assassin's Creed serisinin Desmond Miles'ı verilebilir.

 

Yeni biten dev Star Wars olayı Star Wars Celebration'dan gelen 10 haber!

 

İsa Figürü

 

Bu karakterlerin hikayeleri, Hıristiyan mitolojisindeki İsa figürüyle paralel ilerler. Bu arketipin önemli özellikleri karakterlerin yokoluşun kıyısındaki insanlık için kurtarıcı hükmünde olması, ölümden geri dönmesi ve hikayenin en sonunda arşa yükselmesi olarak belirlenir. Matrix'in ana karakteri Neo film içinde de bu benzetmelerle sürekli bir İsa figürü olarak beslenir. Bunun daha az altı çizilen bir örneği Reaper tehdidine karşı kurtarıcı olan, ölümden geri dönen ve sonunda kendi fedasıyla arşa yükselen Kumandan Shepherd'dır, ki, iki karakterin de isimleri İsa'ya atıfta bulunmaktadır.

 

Süper Kahraman

 

Bu arketip muhtemelen en aşina olduğumuz şeylerden biri. Bunun modern tanımı üzerine vaktinde detaylı bir yazı yazmıştık, ama kısa bir özet geçelim: Süper kahramanlar doğaüstü faktörler ya da insanüstü bir çaba sayesinde mükemmelleştirilmiş, kimsede bulunmayan özellikleriyle olağanüstü bir kötülüğe karşı yılmaz bir motivasyonla mücadele eden karakterlere verilen addır. Genelde kendilerini toplumdan ayrıştıran imza kostümler giyerler. Bunun örneği çok bol, fakat en saf hâlleri olarak Captain America ve Superman'i örnek göstermek mümkün.

 

Batman v. Superman: Dawn of Justice'in fragmanı sızdı, evde "Do you bleed?" diye gezeceksiniz!

 

Gönülsüz Kahraman

 

Gönülsüz kahramanlar genelde hikayenin iyi çocukları olmayı istemezler. Bir veya öteki şekilde durumun içerisine çekilir, bundan sıklıkla şikayet eder ve hatta normal bir yaşamı ne kadar fazla arzuladıklarını fazlaca dile getirirler. Bu kahramanlar çoğu zaman rollerini benimser ve şikayet etmeyi sonlandırırlar. Star Wars'ın Han Solo'su bu kategoriye kusursuz bir örnektir. Aynı şekilde istemediği bir doğaüstü savaşın içine çekilen Buffy Summers da sık sık kahraman olmaya dair memmnuniyetsizliğini dile getirir dizinin ilk sezonlarında.

 

Yarışmacı Kahraman

 

Yarışmacı kahramanlar, ya da İngilizce adıyla Contender'lar, genelde spor / turnuva hikayelerinde karşımıza çıkarlar. Bu karakterler yaptığı şeyde doğuştan mükemmel değillerdir, ve genelde kendilerine çok fazla şans tanınmaz. Genelde bir eğitmen ya da bir bilgenin yardımıyla ihtimalleri aşar ve kendilerinden beklenmeyeni başarırlar. Bu arketipin muhtemelen en önemli örneği Rocky Balboa olsa gerek. Onun dışında genelde dövüş oyunlarında bu karaktere sık rastlanır, herhalde Ryu bunun en ön plandaki örneklerinden biridir.

 

Anti-Kahraman

 

Anti kahraman, bir anlamda kahraman ve kötü adam arasında duran bir arketiptir. Anti-kahramanı kahramandan ayıran şey, ahlaki olarak kusurlu ve sorgulanabilir oluşudur; kötü adamdan ayıran şey ise niyetinn masumlara zarar vermek ya da yıkıcı olmak olmayışıdır. Bu arketip son zamanlarda çok karşımıza çıkan bir şey, o yüzden örneği bol. Aynı adlı diziden Dexter Morgan buna güzel bir örnek mesela. Daha da serti, tartışmalısı için de çizgi romanlara bakıp Punisher'ı bulmak mümkün.

 

Marvel'ın Daredevil'a özenle yerleştirdiği (ve muhtemelen fark etmediğiniz) 12 gizem, gönderme ve detay!

 

Byronik Kahraman

 

Byronik kahraman adını efsanevi yazar Lord Byron'dan alır. Bu kahraman karanlık, içine kapalı, intikam konusunda doyumsuz ve tekil zihinli; ama yine de tüm o dış cephenin altında iyi ve dokunaklı bir kalbe sahiptir. Bu tip karakterler başlarına gelen trajedinin intikamını alır ve can acımaları yüzünden kendilerini toplumdan soyutlarlar. Aklınıza tonla örnek geldi değil mi? Muhtemelen en ünlüsü Monte Kristo Kontu'nun kahramanı Edmond Dantes. Ama daha modern bir örnek de bulmak mümkün. Aynı adlı serinin ana karakteri Max Payne de böyledir mesela.

 

Trajik Kahraman

 

Trajik kahramanlar, eski terimleriyle trajedilerin baş karakterleriydiler; ama şimdilerde janr olarak trajedi olmayan işlerde de kendilerini bulmak mümkün. Bu kahramanların başlarına akla hayale gelmeyecek boyutta kötü olaylar resmen yığılır, yağar, nefessiz bırakır ve can yakar. Ama kilit özellikl, bu dev trajedinin ana karakterimizin kendi hata, kusur ya da zayıflığı yüzünden yaşanmış olmasıdır. Anakin Skywalker bu arketipi doldurması için yaratılmış bir karakterdir ve tüm hikayede onun trajedisi önemli bir yer kaplar. Daha ufak çaplı bir örneği de Yüzüklerin Efendisi serisinde, Boromir karakterinde mevcuttur.

 

Boğazımıza Yumruyu Koyup, Kahkahayla Çıkartan Dizi: Futurama

 

Halk Kahramanı

 

Halk kahramanları karşımıza daha çok folklörde çıkarlar, ama bunların hava ve ezgisini modern işlerde yakalamaya çalışan bazı yazarlar sayesinde çağdaş örneklerine de rastlamak olasıdır. Bu karakterlerin en önemli ön özelliği sıradan olmalarıdır. Genelde avam tabakasından olan bu karakterler, baskıcı bir güce karşı kendi topluluklarının ikonları hâline gelirler. Buna William Wallace'dan daha iyi bir örnek vermek mümkün değil; ama daha günümüze doğru gelirsek, Katniss Everdeen'in de benzer özelliklere sahip olduğunu görebiliriz.

 

Paladin

 

Paladin sadece D&D ve benzeri yerlerde gördüğümüz bir sınıf değildir! Paladin kelimesinin kökeni Şarlman'ın sadık özel koruma birliğinden gelir; bu arketip de direkt bu kuruma dayanır. Paladin karakterler davasına kendini son derece vermiş, kralı / hükümdarına karşılıksız bir sadakatle bağlı savaşçı karakterlerdir. Bu arketipin üyeleri arasında elbette Uther Lightbringer gibi gerçekten paladin olan karakterler vardır, ama titri Paladin olmayan Brienne gibi karakterler de bu arketipin özelliklerini gösterir.

 

Efsane Batman çizgi romanı The Dark Knight Returns'ün üçüncü kitabı geliyor!

 

En Küçük Evlat

 

Bu kahraman arketipi genelde peri masallarında gözükse de, modern kurgularda da sık sık rastlamak mümkündür. En küçük evlatlar, isimlerinden müsemma, ailelerinin en küçük çocuklarıdırlar. Ya ailelerinden ya da toplumdan gelen, üzerlerine yapışmış bir "yapamaz" algısı vardır ve hikaye içerisinde antagonistin haricinde bir de bununla mücadele ederler. Ron Weasley'nin neredeyse tüm olayı budur, abilerinin her biri bir konuda çok iyiyken, Ron belirli bir konuda özellik sergilemez. Sinemada ise Marty McFly bu arketipe uyar.

 

Centilmen Dedektif

 

Centilmen dedektif, biraz kanaat koyacağım ama, benim en sevdiğim kahraman arketipidir! Bu kahraman suç çözer, suçlu yakalar; ama bunların hepsini son derece klas bir vaziyette yapar. İyi giyinir, eğitimlidir, kibarlığı asla elden bırakmaz. Agatha Christie'nin meşhur kahramanı Hercule Poirot bu arketipe harfiyen uyar. Kafamızı edebiyattan oyunlara çevirmemiz gerekirse, orada da aynı adlı oyun serisinin kahramanı Professor Layton'ı buluruz. Onun da fötr şapkası, yumuşak lisanı centilmen dedektif arketipinden cımbızla alınmadır!

 

Centilmen Hırsız

 

Centilmen dedektifin tam karşısında da centilmen hırsız durur. Bu kahraman sık sık ahlaki olarak sorgulanabilir şeyler yapar, bunlar da ekseriyetle soygunculuktur. Fakat o da eğitimlidir, iyi konuşur ve kibardır. Genelde suçlulara atfedilen özelliklere sahip olmaz. Bu arketipin en meşhur örneklerinden biri şüphesiz Arsene Lupin olsa gerek, ama daha yakın tarihten bir kişi seçeceksek, o da Ocean's filmlerinin kahramanı Danny Ocean olacaktır.

 

Sevimli Serseri

 

Son zamanlarda sık gördüğümüz bir arketip de bu. Bu karakter de anti-kahraman ve centilmen hırsız gibi ahlaki olarak sorgulanabilir şeyler yapar; fakat bunların derecesi yüksek değildir. Bu karakter sempatik, şakacı ve kayıtsızdır; kalbi iyidir ama ekseriyetle önce kendini düşünür. Herhalde bu arketipin en ünlü örneği şu sıralar Kaptan Jack Sparrow. Video oyunları da bu arketipi sık kullanırlar. Uncharted serisinin ana karakteri Nathan Drake'i buraya örnek olarak koyabiliriz mesela.

 

Numaracı

 

Numaracı, ya da İngilizce adıyla Trickster, genelde düşmanlarını şakalar, eşek şakaları, numaralar ve ilüzyonlar yaparak delirtir / safdışı bırakır. Genel olarak bu kahramanda bir çocuksuluk vardır ve yaptıkları komedi adına abartılır. Söylemeye gerek yok, bu kahraman arketipinin ağa babası Bugs Bunny'dir; hatta sonrasında gelen numaracılara bir nevi şablon da olmuştur. Avatar'ın ana kahramanı Aang de bu kategoride rahatlıkla sayılabilir. En azından baştaki hâlleri!

 

Kanunsuz

 

Bu karakter arketipi genellikle sırtını bir örneğe dayar: Robin Hood. Bu kahramanlar dayatılan kanunun dışında yaşarlar, ama yaptıkları aslında ahlaki olarak yanlış değildir. Sisteme baş kaldırdıkları için sistem tarafından kanunsuz ilan edilmelerine rağmen, aslında ahlaki bir pusulaları vardır ve bu yüzden sistem tarafından olmasa da, halk tarafından destek alırlar. Buna uygun olarak sayabileceğimiz önemli karakterlerden biri de Omar Little'dır şüphesiz. Bu karakterler tipik suçlular değillerdir, daha ziyade, sistemi tanımadıkları söylenebilir.

 

Zampara

 

İngilizce'de bu kahraman arketipi "Rake" olarak da bilinir. Bu karakterler sefalarına düşkünlerdir. Hayatta avantajlı bir konumdadırlar ve maceralarını yaşarken, genelde temel, hayvani isteklerini kendilerinden sakınmazlar. Ahlaki pusulaları hemen hemen her konuda doğru yöne bakar, sadece keyifleri söz konusu olduğunda her şeyi kendilerine hak görürler. Casanova bu arketipin gerçek karşılığı ve şablonudur. Çizgi romanlardaki Johnny Storm portresi de zampara arketipinden feyz alınarak yapılmıştır kesinlikle!