Tuz: Onsuz yemek de olmuyor aşk da!

Tuz: Onsuz yemek de olmuyor aşk da!
Tuz: Onsuz yemek de olmuyor aşk da!
Uzmanlar günde 3 gram tüketilmesini makul kabul ediyor. Günümüz dillerinde maaş ve asker sözcüklerinin kökeni bile ondan geliyor. Romalılar âşık kişiye 'tuzlanmış' diyordu... Uğruna savaşlar bile yapılmış... Tuz deyip geçmeyin!
Haber: MÜGE AKGÜN - muge.akgun@radikal.com.tr / Arşivi

Çağın diyet trendlerinin kurbanı olup her ne kadar bugün şeker ve yağ ile birlikte günah keçisi ilan edilseler de tuz bir zamanlar uğruna savaşlar yapılan, ticaretin temeli olan, insan yaşamında önemli bir madde. Hatta İngilizcede ‘maaş’ anlamına gelen ‘salary’, Almancada ‘asker’ demek olan ‘soldat’ sözcükleri Latincede tuzlamak anlamındaki ‘salarium’ sözcüğünden türemiş.
Gastronomi kültürünün gelişmesinde de önemi büyük. Onsuz yemekler ne saklanabiliyor ne de ‘tadı tuzu’ oluyor! Tabii ki her şeyi olduğu gibi onu da kararında, abartmadan yemek gerekiyor. Günlük miktar da uzmanlar tarafından belirlenmiş, üç gram. Şimdi gelin kısaca bir tarihine uzanalım...

- İnsanoğlu avcılık ve toplayıcılık dönemlerinde tuz ihtiyacını kök bitkilerinden ve av hayvanlarından alıyordu. Doğadan tuz bulup yemesi gerekmiyordu. Ancak tarıma ve hayvancılığa başladıktan sonra tuz ihtiyacı baş gösterdi.

- Tarım mahsullerinden çorba yapıyor ve besinlerdeki tuz büyük miktardaki suyu yeterince tuzlu hale getiremiyordu. Çorbaya tuz gerekti. Ayrıca gıda bol olunca saklamak ihtiyacı doğdu. Gıda bozulmasını önleyen, bilinen ilk madde tuzdur.

- İnsan hayatında tuz, 19. yüzyılın sonunda soğutma ve konserve tekniği geliştirilene kadar uğruna savaşlar yapılan, en stratejik madde oldu. Bugün petrol ve gazın önemi neyse tuzun önemi de öyleydi.

- İ.S. I. yüzyılda Plinius’un tespitine göre bir Romalı günde 25 gram tuz tüketiyordu. Diğer yandan ordular sefere çıktığında gerek atlar, gerekse askerler için tuz çok gerekli olurdu. Dolayısıyla Romalılar bir imparatorluk kuracaksa tuzun yönetimi onlarda olmalıydı. Roma Akdeniz tahıl ve tuz ticaretinin kontrolünü ele geçirmek için yaklaşık 100 yıl Pön savaşlarını yaptı. 

- Eski Yunanca’da ‘hals’ tuz demektir. ‘Halle’ de tuz çıkartılan yer anlamında kullanılır. Dolayısıyla içinde hall ya da halle bulunduran şehir adları bir zamanlar oranın tuz şehri olduğunu belirtir. Başı bu sözcükle başlayan çok yer vardır Almanya’da ve Avusturya’da. Salzburg, Salzbach, Salzdorf, Salzbrunn gibi.

- İngilizcede maaş anlamına gelen ‘salary’, Latince ‘tuzlamak’ demek olan ‘salarium’dan türemiştir. Ayrıca asker demek olan ‘soldier’, Almanca ‘soldat’ ta ‘salarium’ kökünden gelir. Peki tuzla askerin ne ilgisi vardır ki, her ikisi de aynı sözcük kökünden türemiş olsunlar? Çünkü Roma askerlerine maaşları kısmen ya da bazen tamamen tuz olarak verilirdi. Salça ve salata/salad sözcükleri de Latince ‘salarium’ tuzlamak fiilinden türemiştir.

- M.S. Schleiden, 1875’te yayımladığı Daz Salz adlı eserinde Eski Mısır ve İsrail’deki tuz tekellerinin acımasız vergilerinden yola çıkarak tuz vergisi ile despot rejim arasındaki yakın ilişkiyi gözler önüne serer.

- Bu bilgiler Deniz Gürsoy’un 'Gastronomi Tarihi' adlı kitabından. Bu bölümü Gürsoy’dan son bir alıntıyla bitirelim: “Romalılar  âşık olan kişiye ‘salax’ yani ‘tuzlanmış’ dermiş. Acaba bizdeki salak sözcüğü buradan mı gelir?”...

NAR EKŞİLİ AVOKADO SALATASI
 

Porsiyon: 4

MALZEMELER

3 dilim (75 g) kepekli ekmek

3 adet (450 g) avokado, soyulmuş, orta küp doğranmış

1/4 küçük oy (20 g) kırmızı soğan, ince kıyılmış

1 orta boy (130 g) domates, ufak küp doğranmış

1 yemek kaşığı (17 g) nar ekşisi

1/2 çay kaşığı (1 g) kimyon

1 çay kaşığı (2 g) Becel Tuz

1 yemek kaşığı (13 g) Becel Zeytinyağlı Margarin

1 orta boy (30 g) yeşil sivri biber, ince dilimlenmiş

HAZIRLANIŞI
Her bir ekmek diliminin üzerine eşit miktarda Becel Zeytinyağlı Margarini sürün ve 180 derecede üstleri kızarana kadar fırınlayın.

Ekmekleri oda sıcalığında soğutarak orta büyüklükte küp şeklinde doğrayın.

Nar ekşisi, sivri biber, soğan, kimyon ve Becel Tuz’u karıştırarak sos elde edin.

Ekmek ve avokado ile sosu harmanlayarak servis edin.

Enerji ve Besin Öğeleri (1 porsiyon)*

Enerji: 174 kcal (%8)

Protein: 3.4 g  (%5)

Karbonhidrat: 15 g  (%4)

Yağ: 12.5 g  (%20)

* Hesaplamalar Amerika Birleşik Devletleri Tarım Dairesi Besin Öğeleri Veritabanından (USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 23 (2010) alınarak yapılmıştır. 

Tarifin 1 porsiyonunun, günlük toplam enerji gereksinimi 2200 kcal olan yetişkin, sağlıklı bir birey için Dünya Sağlık Örgütü‘nün besin öğeleri önerilerini karşılama yüzdeleri parantez içinde belirtilmiştir.
İLANDIR