Uzay Uður Sezen altý yýl Kosta Rika'daki bu 'genç' ormanda çalýþtý.

Tarým için kesildikten sonra yeniden canlanan 'genç' yaðmur ormanlarý, aslýnda ölüyor. Adli týp tekniðiyle palmiyeleri araþtýran Türk biyolog Uzay Uður Sezen, 'tehlike'nin boyutlarýný gösterdi

20/04/2005 (2106 kiþi okudu)

ÝBRAHÝM GÜNEL (ArÅŸivi)

Araþtýrmanýzý anlatýrsanýz...
Araþtýrmam, Kosta Rika'daki yaðmur ormanlarýnýn geliþimi üzerine. Doðal yaþlý ormanlar her gün pýrasa gibi týraþlanýyor ama bu alanlar kesilip tarýmsal ve hayvancýlýk faaliyetlerinde kullanýldýktan sonra önemli bölümü kendi haline býrakýlýyor. Böyle olunca, terk edilen araziler tekrardan bir orman örtüsüne kavuþmaya baþlýyor. Benim üzerinde çalýþtýðým proje ise doðal olarak geliþen bu ormanlara tohumlarýn nasýl geldiðini izlemek.
Neden palmiyeyi seçtiniz?
Seçtiðimiz palmiye ormandaki 10 aðaçtan biri ve sanki yapýsal olarak omurgasý gibi. Bir de çalýþtýðýmýz ormanýn yaþý çok önemli. 24 yaþýndaki bir ormanda çalýþtým. Çünkü, bu palmiyenin yetiþkin ve üretken hale gelmesi için gereken minimum süre 20 yýl.
Nasýl bir genetik çalýþma yürüttünüz?
Çalýþma alanýmýz içerisindeki bütün palmiyelerden DNA örneði aldým. Bu DNA örneklerini doðal yaþlý ormandaki aðaçlarla karþýlaþtýrdým. Böylelikle anne ve babalýk iliþkileri ortaya çýkmaya baþladý.
Aile baðlarýný nasýl saptadýnýz?
Kullandýðýmýz DNA tekniði, adli týpta kayýp kiþileri bulmak için kullanýlan bir yöntem. Tabii doðal yaþama bu yöntemi uyguladýðýnýzda, iþler biraz karmaþýklaþýyor. Örneðin, insanlarda bir anne-baba ile kayýp birkaç çocuk vardýr ve bulmasý zor deðildir. 200 anne-baba adayý ve 300 tane de çocuk olunca, bunlarýn birbirine eþlenmesi yüksek çözünürlüklü genetik araþtýrma gerektiriyor. Hepsinden DNA örneði alýp çok detaylý inceledim. Ve yaþlý ormanda örnek aldýðýmýz 66 aðaçtan yalnýzca ikisi genç ormandakilerin anne-babasý çýktý. Bu, bizim için sürpriz bir sonuçtu. Açýkçasý, bu tohumlarýn doðal yaþlý ormandakilerin yarýsýndan gelebileceðini, ormanýn mozaik þeklinde geliþeceðini, düþünüyorduk.

Þaþýrtýcý sonuç
Neden iki aðaçla sýnýrlý?
Bu aðaçlar belli bir dönemde çiçek açmýyor. Tropik bölgede mevsim olayý olmadýðý için, deðiþik zamanlarda her birey kendine özgü ritimle çiçek açýyor. Bu bölgede bazý bireylerin çiçek açma periyodu birbiriyle çakýþýyor. Sanýyorum, bu iki aðaç birbirilerini tozlayacak ritimde çiçek açmýþ. Böyle olunca, tabii arýlar bunlarý daha çok ziyaret etti ama bu derecede baskýn üreme biçimi bizi þaþýrttý.
Yaðmur ormanlarýnýn geleceði açýsýndan nasýl bir sonuç ortaya çýktý?
Þimdiye kadar yaðmur ormanlarýnýn kendi haline býrakýlýp öyle büyüdüðü sanýlýyordu. Arka planda genetik yapýya baktýðýnýz zaman, çok zayýf olduðunu gördük. Çünkü, bir nüfusun uzun yaþayabilmesi için, genetik çeþitlilik þart. En büyük sorun da doðal yaþlý ormanlarýn alanýnýn giderek daralmasý. Araþtýrmamada genç ormanda genetik çeþitlilik çok düþük çýktý. Eðer bu yaþlý ormanlarý kesmeye devam edersek, hiçbir þekilde kalmayacak.

Aðaç eken kuþ: Tukan
Tohumlar, kesilen alana nasýl ulaþýyor?
Tropikal yaðmur ormanlarýnda bulunan bitki türlerinin neredeyse yüzde 80'inin, tohumlarýnýn yayýlmasý için hayvanlara ihtiyacý var. Burada ise 'Tukan' adý verilen bir kuþ var. Bu kuþ dýþýndaki hayvanlar tohumlarý yerken parçalýyor ve yayýlma þanslarý az. Tukan tohumu kursaðýnda sindirdikten sonra kusuyor. Bir de kuþ çok uzun mesafeler kat edebiliyor. Palmiye tohumlarý çok büyük olduðu için tukan poposundan çýkaramýyor.
Tohumlarýn büyüklüðü ne kadar?
Tohumlar bilye büyüklüðünde ama meyvenin dýþýnda kabuðu da var ve neredeyse ceviz kadar oluyor ve 880 metre uzaklýða kadar gidebiliyor.

Yazdýr | Yolla | Arþive Ekle