Yeni sisteme göre, devlet sanatçısı, postacı, kamu veterineri yıpratıcı iş yaptığı için erken emekli olurken, sanatçı, kurye şirketi dağıtıcısı ve serbest veteriner ise kapsam dışı kalacak

28/04/2006 (4391 kişi okudu)

AHMET KIVANÇ (Arşivi)

Kimler yararlanacak?

Büyütmek için tıklayınız

Yasaya göre yıpranma payı alacak meslek grupları arasında tehlikeli madde üreten işyerlerinde çalışanlar, madenciler, basım ve gazetecilik işyerlerinde çalışanlar, gemiciler, havayollarının uçucu personeli, subay, polis, gardiyan, zirai mücadele ve karantina teşkilatıyla veteriner teşkilatında çalışanlar ve Devlet Tiyatrosu ile Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası sanatçıları, PTT dağıtıcıları yer alıyor.

20 yıl, 25 yıl sayılacak
Kanuna göre, bu mesleklerde 20 yıl çalışanlar 25 yıl çalışmış gibi kabul edilecek ve bunlar için işverenleri daha yüksek prim ödeyecek. Fiili hizmet süresi zammı olarak toplam prim gün sayısına ilave edilebilecek süre sekiz yıla kadar ulaşabilecek. Madencilerde ise sınır yok.

Kapsam dışı ne olacak?

Büyütmek için tıklayınız

Yıpranma payı dolayısıyla elde edilen hizmet sürelerinin yarısı, emeklilik yaş haddinden düşülebilecek. Ancak bu şekilde düşülebilecek yaş toplamı üç yılı geçemeyecek. Yasada devlet sanatçısı kapsama alınırken, serbest ya da özel sektör çalışanı sanatçıların kapsam dışı bırakılması, Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı bulunuyor. Aynı şekilde TRT'de mütercim olanlar, PTT dağıtıcıları, kamuda çalışan veterinerler kapsama alınırken özel kurye şirketlerindeki dağıtıcıların, özel sektörde çalışan mütercimlerin ve veterinerlerin kapsam dışı bırakılmasının Anayasa Mahkemesi'nde iptal konusu olabileceği savunuluyor.

Hastanenin yükü artar
Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu, sosyal güvenlik kuruluşları arasında norm ve standart birliği hedefleyen yasa bütünü itibarıyla ilk bakışta olumlu görülmekle birlikte, 'işveren ve işyeri açısından olumsuz düzenlemeler'de içerdiği iddiasında. TİSK'in görüşleri şöyle: "Kamu personelini koruyan pek çok istisnai düzenlemenin hazırlanan yasa metinlerinden çıkarılmaması yadırganıyor. Yeni sistemin bireysel emeklilikle bağlantı kurmamış olması büyük eksiklik. Genel Sağlık Sigortası için gerekli altyapı ortada yok.
Ülkenin sosyal güvenlik hakkı bulunmayan yüzde 15'inin kapsama alınması açısından yararlı olacak yasanın uygulamada bazı sorunları getireceği düşüncesindeyiz. Özellikle sağlık tesislerinin yetersizliği ve kapasitelerinin üstünde iş yüküyle çalıştıkları gündemdeyken, 12 milyon vatandaşımızın daha bu tesislerden sigortalı ve ücretsiz yararlandırılması halinde sistem işin içinden çıkılmaz hal alacak. Dolayısıyla oluşturulacak sistemin kurulacak yeni sağlık tesisleriyle desteklenmesi ayrı bir önem arz etmektedir.

Belediye işçisi dikkat!
Kamu çalışanlarının emeklilik ikramiyelerinin Emekli Sandığı'nca ödenmesi uygulamasına son veriliyor. Yeni sistemde ikramiyeler, kamu görevlisinin son defa çalıştığı kurumca, bu kurum özelleştirilmişse Hazine tarafından ödenecek. Ancak yasanın yürürlüğe gireceği ilk yıl olan 2007'de ikramiyelerin ödenmesi Emekli Sandığı'nca gerçekleştirilecek. Bu düzenleme en çok belediye personelini olumsuz etkileyecek. Personeline aylarca maaş ödeyemeyen bir çok belediye bulunduğu dikkate alınırsa bu belediyelerden emekli olacakların ikramiye almaları da adeta olanaksız hale gelecek.

Avrupa Birliği'nde tek sistem yok
Gümüştekin: Avrupa Birliği üyeleri arasında tek sistemin uygulandığı bir sosyal güvenlik modeli bulunmuyor

Brüksel'de Avrupa Birliği danışmanlık hizmeti veren CPS Danışmanlık Gurubu Yönetim Kurulu Başkanı Tulû Gümüştekin, AB'de uygulanan sosyal güvenlik sistemini Radikal'e değerlendirdi. Gümüştekin, konuya ilişkin şu bilgileri aktardı:
"İşgücünün serbest dolaşımının, AB'nin temel taşlarından olduğu düşünülürse, AB'de yüksek emek hareketliliğinin bulunduğunu varsaymak gerekir. Oysa, bu durum, yani işgücünün talep olan ülkeye yönelmesi, ABD'dekinin üçte biri kadar. Bunun temelinde, kişinin ülkesindeki emeklilik haklarından vazgeçmeme isteği var. AB, emek hareketliliğini kısıtlayan sorunu aşmak için, 1980'lerden itibaren 'müktesep hakları birleştirme' ve 'karşılıklı tanıma' sistemi oluşturdu. AB'de ayrı ülkelerde çalışanlar, çalıştıkları oranda ayrı ülkelerden emekli aylığı alma hakkına sahip.

'AB ile uyum zor'
Gene de bu kazanılmış hakları koruyan, ancak emeklilik sistemlerini birbirine 'uyumlulaştırmayı hedeflemeyen' yaklaşım, AB'de emek hareketliliğini hızlandıran yapı oluşturamıyor. Uyumlulaştırılmış 'merkezi' emeklilik sisteminin AB düzeyinde gerçekleştirilmesi olanaksız duruyor. Temel sorun, gerek AB vatandaşı, gerek 'göçmen' işçinin, emeklilik sisteminden her yerde yararlanabilmesi için bunların şeffaf çalışması. Her ülkede değişik yapıda olmasına rağmen AB'deki emeklilik sistemleri, devlet garantisi altında çalışır ve diğer sistemlerle karşılıklı tanıma ilişkisine girmeleri prosedür sürecidir. Türkiye'de temel sorun, devletin kimini yapısal olarak, kimini mecburiyetten fonladığı garip sistemler bütününün oluşmuş olması.
Bunların ayrı ayrı AB sistemleriyle karşılıklı tanıma sürecine girmeleri son derece zor gözüküyor. Tek sistem getirilmesi gerektiğinde, bunu AB ölçütlerine göre yapma olanağı yok, çünkü hemen her AB ülkesi kendi değişik modelini uyguluyor."

Sorun yanıtlayalım
1981'de Sağlık Bakanlığı'nda göreve başladım. 1996'da istifa ettim ve 2003 sonuna kadar SSK'lı olarak tavandan prim ödedim. 2004'ten itibaren yine memur oldum. Şimdi hangi kurumdan emekli olacağım?
Gültekin Akbulut (doktor)
Birden fazla sosyal güvenlik kurumuna tabi çalışmaların birleştirilmesi yeni kanuna göre olacak. Yeni sistemde SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı, Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleştirileceği için, kişiler daha önce bağlı oldukları sosyal güvenlik kurumu itibarıyla değil, işçi, memur, esnaflık durumuna göre değerlendirilecek. Buna göre, yeni kanunun yürürlüğe gireceği tarihten önce çalışmaya başlayıp bu tarihten sonra aylık talep eden birden fazla sosyal güvenlik kurumuna tabi çalışanların hizmetleri, son yedi yıl içinde en fazla hizmetinin geçtiği grupta birleştirilecek. Hizmet sürelerinin eşit olması halinde son sigortalılık durumu esas alınacak.

Kısmi emeklilik de zorlaştı
1933 doğumlu babam şeker fabrikasında mevsimlik işçiyken sigortalı olmus, dört yılda 14 ay sigortalı çalışmış. Son dokuz sene Bağ-Kur ödüyor. '15 yılı doldurup, 2010'da emekli olursun' diyorlar. Acaba emekli olabilmesi için daha kısa bir süre var mı?
Tunç Karadeniz
Yeni sistemde prim gününü dolduramayıp yaş haddinden emeklilik için ödenecek prim 4 bin 500 günden 5400 güne çıkarıldı. Normalde emekli olması gereken yaşa da üç yıl ilave edilmesi gerekiyor. Babanız yaş haddi koşulunu yerine getirebiliyor ama Bağ-Kur yasası uyarınca gereken prim gün sayısını dolduramadığı için 15 yılın dolmasını beklemeniz gerekiyor.

Yurtdışında yaşıyorum. SSK'da 7 bin 464 işgünü kazanılmış hizmetim var. SSK 28 Kasım 2008' de emekli olabileceğimi bildirmişti. Yeni yasadan nasıl etkilenirim?
Baha Tunç (Avustralya'da işçi):
Emekliliği hak etme koşullarında yeni yasadan hiç bir şekilde olumsuz etkilenmeyeceksiniz. Emeklilik tarihiniz, prim gün sayınız ve alabileceğiniz emekli aylığınızda herhangi bir değişiklik olmayacak.

Sorularınız için: sosyalguvenlik@radikal.com.tr
Faks: 0212 505 65 92

Yarın: Sosyal yardımlar yüz güldürecek

Yazdır | Yolla | Arşive Ekle