Açılma ihtiyacı
CHP başta, diğer sosyal demokrat ve demokratik sol nitelikteki partilerin, hatta sağ partilerin de neden daha geniş yelpazedeki açılımlara, geniş kesimlere açılmaya ihtiyaç duydukları bu gelişmeler çerçevesinde daha anlamlı hale gelmektedir.
Bu konudaki açılımında, sadece farklı bakış açıları olan solcuların birlikteliği değil, daha geniş kitlelerin küçük farklılıklarına rağmen birliktelikleri söz konusu olabilmelidir. Bunu, sadece 'yaşam biçimi savaşları' ve 'benim yaşam biçimim diğerlerininkinden daha üstündür ve kabullenilmelidir' türündeki baskılı ve bir tür seçkinci bir anlayış ve yaklaşıma indirgemek pek de başarılı olacağa benzemiyor. Cepheleşme-kamplaşma türü bir birlikteliğin nelere gebe olduğunu ülkemiz daha önceki deneyimlerinden çok iyi biliyor.
Yeni açılımlar, bu tür bir cephe yaratmaya yönelik birlikteliği seçmek yerine; kucaklayıcı, benimseyici, dayanışmacı olma ve güven yaratma erdemi ve becerisini ve yeni bir yaşam felsefesini sunabilmelidir. Dar alanlar ve ret cepheleri yaratarak günümüze kadar gelen sosyal demokrat söylem, sermaye ve küçük işletmelerle çatışma içinde olup geleneksel olarak reddiyetçiliğini sürdürmüştür. Bu reddiyetçiliğin içinde, bireyin tüketim ile olan ilişkisi de nasibini almış ve tüm olumsuzlukların tüketim ile özdeşleştirme alışkanlığı günümüze kadar da sürmüştür. Farklılıkların da birlikteliğini içeren genişlemeye yönelik bir açılımın olduğunu varsayarsak, sözü edilen oluşumlar bu geniş kitlelere de yönelebilmeli, politikaları alt ve özellikle tüketim sınıfı olarak da adlandırılabilecek olan yeni orta sınıfın ihtiyaçlarına, beklentilerine ve hızla değişebilen tüketim özlemlerine de cevap verebilecek bir içerik kazanmalıdır.
Hem yaşam biçimleri üzerinde politikalar üretildiği açıklanıp, hem yaşam biçimlerini oluşturan, önemli ve vazgeçilemez bir çağdaş olgu olan tüketimin gündeme getirilememesi anlamlı değil. Sosyal demokrat ve demokratik sol gelenekte, tüketimle ilgili iki önemli konu olan, 'tüketim kooperatifleri' ve 'tüketicinin korunması hareketi' arasında sıkışan bir anlayış olduğunu gözlemleyebiliyoruz. Her ikisinde de çok iyi niyetli ve özverili uygulayıcıların çabalarına karşın yeterli başarı elde edilemedi. Tüketimi sadece işlevsel ve somut özelliklere dayandıran anlayış, onun taşıdığı kültürel içeriğin tüketim etrafında biçimlenmesini görmezden gelmektedir. Ülkemizin en önemli konularının başında işsizlik ve yoksulluk geldiği unutulmadan, en az üretim kadar, yeni anlam ve kapsamıyla tüketim üzerinde de düşünülmeli. Günümüzde, bireyin kimliğini belirleyen ve oluşturan, bunu ileten ve sembolik bir nitelik taşıyan bir tüketim özlemi ve tüketim tasarımı söz konusudur. Çağdaş toplumlarda bu tür tüketimin aldatılmadan, istismar edilmeden, özgürce ve sorumluca yapılması, yaygınlaştırılabilmesi 'tüketme hakkı' olarak güvenceye alınmaya çalışılıyor. Çağdaş sosyal demokrat partilerin önemli bir görevi de sosyal sınıflar arasındaki eşitsizliğin her alanda azaltılmasıdır. Bunu yaparken; ortaya çıkmış olan eşitsizliğin sadece üretim, üretimde yer alma biçimi ve üretim ilişkisi yönündeki gelir ve dağılımı, mülkiyet ve yatırım konuları değil; tüketimde yer alma biçimi ile ilgili olan yaşam biçimi, yaşam kalitesi ve bunlarla ilgili eğilimleri kapsayan konular da göz önüne alınmalıdır. Ne tüketimi görmezlikten gelmek, ne de abartarak yüceltmek ve onun tutsağı olmaya yönelik uygulamalar solun günümüzdeki açılımlarına uygun bir yaklaşım değildir.
Kapitalist ekonomi modelinin küreselleşme sürecindeki uygulamaları, bir tarafta 'kazananlar', diğerinde 'kaybedenler'i yaratıyor. Halbuki, kültürel ve siyasal gelişmeler bu durumun kabullenilmeyeceği ve zıtlıkların törpülenerek birbirleriyle bütünleşeceğinin belirtilerini veriyor.
En güzel örneklerden ve davranışlardan biri olarak, terör olaylarından sonra İngiltere Başbakanı Blair'in "Ekonominin durgunluğa girmesini önlemek için yurttaşlarından alışverişe gitmelerini ve tatile çıkmalarını" istemesi gösteriliyor. Sorumlu yurttaşlık ve vatanseverlik anlayışının bir bileşeni olan ve tüketim aracılığıyla vatandaş olmayı öneren 'tüketici vatandaşlık' anlamında sunulan bu talep, İngiliz toplumu tarafından olumlu karşılanmıştır. 'Hem üreteceğim, hem tüketeceğim', 'hem kazanacağım, hem de paylaşarak kazandıracağım' anlayışları, içinde yaşadığımız dönemde hiç olamadığı kadar uygulamaya yakınlaşmış görünüyor.
Dünya vatandaşlığı ve sorumlu yurttaşlık anlayışı sözünü ettiğimiz hızlandırılmış kültür anlayışında önlenemez biçimde, her yerde gelişiyor ve yaygınlaşıyor. Dünyanın değişik yörelerinde başlayan, 'Sosyal Forum' örgütlenmeleri ile süregelen 'kendini ifade etme' ve 'değişim' talepleri, Latin Amerika'da yeni sol düşüncenin egemen olmasıyla eşzamanlılık gösteriyor. Düzenin içinde kalarak düzeni değiştirebilme fırsatı ancak dünyadan kopmadan ve dünyada oluşan değişimleri iyi anlamaktan geçiyor. Aksi durumlar ve sloganlara teslim olmuş yöneliş ise, sağ iktidarların varlıklarını sürdürmeleri için garanti sağlamaktan öteye bir işleve sahip görünmüyor.

Prof. Dr. Yavuz Odabaşı: Anadolu Universitesi İsletme Fakültesi, Eskişehir

Yazdır | Yolla | Arşive Ekle