'16 Türk devleti askerleri' için tarihçiler ne diyor?

'16 Türk devleti askerleri' için tarihçiler ne diyor?
'16 Türk devleti askerleri' için tarihçiler ne diyor?
Cumhurbaşkanlığı sarayında düzenlenen karşılama töreninden 16 Türk devleti askerlerinin kostümleri içerisinde ortaya çıkan askerleri konunun uzmanlarına sorduk.
Haber: BARIŞ AVŞAR - baris.avsar@radikal.com.tr / Arşivi

RADİKAL – Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından dün Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas için düzenlenen karşılama töreninde ilk kez yer alan 16 Türk devletinin askeri kıyafetleri giyen askerler büyük ilgi çekti.

Cumhurbaşkanlığı internet sitesinde söz konusu 16 Türk devleti, Büyük Hun İmparatorluğu (M.Ö. 204-M.S. 216), Batı Hun İmparatorluğu (M.S. 48-216), Avrupa Hun İmparatorluğu (M.S. 375-469), Ak Hun İmparatorluğu (M.S. 420-552), Göktürk İmparatorluğu (M.S. 552-745), Avar İmparatorluğu (M.S. 565-835), Hazar İmparatorluğu (M.S. 651-983),
Uygur Devleti (M.S. 745-1368), Karahanlılar (M.S. 940-1040), Gazneliler (M.S. 962-1183), Büyük Selçuklu İmparatorluğu M.S. 1040-1157, Harzemşahlar (M.S. 1097-1231), Altınordu Devleti (M.S. 1236-1502), Büyük Timur İmparatorluğu (M.S. 1368-1501), Babür İmparatorluğu (M.S. 1526-1858) Osmanlı İmparatorluğu (M.S. 1299-1922) olarak sıralanıyordu.

16 Türk devletinden hallice 9 Ak Saray ziyareti


GÖRSEL KAYNAKLAR 8. YÜZYIL'A KADAR GİDİYOR

Törene ait fotoğrafların çok konuşulmasının nedenlerinden biri kostümlerin gerçeğe yakınlığı ile ilgiliydi. Konunun Türkiye’deki en önemli uzmanlarından olan Prof. Dr. Nurhan Atasoy, ‘ayrıntılarda’ hatalar söz konusu olabilse de bu tip kostüm uygulamalarının yapılabileceğini söylüyor. Görsel kaynaklar ise Uygur dönemine kadar uzanıyor. Konuştuğumuz sırada tören fotoğraflarını henüz görmediği için sadece genel bilgi vereceğini belirten Atasoy, “Erken tarihlere ait minyatürler çok az ancak 8-9. yüzyıllardan Uygurlara ait minyatürler var. Gazzelilere ait duvar kabartmaları, Reşiddüdin tarihindeki savaş ve taht sahneleri de önemli kaynaklar arasındadır. Ancak bunlardan hareketle kostüm tasarlayıp uygulamak zordur, yine de tahmin yürütülebilir” diyor.

'16 Türk devletinin askerleri' fikri Muhafız Alayı'ndan geldi


16 TÜRK DEVLETİ DEĞERLENDİRMESİ
Törenin ses getiren bir diğer tarafı olan tarihte kurulan Türk devletleri için doğru sayının 16 olup olmadığı konusunu ise Prof. Dr. Vahdettin Engin’e sorduk. Fotoğrafları ‘sembolik olarak hoş bir düşünce olabilir’ şeklinde değerlendiren Engin, “16 Türk devleti” değerlendirmesine ise katılmıyor. Engin, “16 Türk devletinden çok doğuda ve batıda kurulan iki devletten söz etmek gerekir. Doğudaki Asya kökenli devlettir ve tarih boyunca birbirini takip eden çok sayıda devlet ortaya çıkmıştır. Batıda ise Malazgirt’le birlikte ortaya çıkan ve 1075’te kurulduğunu belirtebileceğimiz devlet vardır. Bu devlet Selçuklu’dan, Osmanlı’ya oradan da rejim değiştirerek Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar gelmiştir. Bugün ortaya çıkan bu tören fotoğrafı ile ise milli hassasiyet konusunda konjonktür olarak bir imaj verme istediği şeklinde değerlendirebiliriz.”

Fotoğraflara ilişkin Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hakan Erdem’in yorumu ise tek cümle, “Tarihçi olarak bir yorum yapmak istemem çünkü bu fotoğraf tarihle değil bugünle ilgilidir.”


AYŞE HÜR: II. ABDÜLHAMİT'İN CUMA SELAMLIKLARI'NI GÖRÜRSEK ŞAŞMAYALIM
Cumhurbaşkanlığı Forsu'ndaki 16 yıldızın tarihte kurulmuş 16 Türk devletini temsil ettiğini biliyoruz. Filistin Devlet Başkanı Mahmut Abbas'ı karşılayan tören kıtasının da bu 16 devleti temsil ettiği söylendi. 'Türk nedir', 'devlet nedir', 'bu devletler hangi nitelikleriyle Türk devletidir' gibi sorulara Radikal'de yayımlanan "Bir Kürt Devleti Cumhurbaşkanlığı Forsu'na girebilir mi?" başlıklı yazımda (http://www.radikal.com.tr/yazarlar/ayse_hur/bir_kurt_devleti_cumhurbaskanligi_forsuna_girebilir_mi-1128390) cevap vermeye çalışmıştım. Özetle yıldızdaki devletlerin bir çoğunun 'Türklükleri'nin şüpheli olduğu söylemiş ve forsun değiştirilmesini önermiştim. Ama görülüyor ki, forsun değiştirilmesi bir yana forsun kullanımı değişik düzlemlerde yaygınlaştırılmaya çalışılıyor. 16 devleti temsil eden tören kıtasındaki asker giyimlerinin nasıl tespit edildiğini bilmiyorum. Velev ki, tarih araştırmaları sonucu olsun, tarihin müsamere tarzında yeniden canlandırılışına neden ihtiyaç duyulduğunu anlamak daha önemli. Marksist tarihçi Eric Hobsbawm'a göre tarihsel olarak yeni bir kategori olan ulus-devletleri inşa edenler, bu devletlerin vatandaşlarına milli kimlik kazandırmak için bazı gelenekler icat ederler. Bu gelenekler icat edilirken belli bir tarihsel geçmişe referans yapılır ve geçmişle bir süreklilik kurulmaya çalışılır. Oysa bu süreklilik, büyük ölçüde yapay ve uydurmadır. Hobsbawm 'ulus-devletler' diyor ama çökmekte, dağılmakta olan Osmanlı İmparatorluğu da çöküşü geciktirmek için bu tür icatlara bel bağlamıştır. Selim Deringil'in çalışmalarından bildiğime göre bugün Osmanlı Devleti’nin kuruluş yerinin Söğüt olduğu iddiası II. Abdülhamit döneminde ‘imal edilmiş’ tarihin bir unsurudur. Abdülhamit o güne kadar çok önemsenmeyen soy meselesini belgelemeye çalışmış, Bursa’daki Osman Gazi ve Orhan Gazi türbelerini onartmış, Söğüt’te Ertuğrul Gazi’ye atfedilen türbeyi yeniden yaptırmış, yanına da babası Osman Gazi’nin mezarı taşımıştı. Civardaki bir köye annesi Hayme Ana için bir mozole yaptırmıştı. Söğüt her yıl Abdülhamit’e göre 'özgün bir Türk aşireti' olan Karakeçililerin Orta Asyalı göçebe giysileri içinde Söğüt’e gidip marşlar söyleyerek at üstünde geçit resmi yaptıkları şölenlere ev sahipliği yapmaya bu dönemde başlamıştı. Britanya İmparatorluğu'nun 'Kraliçe Çok Yaşa!" tezahüratının taklidi olarak "Padişahım Çok Yaşa!"nın icadı da bu dönemde oldu.

Türk-ulus devletinin kurucusu Atatürk ise, geriliğin, Şarklılığın kaynağı olarak gördüğü Osmanlı dönemini atlayarak kökeni Orta Asya'da aradı. Türklerin dünyadaki bütün uygarlıkların kurucusu olduğunu ileri süren Türk Tarih Tezi ve Türkçe'nin dünyadaki bütün dillerin atası olduğunu ileri süren Güneş Dil Teorisi ile Türk ulusunu inşa etmeye çalıştı. Erdoğan İslami kimliği yüzünden gururla benimsediği II. Abdülhamit ile Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olduğu için gizli gizli öykündüğü Atatürk'ün sentezi olmaya çalışıyor. Örneğin bu olayda 16 Türk Devleti mitosu Atatürk'ün Türk Tarih Tezi'nin ürünü, tören kıtası uygulaması ise II. Abdülhamit'in Karakiçili alayının taklidi. Yakında II. Abdülhamit'in Cuma Selamlıkları'nın benzerlerini görürsek şaşmayalım. Ama en tartışmalı taklidin, Osmanlı Devlet Arması'nın muadili olarak tasarlanmakta olan 'Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arması' olacağını öngörüyorum.