43 yıllık sırrı o çözdü!

43 yıllık sırrı o çözdü!
43 yıllık sırrı o çözdü!

Hartnell in tarifleriyle çizilen nadir Zodyak eşgallerinden biri.

ABD'nin namlı seri katili Zodyak'ın 43 yıldır çözülemeyen şifreli mektubuna, bilgisayar mühendisi, yazar ve sanat eleştirmeni Özcan Türkmen'den bir çözüm önermesi geldi. Türkmen, iki haftalık geceli gündüzlü bir çalışma sonucu, meşhur 2. Zodyak kriptogramını kelimelere döktü...
Haber: TAN MORGÜL / Arşivi

İSTANBUL - 11 Ekim 1969 gecesi taksi şoförü Paul Stine, San Francisco’nun Presidio Heights muhitinde, kimliği belirsiz bir erkek tarafından, taksisinin içinde 9 milimetrelik tabancayla vurulur. Evlerinin penceresinden bakmakta olan üç çocuk olayı görür ve katil olay yerinden ayrılmamışken, polisi arar. Fakat polis telsizinden yapılan anons, (klasik bir şekilde) şüphelinin siyah bir kişi olduğu yönündedir. Ve, bu hata katilin olay yerinden rahatlıkla uzaklaşmasına sebep olur. Bu olaydan üç gün sonra San Francisco Chronicle gazetesine, Stine’ın gömleğinden yırtılmış bir parça ile birlikte gönderilmiş bir mektup gelir. Katil, mektupta cinayeti kendisinin işlediğini ve devam edeceğini söyler. Alttaki imza ise tanıdıktır; ‘Zodyak’. Mevzumuza konu olan, 340 karakterlik kriptogram ise yine aynı gazeteye bu mektuptan yaklaşık üç hafta sonra gönderilen 2. Zodyak kriptogramıdır, ve bugüne kadar çözülememiştir.

Malum; başta Amerikan sineması olmak üzere, pek çok insanın bayıldığı işlerdir bu seri katil hikâyeleri ve gizemleri. Hele uzun zaman sonra, biri çıkıp da meseleyi çözerse, hukuktan bile önce yakasını ‘uzun metraja’a kaptırır. İşte, genelde yaban ellerden alışık olduğumuz ve imrendiğimiz bu ‘meraklı-araştırmacı’ akla bu sefer de güzel ve yalnız ülkemizden bir münevver katkı sunuyor. Yazar ve sanat eleştirmeni Özcan Türkmen, 43 yıldır çözülemeyen şifreyi çözüyor. Daha doğrusu, çözüme dair bilinen en tutarlı ve ciddi önermeyi ortaya koyuyor ve son kararı kendi deyimiyle orta uzun vadede kamuoyuna ve otoritelere bırakıyor.


Şifreli mektuplar

Özcan Türkmen Zodyak’tan önce, şifreyle tanışır ve bu yolculukta, bu katil ve çevresinde dönen hikâye üzerine de pek çok malumat edinir. Zodyak’ın kötü şöhretinin asıl kısmı yerel gazetelere yolladığı, bazılarına ek olarak bir şifre iliştirilmiş mektuplardır. Bu mektuplarda, gönderdiği şifreleri gazetenin ilk sayfasında yayımlamazlarsa bir takım masum insanlara, çocuklara zarar vereceğini, bundan da basın kuruluşlarının sorumlu olacağını yazar. Tehdit işe yarar ve medya mektuplara yer verir. Zodyak’a ait olduğuna kesin gözüyle bakılan dört şifre vardır: İlki, 1 Ağustos 1969 tarihinde üç parça halinde üç ayrı San Francisco gazetesine gönderilmiş olan, 408 karakter (harf, sayı veya noktalama işareti) uzunluğundaki kriptogramdır. Bu şifre bir haftada çözülmüştür. İkinci ve yazımıza konu olan kriptogram, 8 Kasım 1969’da San Francisco Chronicle’a gönderilmiş olan 340 karakter uzunluğundaki kriptogram, üçüncü 20 Nisan 1970 tarihli, 13 karakterlik “My name is ....” kriptogramı ve dördüncüsü de 26 Haziran 1970 tarihli, yerleştirilmiş bir bombanın yerine ilişkin, 32 karakterlik bir kriptodur. Bugüne değin birçok çözüm önerilmiş olmasına karşın, son üç şifrenin hiçbiri otoritelerce kesin olarak çözülmüş sayılmamaktadır.

54 farklı kripto karakterin kullanıldığı 408 karakterlik ilk Zodyak kriptogramı, öğretmen çift Donald ve Bettye Harden tarafından kesin olarak çözülmüştür. Kesin çözümün ölçütü; eldeki şifre anahtarının kripto metnine uygulandığında rastlantısal olamayacak kadar anlamlı bir sonuç üretip üretemediğidir. Harden anahtarı, yazım hataları ile dolu olsa da rastlantısal olamayacak kadar anlamlı bir mesajı ortaya çıkarmıştır. Yine de mesajın son 18 harfinin anlamının hâlâ çözülememiş olduğunu söyleyelim. Çözülen metinde Zodyak şöyle yazar: “İnsanları öldürmekten hoşlanıyorum, çünkü bu, insan en tehlikeli hayvan olduğu için, ormandaki vahşi avlardan bile daha eğlenceli bir şey. Bu bir kızla yatağa girmekten bile daha heyecan verici bir deneyim. En iyi tarafı da şu ki ben öldüğümde cennette yeniden doğacağım ve kurbanlarım benim oradaki kölelerim olacaklar. Size adımı vermeyeceğim çünkü benim öteki dünya için köle toplama işimi yavaşlatmaya veya durdurmaya kalkacaksınız... (anlaşılmayan karakterler)...”


İlkinden tam üç ay, Paul Stine’ın öldürülmesinden dört hafta sonra yollanan ikinci mesaj, birçok denemeye rağmen 43 yıl boyunca çözülemez. Türkmen bunun nedenini, birkaç önermeyle anlamaya çalışmış: “İlkin, bu şifrede ilkine ilaveten dokuz kripto karakteri daha kullanılmıştır. Ayrıca bu şifre ilkinden 68 karakter daha kısadır ki bu da şifreyi karmaşıklaştırmakta ve çözümü zorlaştırmaktadır. Şifrenin çözümünü güçleştiren diğer faktörler de örneğin bu kez ‘anagram’lardan (sözcüklerde harflerin sırasının değiştirilmesinden) yararlanılması ya da şifrenin bir bölümünün veya tamamının anlamsız cümlelerden oluşması gibi...”

 



Çözüme giden yol


Uzun yıllara dayanan muhabbetimizden bildiğim, Türkmen’in şifreyi çözerken hâkim olduğunu düşündüğüm birçok farklı disiplinin de (felsefe, sanat tarihi, linguistik, bilgisayar programcılığı) bu süreçte yer almış olduğu. Lakin kendisi, şansının da yardım ettiğini ekliyor. Çözüm algoritması detaylı olduğu için Türkmen’den çözüme dair kısa bir özet alıyoruz. “Yatayda tekrar eden ikili ve üçlü kripto karakter gruplarının, bu karakterlerin metin içinde dayattığı cümle başlangıç ve bitiş kısıtlarıyla düşünülmesi ve çeşitli olasılıklarla test edilmesi yoluyla çözüme ulaşılmıştır. Çözümde her kripto karakterine karşılık tek bir harf gelmektedir. Bunun tek istisnası, hem D hem de I harfine karşılık gelebilen, içi tamamen karalanmış kare şeklindeki semboldür ki bu sembolün de sadece D harfini temsil ettiğini söylemek, kripto metnin içeriğinde herhangi bir değişiklik yaratmamaktadır. Çözülmüş metnin yarısı anagramlardan oluşmaktadır. Anagramların çoğu kolaylıkla çözülebilir (harf sırası fazla değişmemiş) özelliktedir.”


Çıkarımlara dair

Türkmen çözüme çok konsantre olduğunda, metinden çıkan ve bugüne dair Zodyak hakkında hiç bilinmedik bir kaç noktayı speküle etmek de bize düştü, Özcan’ın denetiminde elbet. Yazının özellikle bir kısmı, Zodyak’a dair bazı notlardan oluşuyor ki, ipucu niteliğinde değerlendirilebilir. Misal ilk defa bir mekân ismi veriyor: Orland Orland (Veterans) Memorial Hall. Madem pası aldık, abartıyoruz: Olay yerlerinde bıraktığı asker botu izlerinden, eski bir asker olduğu düşünülen Zodyak’ın “Belki de babası savaş gazisi (veteran) bir eleman olup, babasıyla saplantılı ilişkisinden oralarda dolandığı...” Metinde geçen diğer mevzu da benzin karnesi ki bu mesele Robert Graysmith’in Zodyak’ın, uzun zaman baş şüpheli olarak addedilen ve birçok testten geçen ve hepsinden aklanan Arthur Leigh Allen olduğu tezine pas atabilecek olan ‘benzin pulu merakı’. Ki Allen, bir benzincide çalışıyormuş. Türkmen ‘katilin kimliği’ konusundaki bu teze ise mesafeli.

Bu iki somut veri dışında, mektuptaki bazı kelimelerin okunduğu gibi yazılmasının basit bir hata olmadığı ve bunun Zodyak’ın kökenine dair bilgi verebileceğini de spekülasyonlarımız arasına not edelim. Malum, İspanyolca ve İtalyanca böyle bir dil.

Türkmen son çıkarımı ise; yine ikinci mektubun son kısmında, özel bir algoritma ile gizlenmiş Zodyak’ın isminin olabileceği...

 

Özcan Türkmen’in çözdüğü 2. Zodiac kriptogramı:

 


Çözüm metni/tablosu :



AHLTIDIOTPAOLRIOP
DISIKILLING.AORDL
IDKNMSFCINKLLDIAL
SIITIDLOOMILSSLRO
NAMSIKOPAINTSTOPK
ILLINDLEOPEPNTOIK
DISRALIOFNLIO.ILA
KIOLDODLSNDGISOLA
PAMSTSCLONINDAWOR
EIDFOSILSLITANIDE
FSLKIKHAIGIITRMRL
OANDLLAOIROM.STIN
IWASDISDAININKILL
DINDIDIOOT.NOOKSS
DILOOKOAEHTOFCIES
AN.MIIRKLII.DMAIO
LNRSLOWEASNDNIALL
SSLNEINNTLSARKKLI
ANPPNATKINGLIOEEN
TMIADIPSICLLAARIS


Çözüm (İngilizce ve Türkçe)


AHLT (HALT) IDIOT PAOL RIOPDISI (PRIODISI) KILLING.
AORDLIDKNMSFCIN (LRD OF SIC MANKIND) KLLDI (KILLD) AL (ALL)
SIITIDLOOMILSSLRON (IDIOTS, SILLI MORONS)
AM SIKOP (PSIKO/SIKLOP) , AINT STOP KILLIN D (THE) LEOPEP (PEOPLE)
NTOI (INTO) KDIS (SKID) RALI (LAIR) OF NLIO (LION).
I LAKI (LAIK) OLD ODLS (DOODLS / OLD OILS / OD DOLLS)
N D GISOLA (GAS OIL/GASOLIN) PAMSTS (STAMPS)
CLONIN DA WOREID (WEIRD) FOSILS LITANIDE (IN DETAIL)
FSLKIKHAIGIITRMRLOANDLLAOIROM (HIKKIG TRAILS OF ORLAND MIMORIALL?).
STIN (STINE), I WAS DISDAININ KILLDIN D IDIOOT.
NOOKSSDI (KIDS SOON) LOOK OA(OVER?) EHT (THE) OFCIESAN (IN CASE OF).
MIIRKLII (IM KILIIR).
DMA (AM D) IOLN (LION) RSLOWE (SLOWER) ASNDNIALL (DAN SNAIL)
SSLNEINNTL (SILENT) SARKKLIANPPNATKINGLIOEEN
(SNEAKN KILLA SERPANT, KING LION)
TMIADIPSICLLAARIS (IM D APICALLIPS TRIALS?)



İngilizcesi: Halt idiot Paul, Presidio killing. Lord of sick mankind killed all idiots, silly morons; am psycho (cyclops?), ain’t stop killing the people skid into lair of lion. I like doodles (old oils/odd dolls?) and the gasoline stamps, cloning the weird fossils in detail, hiking trails of Orland memorial (?). Stine, I was disdaining killing the idiot. In case of the kids look over soon. I’m killer. I am the lion slower than snail, silent sneaking killer serpent, king lion, I am the apocalypse trials (?).



Türkçesi: Dur ahmak Paul - Presidio cinayeti. Hasta insanlığın efendisi, tüm ahmakları ve zekadan yoksun aptalları yok etti. Sapkınım (Tepegöz’üm?), aslanın inine yuvarlanmışları katletmekten geri durmayacağım. Karalamaları, benzin karnelerindeki damgaları, tuhaf fosillerin ayrıntılı kopyalarını çıkarmayı, Orland (San Francisco yakınlarında bir kasaba) anıt-mezarlığı civarındaki yürüyüş yollarını seviyorum. Stine denen ahmağı öldürmeye tenezzül etmiyordum. Meraklı çocuklar görüverecekler diye. Katil benim. Salyangozdan bile yavaş hareket eden bir aslanım ben, sessiz ve sinsice sokulan, öldürücü yılan, kral aslan. Ben kıyamet günü kurulacak mahkemelerim.



Çözüme dair Özcan Türkmen’in notları:


* “Ben kıyamet günü kurulacak mahkemelerim”: Bu kısım “amid deep sick lairs” (iğrenç ve derin yuvaların arasında) de olabilir.

* “Orland anıt-mezarlığı civarındaki yürüyüş yolları”: Çözümü en zor kısım burası idi diyebilirim. Bulabildiğim en iyi çözüm bu ise de burası için başka alternatifler bir ihtimal söz konusu olabilir.

* “Sapkınım”: “sikop” büyük olasılıkla “psycho” (sapık, sapkın, psikopat) elbette; ama önceki kısımdan kalan, artık L harfi nedeniyle burasının az da olsa “siklop” (cyclops, Tepegöz) olma olasılığı var ki bu da “in”/”yuva” ile bir bakıma uyuşuyor denebilir.

* “Karalamaları”: İçi tamamen karalanmış kare şeklindeki sembol hem I hem D olabildiği için, az da olsa bu kısmın “eski yağlar” (old oils) veya “tuhaf oyuncak bebekler” (odd dolls) olma ihtimali var.

 

Özcan Türkmen kimdir?



1973, Almanya doğumlu yazar ve sanat eleştirmeni Özcan Türkmen, İTÜ Kontrol ve Bilgisayar Mühendisi mezunu. Uzun süre yazılım uzmanlığı yaptı. Kriptografi altyapısı YTÜ’deki yüksek lisans öğrenimi sırasındaki derslere dayanıyor. Şiir, deneme, eleştiri, öykü ve yeni medya sanatı çalışmalarını 2001’den sonra yoğunlaştıran Türkmen’in sanat tarihi, estetik ve ideoloji üzerine kuramsal denemeleri çeşitli kitap, gazete ve dergilerde yayımlandı. Çalışmalarını roman, öykü, eleştiri, estetik kuram ve karşılaştırmalı edebiyat alanlarında sürdürüyor.

 

Zodyak kimdir?


Karındeşen Jack ve Ted Bundy ile birlikte en tanınmış seri katillerden. 60’ların sonları ve 70’lerin başlarında San Francisco körfez bölgesine dehşet salmış. Seneler sonra birçok mahkemede birden yeniden açılan davalara rağmen kimliği saptanamamış olan Zodyak’la ilgili hikâyeler, birçok kitaba ve David Fincher’in 2007 tarihli filmi ‘Zodiac’ da aralarında bulunmak üzere, birkaç filme konu olmuştur. Kurbanlarının sayısı resmi olarak yedidir, fakat kendisinin iddia ettiği rakam bunun üzerindedir.

Robert Graysmith, Zodyak’ın mektuplarını ve şifrelerini San Francisco Chronicle’a yolladığı yıllarda, bu gazetede karikatüristti. Zodyak’ın kimliğini ortaya çıkarmayı saplantıya dönüştüren Graysmith, evliliğinin bozulmasına yol açan, on üç yıl gibi uzun bir süreçte kendini bu amaca adadı. Araştırmaları onu Zodyak’ın Arthur Leigh Allen olduğuna ikna etmişti, bu konuda 1986 ve 2002’de birer kitap yayımladı.

Arthur Leigh Allen, dedektif Dave Toschi’nin de baş şüphelisi idi. Allen, eğer bir arkadaşının iddia ettikleri doğruysa, bir keresinde Zodyak’ın kendisi olduğunu itiraf etmişti. Çocuk istismarıyla suçlanmıştı, Zodyak saati kullanıyordu, sorgusunda Zodyak’ın mektuplarından alıntılar yapmıştı, evinde birçok silah bulunmuştu ve babası donanma mensubuydu. Bunlar ve Allen’in aleyhinde gözüken daha birçok kanı ve bulguya karşın Allen, gerek yalan makinesi gerekse el yazısı testlerini geçmişti. Allen, 1992’deki Zodyak olmadığını ifade etti, bir röportaj esnasında gözyaşlarına boğuldu. 2002’de Zodyak’ın mektup zarflarından elde edilen DNA verisiyle yapılan karşılaştırmada da temiz çıktı. Bryan Calvin Hartnell (20) ve Cecelia Ann Shepard (22) 27 Eylül 1969’da Napa County’deki (California) Berryessa Gölünde saldırıya uğradı. Shepard iki gün sonra ölürken, aldığı bıçak darbelerine rağmen kurtan Hartnell’in tarifleriyle çizilen nadir Zodyak eşgallerinden biri. 

 

 

 

*************

Faili meçhul, ‘meşhur’ olursa




Uğur Vardan 18 Mayıs 2007 tarihinde Zodiac filmiyle ilgili Radikal’e şu yazıyı yazmıştı