AB'nin ilk yemeği

AB'nin ilk yemeği
AB'nin ilk yemeği
Avrupa Birliği'nin ilk prototipi kabul edilen 1713 Utrech Barış Anlaşması'nı temsil eden, Türk ressam Semiramis'in dört yılda tamamladığı 5 metrelik dev tablo, anlaşmanın yapıldığı belediye binasına asıldı.
Haber: GÜLSELİ İNAL / Arşivi

Altyapısında matematiğin, geometrik elemanların ve tarihin bulunduğu dev boyutlarda bir tablo. Ancak ne matematik formülü ne geometrik bir denklem ne de tarihi bir belge. Rembrandt’ın gölge-ışık yöntemi ve Jan Van Eyke’nin çizgisel üslubunun bir arada kullanıldığı güncel bir sanat eseri. Ölçüleri 5.10 x 2.55 ebatlarında; Rönesans yağlıboya tekniklerinin -tuval üzerine cesso- uygulandığı bu tablo bittiğinde sanatçının ifadesiyle 400 resim fırçası yapılış sırasında telef olmuş.
18. yüzyıl başlarından 24 ‘barışçı’ aristokrat diplomatın yanı sıra 4 kadın, bir çocuk figürünün yer aldığı bu muhteşem eserde 29 figürün birbirleriyle harmonik uyumu ise olağanüstü. Resmin inşasını titizlikle hazırlayan sanatçı önce; dönemin barış elçilerinin giysilerini, peruklarını, dantelli ceketlerini, eldivenlerini, süs kılıçlarını çizebilmek için büyük bir literatür araştırması gerçekleştiriyor. İlk aşamada materyal ve kompozisyon incelemeleri yapan sanatçı; Avrupa grup portre geleneği içinde yer alan Rafael, Leonardo, Gerard Ter Borch, Rembrandt, Frans Halls gibi sanatçıların grup portrelerini inceledikten sonra kompozisyon için en doğru kararı aldığını dile getiriyor.
Hollanda, Kuzey Rönesansı’nın ülkesi. Bu ülkede resim sanatına verilen öneme İtalya’da bile rastlayamazsınız. Semiramis de 30 yıldır Hollanda resim gelenekleri içinde yaşıyor ve eser üretiyor. Kuzey ve Güney Rönesans’ı resim örneklerini uzun yıllar incelemiş bir sanatçı. Kendisine ‘Barış’ konulu bu teklif geldiğinde bürokratik koşulları hiç düşünmeden kabul etmiş. Ne de resmin inşası aşamasında kendisini her ay kontrol edecek olan Resim Konseyi’ne fazla önem vermiş, “Çünkü yeryüzünde barışın sağlanması için yapmayacağım sey yoktur” diyor ve ekliyor: “Eğer konu barış olmasaydı bu kadar uğraşmaz ve emek dökmezdim.”
Aslında, 1713’te Utrech’de ‘Barış Anlaşması’na imza atan monarşik diplomatlar hiçbir zaman birbirleriyle karşılaşmıyorlar. 16 yıl boyunca Avrupa’yı kan gölüne çeviren taht kavgalarından bezmiş olan monarşik iktidarlar Utrech’te hazırlanan ve belediye binasının bir salonunda onları bekleyen barış metnini imzalamaları için kendi diplomatlarını yolluyorlar. Taht kavgalarının yapıldığı ‘16 Yıl Savaşları’ böylelikle durdurulmuş oluyor. Ve bu soylu diplomatlar ilk kez 2013’te tamamlanan Semiramis’in yaptığı dev tabloda bir araya geliyorlar. Böylelikle sanatçı, 2008’de başladığı tabloyu 2013 Mart sonu tamamladığında, tam 300 yıl sonra Avrupa’nın aristokrat barışçı diplomatlarıyla tanışıyoruz. Semiramis, her birini geçmiş zamanın içinden çekip çıkararak estetik eşliğinde yeni bir espas/ uzam yaratmış oluyor.
Avrupa’da 1713’te imzalanan Utrech Barış Anlaşması, Avrupa Birliği’nin ilk prototipi olarak kabul ediliyor. 2000’li yıllarla birlikte tüm dikkatlerin ‘barış’ üzerine yoğunlaştığı günümüz koşullarında Utrech Barış Anlaşması’nı kutlama nedeniyle; 18. yy’dan 24 soylu ve ‘barış’ı, adaleti, özgürlüğü ve Utrech kentini temsil eden 4 kadın, Semiramis Öner Mühürdaroğlu’nun yetenekli elleriyle canlanarak, günümüzün Avrupa’lı diplomatlarıyla 11 Nisan 2013’te Utrech Belediye Binası’nda barış çoşkusu içinde karşılaştılar. Bu tarihi bir andı. Resmin tam ortasındaki ışıklı dünya betimi ve barışı temsil eden kadın figüründen yükselen ışık tüm salonda bulunan Avrupa büyükelçilerinin gözlerini kamaştırdı. Böylelikle sanatçı, açılış töreninde hazır bulunan Avrupalı büyükelçilerin ve Hollanda Kültür Bakanı’nın önünde, resmin perdelerini açtığında, 21. yy’ın diplomatlarıyla 18. yy’ın ‘barış elçileri’ ilk kez buluşmuş oldular. Aradaki tek fark tablodaki diplomatların çoğunun Sprezzatura duruşları -ellerin belde oluşu- ve günümüzün moda giysileriydi. Bütün büyükelçiler ve bakan, 300 yıl önce imzaların atıldığı noktada buluşmuşlardı. Semiramis’in açılış törenindeki konuşması kısa ve vurucu, duygusal ve akılsal, aşk doluydu. Tabloyu yaparken bazı figürlere âşık olmuştu. Ertesi gün Hollanda gazetelerinde çıkan haberler , artık Utrech kentinin de bir ‘Gece Bekçisi’nin olduğunu duyuruyordu. Hollanda’nın en saygın gazetelerinden NRC Handelsblad, Utrech Barış Anlaşması tablosunun görselini, övgü dolu bir yorumla iki tam sayfa olarak verecekti.
Tasarımı ve yapımı beş yıl süren, sadece sanatçının atölyesinden Utrech Belediye Binası’na -300 yıl önce imzaların atıldığı yer- nakli ve devasa çerçeveye yerleştirilmesi 12 saat süren sıradışı tablo; aynı, Rembrandt’ın ‘Gece Bekçisi’nin taşınma yöntemiyle devasa bir silindire sarılarak transfer edildi. İçinde Semiramis’in eşi uluslararası cerrah Cumhur ve oğlu Adnan’ın da bulunduğu 25 kişilik bir grubun uyguladığı bu klasik yöntem çok şaşırtıcı ve zordu.
Resmin tarzına gelince; gerçekte bu resim nostaljik bir çalışma değil, Rococo ya da Barok da değil. Sanatçının resimde kullandığı medyumlara kadar, fırça hareketlerinden kompozisyonun inşa edilme tarzına kadar günümüze ait bir resim. Konu tarihi de olsa, hiçbir zaman tarihi bir resim sayılmaz. Resmin kompozisyonundaki figürler arasındaki eşitlik, harmoni ve denge ritimsel olarak barış mesajını vermeye yönelik bir uyum içinde.
Hollanda Kraliçesi’nin Utrech’e gelmesi, şenliklerin havai fişeklerle başlaması ve sanatçının kraliçeye takdimi heyecan vericiydi. Kraliçenin katıldığı ve Handel’in barış için bestelediği Te Deum’unun kilisede yapılan yeni yorumunu sanatçı, kraliyet ailesiyle birlikte yan yana izledi. Ve yine ilginç olan, Semiramis Öner Mühürdaroğlu bu tabloyu bitirirken Türkiye ’nin barış sürecine girmesiydi. Bir kez daha sanat yapıtlarının genetik taşıyıcı olduğunu bu süreç göstermiş oluyordu.