'Anne okula gitmek istemiyorum!'

Okulların açılmasına iki gün kala hem çocukları hem de ebeveynleri bir telaştır aldı. Fakat bazı çocuklar var ki, onların telaşı hiç de 'tatlı telaş' denilen türden değil.
Haber: YEŞİM KASAP / Arşivi

Okulların açılmasına iki gün kala hem çocukları hem de ebeveynleri bir telaştır aldı. Fakat bazı çocuklar var ki, onların telaşı hiç de 'tatlı telaş' denilen türden değil. Onlar, okul fobisi olan çocuklar. Okul fobisi olan çocuklar için gündelik hayat kabusa dönüşür. Tabii bu arada anne babalar için de. Çocuk okula gitmek istemez, ağlar, tepinir. Aile çoğu zaman çaresiz kalır. O gün için çocuk belki baskılara boyun eğerek okulun yolunu tutar, ancak ertesi sabah kavga kaldığı yerden devam eder.
Hastalığın başlangıcı bazen sinsidir. Ön belirtiler günlerce sürebilir. Neşesizdir, iştahı kesilir. Sabahları başı, karnı ağrır, midesi bulanır... Okula gitmek istememesinin sebebi olarak, öğretmenden korktuğunu ya da arkadaşının kendisini rahatsız ettiğini söyleyebilir. Çalışmalar, özellikle ilkokul döneminde olan çocukların yüzde beşinin okul fobisi nedeniyle okuldan geri kaldığını gösteriyor.
Korku mu fobi mi?
Ne var ki okul korkusu ile okul fobisi arasında ayırım yapmak gerekir. Okul korkusu, adı üstünde gerçekten okuldan, öğretmenden, okul arkadaşlarından, sınavlardan, yani okulla ilgili herhangi bir şeyden duyulan korkudur. Okulla ilgiliymiş gibi görünse de, okul fobisinin altında başka şeyler yatar. Okul fobisi geliştiren çocuklar genellikle başarı kaygısı olan, uslu, uyumlu, aşırı onay bekleyen çocuklardır. Bu kişilik özelliklerine sahip çocuklarda tetiği çeken bir etken (ailede hastalık, ailede sosyo-ekonomik kriz, kardeşlerin dünyaya gelmesi, göç, sevilen birinin kaybı, okul veya öğretmen değişikliği, okulda onurunu, bedeninin tehdit eden bir durum gibi) hastalığı başlatır.
Okul fobisi konusunda uzman Psikiyatr Dr. Mustafa Güveli ile konuştuk:
"Uslu çocuklar daha çok risk altında"
Okul fobisi nedir?
Çocuklarda okulda oluşan yoğun sıkıntı ve huzursuzluk hissi nedeniyle okula gitmek istememe ve okulda yalnız kalamama ile karakterize duruma okul fobisi adı verilmektedir. Her sabah okula gitmek için evden çıkmak büyük sorun olur. Çocuk, 'karnım ağrıyor, başım ağrıyor' gibi bahanelerle evde kalmak ister.
Bu bir hastalık mı?
Evet okul fobisi diğer fobiler gibi bir hastalıktır. Sosyal fobi ya da özgül fobiler gibi.
Hangi yaştaki çocuklarda görülür?
Okul fobisi sıklıkla okula yeni başlayan çocuklarda görülür. Ancak daha ileri yaşlarda görülme olasılığı da vardır.
Nereden kaynaklanıyor bu okul fobisi?
Okul fobisinin çoğunlukla anneden (ya da annenin yerine koyduğu kişiden) ayrı kalma korkusu (bunaltısı) ile yakından ilgisi vardır. Çocuk anneden ayrı kalamaz ve annenin yokluğunda kendisine ve annesine zarar geleceği , kötü bir şeyler olacağı endişesini yaşar.
Ebeveynlerin çocukları öğretmenle korkutması veya öğretmenlerin çocuklara fazla sert davranması okul fobisinin ortaya çıkmasında etkili olabilir mi?
Bu tür bir durum pek olmaz. Çoğunluk aileden hiç ayrılmamış, sürekli onlarla kalmış çocuklarda ortaya çıkar. Küçük yaşlarda kreş yuva vs. gibi yerlere giden çocuklarda daha nadiren görülür.
Bir anne baba çocuğunda okul fobisi olduğunu nasıl anlar?
Çocuklarda okulda oluşan yoğun sıkıntı ve huzursuzluk hissi nedeniyle okula gitmek istememe ve okulda yalnız kalamama gibi belirtiler, en başta anne ve babanın kolayca dikkatini çeker. Çocuklar sabahları sık sık ağlar, hırçınlaşırlar. Öğretmen ve aile bu durumda yaşanılan kaygıyı pek atlamaz ve tanı konması kolaydır.
Okul fobisi olan bir çocuğa nasıl davranmak, ona nasıl yaklaşmak gerekir?
Okula gitmesi konusunda zorlamak sıkıntıyı daha da artırır. Çocuğun anneden ayrı kaldığında duyduğu bunaltı bazen o kadar dayanılmaz olur ki çocuk sürekli ağlar, bağırır, hırçınlık nöbetleri gösterir. Okul korkusu sorunu ailenin tüm bireylerinin sorunudur. Ailenin her ferdinin problemin çözümünde katkısını bekleriz. Çocuğa içinde bulunduğu durumu anladığımız mesajını vermeliyiz. Eleştiren, aşağılayan, korkutan ve sindiren bir yaklaşım başarıya ulaşamaz. Başarıya ulaştı görünse dahi, daha sonra oluşacak daha büyük sorunları peşinden sürüklemiş olur.
Bir uzmandan yardım almak gerekir mi?
Eğer sorun öğretmen veya rehber öğretmen ve aile tarafından çözülemiyorsa kesinlikle daha profesyonel yardım, bir çocuk psikiyatristinden yardım alınmalı.
Okul fobisinin çeşitleri var mı?
Şiddetinden bahsedilebilir ama alt sınıflama yapmak çok doğru olmaz.
Okul fobisinin önüne nasıl geçilebilir?
Çocukları okul açılmadan okula hazırlamalıyız. Bu tür bir kaçınmayı engellemek için okul başlamadan çocuklarla okulu ziyaret etmeli ve okulun ne kadar eğlenceli olduğundan bahsetmeli. Çekingen, uslu, utangaç çocuklar biraz daha risk altındadır.
Okul fobisi tedavi edilmezse ne olur? İleride daha büyük sorunlar ortaya çıkar mı?
Tedavi edilmezse ciddi başarısızlıklar yaşanır. Zorlamayla gidilen okul, okuldan nefret etmeyi ve başarısızlığı beraberinde getirir. İleriki dönemlerde eğitim hayatları olumsuz etkilenir. Ayrıca sosyal fobik çocukların bir çoğu okul fobisi yaşayan çocuklardır.