Bu kez 'Kara Şahin'ler de 'Kaptan'lar da düşmüyor

Bu kez 'Kara Şahin'ler de 'Kaptan'lar da düşmüyor
Bu kez 'Kara Şahin'ler de 'Kaptan'lar da düşmüyor
Paul Greengrass imzalı 'Kaptan Phillips', Somalili korsanlara karşı mücadele eden bir yük gemisi kaptanının yaşadıklarını aktarıyor.
Haber: UĞUR VARDAN - ugur.vardan@radikal.com.tr / Arşivi

Her şeyde olduğu gibi sinemada da mesele biraz da attığın ilk adım… Bir sinemasever olarak İngiliz yönetmen Paul Greengrass’ı, 30 Ocak 1972’de İngilizlerin Kuzey İrlanda’da gerçekleştirdikleri katliamı anlatan ‘Kanlı Pazar’la (‘Bloody Sunday’) tanıyınca sonraki her hamlesinde, ilk adımın izlerini arıyorsunuz. Meseleyi şöyle de tarif edebilirim: Evet, bir aşçı bize hep aynı yemeği yapmamalı ama önümüze koyduğu her şeyde benzer nefaseti sunmalı. Hoş Greengrass iyi bir sinemacı, tekniği yüksek bir ‘aksiyoner’ olduğunu neredeyse her filminde gösterdi. Robert Ludlum’ın eski dönem ajanını restore eden ‘Jason Bourne’ serisinin ikinci ve üçüncü ayağında ya da gerçeklere göz kırpan ‘Green Zone’da gördük ki İngiliz sinemacı, ‘Felsefi soslara bulanmış aksiyonların unutulmaz yönetmeni’ olma yolunda büyük bir mesafe kat etmiş. Amma velakin Freudyen bir bakış açısıyla hep ana rahmine döner gibi Greengrass’ın çektiği her filmde ‘Kanlı Pazar’ türünden meselenin ‘arka planı’na da göz atan yapımlar bekliyoruz ondan.

‘Cast Away’ günlerine dönüş! 

Dolayısıyla bugünden itibaren bizde de gösterime girecek olan ‘Kaptan Phillips’ için salona yollanırken de aynı haleti ruhiye içindeydik. Önce kısaca konu diyelim ve ardından filme ilişkin izlenimlerimizde gezinelim: Devasa konteynir gemisi Maersk Alabama’nın kaptanı Phillips, 2400 ton ticari kargo ve 200 ton da gıda yardımı yüküyle Umman’daki Salalah Limanı’ndan yola çıkar. Rotaları doğrultusunda Somali yakınlarından da geçmek durumundadırlar. Lakin geçiş sırasında dört deniz korsanı gemiye musallat olur. Önce Maersk Alabama’ya çıkarlar, sonra Kaptan Phillips’i rehin alırlar ve nihayetinde Amerikan donanması, deniz komandolarının da devreye girdiği bir operasyonla kaptanı kurtarmak için bir operasyon düzenler. Mesele Phillips’in sağ olarak kurtarılıp kurtarılmayacağıdır…
2009’da yaşanmış ve meselenin birinci elden tanığı Kaptan Richard Phillips’in kaleme aldığı ‘A Captain’s Duty: Somali Pirates, Navy SEALS and Dangerous at Sea’ adlı kitaptan senaryolaştırılarak çekilen film, ‘Greengrass sineması’nın artık alameti farikasına dönüşen ve ilk elden seyirciyi avucunun içine kolayca çeken çok sayıda aksiyonel bölümden oluşuyor. Hoş ben filmde ilk olarak geminin Salalah Limanı’ndan demir alışındaki rutini ve törensel yola çıkışı çok beğendim. Bu sahnelerde insan kendini mürettebatın bir parçası gibi hissediyor ve sanki uzun bir yolculuğa çıkacakmış türünden bir duyguyla baş başa kalıyor. Ama tabii ki Greengrass’ın maharetini gösterdiği asıl yerler daha sonra geliyor. Korsanların gemiye çıktıktan (eski günlerdeki gibi yine kanca atıyorlar ama bu kez kancanın ardında merdiven var) sonra Kaptan Phillips’le karşılaşmaları ve karşılıklı blöfler ve restleşmelerle ilerleyen kısım ayrı bir aksiyon bölümü. Peşi sıra bir tahlisiye botuyla Somali’ye doğru çıkılan yolculuk ve bu yolculukta rehin alınan Phillips’in yaşadıkları, yine ayrı bir bölüm. Nihayetinde operasyonun yarattığı heyecan… Bütün bu aşamalarda Greengrass birinci sınıf çıkartıyor. Billy Ray’in kaleme aldığı senaryo ve sizi hemen saran diyaloglar, sürekli yükselen adrenalin derken 134 dakika nasıl geçiyor, anlamıyorsunuz bile. Keza oyunculuklar da bir hayli etkileyici: ‘Cast Away’den sonra tekrar ‘Güzelim hayatı’nın dışında ‘vahşet’le karşı karşıya kalan ‘şehir insanı’ rolünde Tom Hanks döktürüyor. Üstelik karakterinin özü itibariyle bir ‘Aksiyon insanı’ olmamasına rağmen ‘Bir Greengrass kahramanı’na dönüşmeyi başarıyor. Korsanlar kanadında Muse’de Barkhad Abdi, enfes bir portre çiziyor. Keza aksi ve Batılılara asla inanmayan Bilal’de de Barkhad Abdirahman da benzer şekilde çizgi üstü bir performans ortaya koyuyor. İşin ilginci her iki oyuncu da diğer korsan tiplemeleri Naci’yi canlandıran Faysal Ahmed ve Elmi’yi oynayan Mahat M. Ali’yle birlikte ilk kez uzun metrajlı bir sinema filminde boy göstermişler. Belki de asıl şapka çıkartılması gereken yan bu…
Gelelim bütün bu ‘üstünlükleri’ne karşın ‘Kaptan Phillips’in gönül hanemizde özel bir yeri işgal etmeyişinin nedenine… Evet, sonuçta bu bir Hollywood filmi, tutup da Somalili korsanların neden böyle olduklarına dair sosyolojik analizlere soyunmak zorunda değil. Amma velakin ‘Kanlı Pazar’ı çeken bir adam (yani Greengrass), meseleyi iki-üç diyalogla (“Yabancılar geldi, aşırı avlanma yüzünden ekmeğimizi elimizden aldı, biz de artık korsan olmak durumunda kaldık” ya da “Biz ‘El-Kaide’ değiliz” gibi) geçiştirmez, daha derin, daha ikna edici, daha üzerinde düşünülmeye değer bir bakış açısı sunar. Yoksa içinde güvenlik kuvvetleri bulundurmayan bir gemide yaşananlardan bir aksiyon filmini, ne bileyim Michael Bay de çekebilir; farklı olarak sakin ve sade takılmaz, ortalığı kan ve patlama gölüne çevirir. Bir de şu var: Hem sinemaseverler hem de dış politikaya hâkim arkadaşlar hatırlayacaktır; vakti zamanında (1993) yine Amerikan birlikleri, yine Somali’de kendilerince ‘basit’ bir operasyona girişirler ama işler beklendiği gibi gelişmez. 18 ‘Yiğit’ Amerikan askeri bu operasyonda hayatını kaybeder (Bine yakın ölen Somalili ise pek önemli değildir). Bu olay daha sonra ‘Kara Şahin Düştü’ olarak sinemaya aktarılır. ‘Kaptan Phillips’, en azından artık Amerikan donanmasının bu tür olaylardan ders aldığını ve operasyonel yeteneklerinin daha gelişkin olduğunu da kanıtlar bir hava yayıyor.

Öğünç’ün yazısını okuyun yeter

Neyse, sözün özü politik duruşunuza ve sinemayla kurduğunuz ilişkinin boyutlarına göre beğenme katsayınızda artışlar gözlenecek bir yapım olmuş ‘Kaptan Phillips’. Ara not: Hatırlar mısınız bilmem ama iki yıl kadar önce gösterilen bir Vestel reklamında da ‘Somalili korsanlar’, adeta ‘konu mankeni’ olarak kullanılıyordu. Neyse, ben filmden yola çıkarak meselenin özü hakkında çarpıcı bir analiz okumak isteyenlere, bizim Pınar’ın (Öğünç) 10 Eylül 2011’de Radikal’de yayımlanan ve hâlâ zamana direnen ‘Somali’nin ikiyüzlülüğü’ adlı yazısını öneririm.

KAPTAN PHILLIPS

Yönetmen: Paul Greengrass Oyuncular: Tom Hanks, Barkhad Abdi, Barkhad Addirahman, Faysal Ahmed
Yapım: 2013 ABD
Süre: 134 dk.