En büyük tanker kazaları

Geçtiğimiz günlerde, İspanya açıklarında batan fuel-oil yüklü Bahama bandıralı Prestige, bir anda tüm gözlerin oraya çevrilmesine neden oldu.
Haber: YEŞİM KASAP / Arşivi

Geçtiğimiz günlerde, İspanya açıklarında batan fuel-oil yüklü Bahama bandıralı Prestige, bir anda tüm gözlerin oraya çevrilmesine neden oldu. Prestige faciası nedeniyle şimdiden binlerce deniz canlısı ve kuş telef oldu. Bölgede balıkçılık durma noktasına geldi. Uzun vadeli sonuçlar ise henüz sadece tahmin edilebiliyor.
Bu kazayla birlikte, 'tankerlerin güvenliği ve kazalar sonucunda yaşanan ekolojik facialar' tartışması yeniden alevlendi. Zira bu tartışma, her tanker kazası sonrası gündeme geliyor, ilk şokun atlatılmasından sonra yine rafa kalkıyor. Oysa kazalar bir değil, iki değil. İşte hafızalarınızı tazelemek için, dünyanın gördüğü en büyük tanker faciaları...
18 Mart 1967: Liberya bandıralı Torrey Canyon, Britanya'nın güney batı sahili açıklarında kayalıklara çarpıyor.Tam 117 bin ton petrol, neredeyse tankerin taşıdığı yükün tamamı denize boşalıyor.
12 Mayıs 1976: 110 bin ton ham petrol yüklü Urquiola, tankerde meydana gelen patlamaların ardından, İspanya'nın La Coruna açıklarında, yanarak bir kayaya bindiriyor. Yaklaşık 95 bin ton petrol akıyor denize.
16 Mart 1978: Fransa-Brest açıklarında, yine Liberya bayrağı altında seyreden Amoco Cadiz batınca, tankerdeki tüm petrol suya karışıyor; tam 223 bin ton. Petrol 200 kilometrelik bir sahil şeridini karaya boyuyor. 15 bin kuş telef oluyor.
19 Temmuz 1979: Toplam 470 bin ton petrol yüklü iki tanker, biri Yunanistan adına kayıtlı Atlantic Empress, diğeri Liberya bandıralı Aegean Captain, Venezuela'ya 40 kilometre uzaklıkta çarpışıyor. Çıkan yangında 29 denizci ölüyor. 300 bin ton petrol denizi kirletiyor.
23 Şubat 1980: 100 bin ton ham petrol yüklü Yunan bandıralı Irenes Serenade Peleponnes (Yunanistan) açıklarında batıyor. Geniş bir sahil şeridi bu faciadan etkileniyor.
07 Mart 1980: Irenes Serenade faciasının üzerinden bir hafta bile geçmeden, Fransız Bretonyası açıklarında, şiddetli fırtına Madagaskar tankeri Tanio'yu parçalıyor. 13 bin 500 ton petrol Bretonya sahillerine vuruyor.
24 Mart 1989: Alaska'nın (ABD) Valdez limanı açıklarında, ABD'ye kayıtlı Exxon Valdez kayalıklara bindiriyor. 163 bin ton petrolden 42 bin tonu sızıyor. Yarım milyondan fazla kuş, binlerce susamuru ve çok sayıda gri balina telef oluyor. 2 bin kilometrelik bir sahil şeridi
'zehirleniyor'. Şirket 50 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum ediliyor.
5 Ocak 1993: Liberya bandıralı Braer, Britanya'nın Shetland Adaları önünde bir kayaya çarparak 85 bin ton kadar petrol sızdırıyor. Şans eseri fırtına petrolü dağıtıyor ve beklenen ekolojik facia böylece önlenmiş oluyor. Yine de türlerine ender rastlanan yüzlerce kuş telef oluyor.
15 Şubat 1996: 130 bin ton petrol taşıyan Liberya tankeri Sea Empress, Wales (Britanya) açıklarında bir kayaya çarpınca, yükünün 72 bin tonunu kaybediyor. Uzmanlar, felaketin etkisinin en erken 10 yılda silineceğini söylüyorlar.
25 Ekim 1998: Ağaç taşıyan Pallas yük gemisinde, Danimarka önündeyken yangın çıkıyor ve gemi dört gün sonra, yanar halde Amrum önünde karaya oturuyor. Ne yangını söndürme çalışmaları ne de yanan gemiyi sahilden uzaklaştırma çabaları sonuç vermiyor. 60 bin ton petrol suya karışıyor. 16 bin kuş telef oluyor.
12 Aralık 1999: Malta bandralı Erika, Bretonya sahiline 70 kilometre mesafede ortadan ayrılıyor. 31 bin tonluk fuil-oil denize boşalıyor. 500 kilometrelik bir sahil şeridi kirleniyor. Resmi rakamlar kaza sonucunda 300 bin kuşun telef olduğunu söylese de, The World Foundation For Natural Science (Dünya Doğa Bilimleri Vakfı) telef olan 1 milyon kuştan sözediyor.
02 Kasım 2000: Fırtınada hasar gören 4 bin ton zehirli kimyasal yüklü İtalyan bandıralı Ievoli Sun, Alderney Adası yakınlarında batıyor. Geminin kazadan önce de hasarlı ve bakımsız olduğu tespit ediliyor.
16 Ocak 2001: 600 bin litre dizel ve 300 bin litre fuil-oil yüklü Jessica, Galapagos adası San Cristobal önünde kuma oturuyor. Tanker, yükünün 800 bin litresini kaybediyor. Bölgede acil durum ilan ediliyor.
14 Nisan 2001: Birleşik Arap Emirlikleri'ne 30 kilometrelik bir mesafede, Gürcistan bandıralı Zainab batıyor. Mürettebat son anda kurtarılıyor. ABD'nin iddiasına göre tanker, Irak'a uygulanan ambargoyu delerek, Irak'tan petrol kaçırıyordu.
19 Kasım 2002: Bahama bandıralı Prestige tankeri, yakalandığı bir fırtına sonucu ağır hasar görerek İspanya açıklarında batıyor. 77 bin ton petrol suya karışıyor. 200 kilometrelik sahil şeridi kirleniyor. Yüzbinlerce kuş ve deniz canlısı, İspanya'nın kuzey-batısı, Fransa ve Portekiz sahilleri de 'kara veba'nın tehdidi altında.
25 Kasım 2002: Tokyo açıklarında 3 bin 800 adet otomobil yüklü Hual Europe'da yangın çıkıyor. Binlerce litre mazot denize akıyor. (Haber yayına hazırlandığı sırada gemiyi söndürme çalışmaları sürüyordu.)
Boğaz saatli bomba
Ve Türkiye... Boğazlar nedeniyle petrol ticaretinde özel bir yere sahip olan Türkiye (sadece 2001 yılında 101 milyon ton petrol geçti Boğaz'dan), dünyada en fazla tanker kazası meydana gelen 10. ülke. Son 50 yılda Boğaz'da küçük büyük 500'den fazla tanker kazası meydana geldi. Şimdiye kadar ucuz atlatılan kazalar, sadece çevreyi değil, doğrudan insan hayatını tehdit ediyor. Son 40 yılda İstanbul Boğazı'nda meydana gelen bazı önemli kazalar...
14 Aralık 1960: Yunan bandıralı Worl Harmony ve Yugoslav bandıralı Peter Zoranic çarpışıyor. 20 denizcinin hayatını kaybettiği kazada tonlarca petrol Boğaz'a akıyor.
01 Ocak 1966: İki Sovyet bandıralı, biri Cransky Octibar, diğeri Lutsk, İstanbul Boğazı'nda çarpışıyor. Tonlarca petrol denize karışıyor, Karaköy Vapur İskelesi ve bir vapur yanıyor.
15 Kasım 1979: Romen tankeri İndependenta, Yunan kuru yük gemisi Evriyali ile çarpışıyor. 100 bin ton ham petrol taşıyan İndependenta infilak ediyor, 43 denizci ölüyor. Kadıköy'de binlerce evin camı kırılıyor. Tankerin yükünün neredeyse tamamı denize akıyor ve günlerce yanıyor.
9 Kasım 1980: Biri Yunan, diğeri İngiliz iki gemi çarpışıyor. Kaza sonucunda yüklü miktarda petrol yayılıyor denize.
28 Ekim 1988: Sıvılaştırılmış amonyak gazı yüklü Panama bandıralı Blue Star, Gaziantep tankerine çarpıyor. Tankerden sızan tonlarca amonyak, rüzgarın etkisiyle Marmara Denizi'nde yayılıyor. Kaza, toplu ölümler yaşanmadan, ucuz atlatılıyor.
29 Mart 1990:Irak tankeri Jambur ve Çin kuru yük gemisi Datton Shang'in çarpışması sonucu büyük bir miktar petrol Boğaz sularına karışıyor.
14 Ekim 1991: Filipinler bayraklı yük gemisi Madonna Lily ile koyun taşıyan Lübnan bandralı Rabinion çarpışıyor. 21 bin adet koyun Boğaz sularına gömülüyor.
13 Mart 1994: Güney Kıbrıs bandıralı Nassia ve Shipbroker tankerleri çarpışıyor. 29 denizci ölüyor. Toplam 98 bin 600 ton petrolün 13 bin 500 tonu günlerce yanıyor, Boğaz trafiğe kapatılıyor.
13 Şubat 1997: Tuzla'daki GEMSAN Tersanesi'nde bakıma alınan Türkiye'nin en büyük tankeri TPAO kaynak yapılırken alev alıyor. Yangında 2 itfaiyeci ölüyor. 500 ton fuil-oil ve 35 ton mazot suya sızıyor.
22 Ocak 1999: Marmara Denizi'nde Armutlu açıklarında, Marmara tankerinde peş peşe meydana gelen patlamalar sonucu yangın çıkıyor. İki kişinin öldüğü kazada tonlarca petrol Marmara'ya karışıyor.
Bi' şey yapmalı!
Petrol tankerleri seferlerinin güvenli hale getirilmesi, uluslararası denizcilik örgütlerinin de gündeminde. Uluslararası Gemicilik Örgütü'ne (IMO) üye 160 ülkenin Nisan 2001'de aldıkları karar uyarınca, 'tek kılıflı' tankerler 2015 yılına kadar piyasadan silenecek; 'tek kılıflı' tankerlerin yerini daha güvenli olan 'çift kılıflı' tankerler alacak. 1996 yılından sonra üretilen tankerlerin ise 'çift kılıflı' üretilme zorunluluğu bulunuyor. Boğaz'da güvenliği, sadece 'çift kılıflı' tankerlerle sağlamak mümkün değil. Dünyanın en tehlikeli deniz yolu İstanbul Boğazı'nı, güvence altına almak için yapılması gerekenler daha karmaşık ve başlı başlına bir haberin, hatta yazı dizisinin konusu.
Komple kİrlİlİk
Tanker faciaları hem havayı, hem denizi, hem de toprağı zehirliyor. Petrolün deniz yüzeyinde kalması nedeniyle, güneş ışınları denizin içine ulaşamıyor, böylece fotosentez gerçekleşmiyor. Oksijen azaldığından deniz yüzeyine yakın yaşayan canlılar ölüyor. Dibe inen petrol aşağıdaki canlıları zehirliyor. Petrolün yanmasıyla birlikte havaya kanserojen maddeler karışıyor; hava kirliliği oluşuyor. Sonra havadaki kanserojen maddeler asit yağmuru olarak tekrar yeryüzüne iniyor.