Gomidas yurduna dönüyor

Gomidas yurduna dönüyor
Gomidas yurduna dönüyor

16 Aralık taki Komidas konserinin fikir babası piyanist Şahan Arzruni.

Sadece Ermenice değil Kürtçe ve Türkçe şarkıları da derleyen, Anadolu halk müziğinin ilk büyük isimlerinden Gomidas, ölümünün 75. yılında anılıyor
Haber: ÖZLEM KARAHAN - ozlem.karahan@radikal.com.tr / Arşivi

Ermeni müziğinde çığır açmış, Ermeni halk şarkılarının yanı sıra Türkçe ve Kürtçe halk müziği derlemeleri olan besteci, müzikolog ve koro şefi Gomidas, ölümünün 75. yılında kendi şarkılarıyla anılıyor. İstanbul 2010 Ajansı tarafından desteklenen ‘Gomidas’a Saygı: Bu Toprağın Şarkıları’ konseri, 16 Aralık Perşembe günü 20.30’da Lütfi Kırdar’da gerçekleşecek. Konserin fikir babası piyanist Şahan Arzruni, hem Gomidas’ı anlattı hem konser programından bahsetti; ama en çok ‘kardeşlik’ ve ‘diyalog’ dedi.
Gomidas’a saygı konseri fikri kimden çıktı?
Osman Kavala ve benden çıktı. Konser Gomidas’ın seküler eserlerinden oluşuyor. Türkiye Ermeni toplumunun önde gelen koroları 40’ar kişilik kadrolarıyla sahnede olacak. Konsere Şevval Sam, Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu ve Aşkın Ensemble da yine Gomidas yorumlarıyla renk katacaklar. Aynur, Gomidas’ın Kürtçe eserlerini seslendirecek. Özetle, bir gecelik festival olacak.
Geçtiğimiz aylarda da Van Ahtamar’daki kilisede konser verdiniz.
Ahtamar, 40 göbek öncesinden dedem olan Ermenistan’ın son kralı Gagik Arzruni’nin yaptığı bir yer. Ekim 7’de New York’ta bu konseri tekrarladık. Orada da iyi geçti, Amerikan gazeteleri gayet iyi yazdılar.
Siz yıllar önce New York’a taşındınız.
Robert Kolejinde İngilizce öğrenemeyince atıldım, Amerika’ya gittim. Askerliğimi yapmamıştım, Türk vatandaşlığından çıkardılar. New York Üniversitesi’nde müzik okudum. Gözüm Ermeni müziğine orada açıldı.

Gomidas’ın trajik yaşamı
Soğomon Soğomonyan, 1869’da Kütahya’da doğdu. 1 yaşında annesini, 11 yaşında babasını kaybetti. Sınıf arkadaşlarından biri Gomidas’ı şu cümlelerle anlatıyor: “Çoğu zaman aç olurdu ve her gün kahvaltımı onunla paylaşırdım, karşılık olarak şarkı söylemesini isterdim.”
12 yaşında ruhban okulunda eğitim görmeye başladı. Sesinin güzelliğiyle dikkat çektiği bu okulda ona 7. yüzyılın ünlü ozanı Katolikos Gomidas’ın ismi verildi. Halk ezgileriyle de bu okulda tanıştı Gomidas. Müzik eğitimi için önce Tiflis’e gitti. Burada Batı nota sistemi ve müziğiyle ilgilenmeye başladı. Ardından Berlin’de eğitimini sürdürüp doktora derecesiyle mezun oldu.
Gomidas, Anadolu ’yu köy köy gezerek, başta Ermeni müziği olmak üzere Türk, Kürt ve İran halk müziklerinden derlemeler yaptı. Yaklaşık 3 bin eser Gomidas’ın çalışmaları sayesinde notaya geçirildi ve günümüze ulaştı. Şahan Arzruni, Gomidas’ı şöyle anlatıyor: “Köylülerin şarkılar mırıldandığı bir tarlaya gittiğinde Gomidas’ı gören köylüler hemen susuyor. ‘Notacı Papaz’ın önünde şarkı söylemeyiz’ diyorlardı.”
Gomidas, özgün besteleriyle de çeşitli Avrupa ülkelerinde, Rusya ve İran’da tanınmıştı. 1910’da İstanbul’a yerleşen Gomidas 24 Nisan 1915’te tutuklanan 235 Ermeni aydın ve sanatçı arasındaydı. Ayaş’a sürgün edilen Gomidas dostlarının çabaları ile sürgünden dönebildi. Ne var ki bir daha kendini toparlayamadı. “Sürgüne gitmesi ve ölüm korkusu çok büyük bir neden onun hastalığında” diyor Arzruni.
Önce Şişli’deki akıl hastanesi La Paix’ye yatırıldı, ardından Fransa ’ya gönderildi. Yaşamının son 20 yılını Paris’te bir sanatoryumda geçirdi. 20 Ekim 1935’te hayata gözlerini yumduğunda 18 yıl boyunca hiç piyano çalmamış, şarkı söylememiş, dinlememiş, beste yapmamış ve konuşmamıştı...