Hicvin feminist kanadına veda

Hicvin feminist kanadına veda
Hicvin feminist kanadına veda

Rame, cenazesinde tüm kadınların kırmızı giyip onu 'Ciao Bella' ile uğurlamalarını istemiş... Cenaze töreni cuma sabahına dek sürecek.

Kadın oyunlarının zeki, alaycı, etkili yazarı Franca Rame 84 yaşında hayata veda etti. Eşi, yol arkadaşı Dario Fo ve tüm tiyatroseverler onu çok özleyecek...
Haber: BAHAR ÇUHADAR - bahar.cuhadar@radikal.com.tr / Arşivi

Bu memlekette ve bana sorarsanız çevrildiği tüm dillerin ülkelerinde ‘ kadın oyunu’ denince akla ilk gelen ikili: Franca Rame&Dario Fo. İtalya’nın anarşist, devrimci, komik, zeki, yaratıcı, satir ustası, direnişçi, sansür savaşçısı tiyatrocu çifti. Şimdi biri; kadın olanı yok. İtalyan tiyatrocu (oyuncu, oyun yazarı, tiyatro yöneticisi) Franca Rame çarşamba günü, 84 yaşında hayata gözlerini yumdu.

Tiyatroya ucundan kıyısından azıcık bulaştıysanız, illa ki elinizden geçmiştir çiftin kaleme aldığı oyunlar. Franca Rame’nin adını Dario Fo’dan ayırmadan anmamız bundandır. Karı kocanın ‘feminist’ kanadı Rame olmasaydı ne Medea’nın çığlıkları ne ‘işçi kadın’ın şaşkınlıkları, ne ‘teröristin anası’nın arada kalmışlığı, ne ‘hippi ana’nın isyankâr hallleri bu kadar sahici olurdu. ‘Tecavüz’, ‘Hippi Ana’, ‘Yalnız Kadın’, ‘Eve Dönüyorum’, ‘Dans Hocası’, ‘Bant Sistemi’, ‘Uyanış’, ‘Medea’, ‘Akıl Hastanesindeki Bir Fahişenin Monoloğu’nun da dahil olduğu; Fo-Rame imzalı toplam 11 kadın oyununu yalayıp yutmamış, o monologlarla bir yandan gülüp bir yandan öfkelenerek, sahneye çıkma antrenmanları yapmamış kaç tiyatrocu vardır ki? Ya “Franca Rame ölmüş” cümlesini duyduğunda üzülmeyecek, Dario Fo’ya uzun ömürler dilemeyecek kaç tiyatrocu vardır?
Franca Rame’nin oyunlarının sahiciliği, cüretkarlığı ve alaycılığı gücünü kıvrak bir zekâdan almıyordu sadece. İnatçılığını sahneden indiğinde, kalem kağıdın başından kalktığında da sürdürmesindeydi yanıt. Faşizmin vahşetini bizzat kendi bedeninde yaşadığında bile yanıtını anti-faşist oyunlarla verebilen bir kadındı, Rame. Bir feminist ve solcu bir politik aktivist olarak 1973’te faşist militanlar tarafından kaçırıldı, tecavüze uğradı, işkence gördü. Olaydan iki ay sonra yeni anti-faşist monologlarla sahneye dönecekti…
İkilinin kadın oyunlarından da öte en iyi bilinen ve Türkiye seyircisine de en yakın oyunu, gerçek bir olayın ardından yazdıkları ‘Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü’ de polis şiddetine koca bir tokat atmıştı.

Franca Rame sadece tiyatroda değil, aktif siyaset hayatında aldığı rollerle de sözünü söyledi hep. 1967’de İtalyan Komünist Partisi’ne üye olmuştu, 2010’dan beri de Dario Fo ile birlikte Komünist Yeniden Kuruluş Partisi’ne (PRC) üyeydi.

Geçen sene felç geçiren Rame’nin ölüm nedeni henüz açıklanmadı. Rame, 18 Temmuz 1928’de, Milano’nun kuzeybatısında bir kasaba olan Parabiago’da, uzun bir tiyatro geleneğine sahip, ‘oyuncu’ bir ailenin içine doğmuştu. Sahneye ilk çıktığında henüz sekiz günlüktü ve annesinin kucağındaydı. 1951’de profesyonel tiyatro hayatına başladı, 1954’te hayatının aşkı Dario Fo ile evlendi. 31 Mart 1955’ten beri Jacopo’nun annesi. Yarım asra yakındır dünyanın her yerinden birbirini tanımadan onun kelimelerinden güç alan milyonlarca kadının sevgilisi. Adını belki de bir kere bile duymamış ama pencereden başını çıkaramamanın nasıl bir şey olduğunu çok iyi bilen, o yüzden de evde kendi kendine “Hep böyle şarkılar söyleyen” sayısız ‘yalnız kadının’ hikâyesinin yazarı, oyuncusu, çoğaltıcısı. Bu vakte kadar buralarda kaldığı, yazdığı, çizdiği, oynadığı ve direnmekten vazgeçmediği için ne kadar teşekkür etsek az.