"Meğer operaya gidermişiz"

Şampiyon Kulüpler, UEFA Kupası, Fener-Cimbom maçındaki olaylar, saha kapatmalar, Felipe'nin gitmesi-kalması, Ortega'nın yararlı olup olmadığı tartışmaları...
Haber: ÜLKÜ TAMER / Arşivi

Şampiyon Kulüpler, UEFA Kupası, Fener-Cimbom maçındaki olaylar, saha kapatmalar, Felipe'nin gitmesi-kalması, Ortega'nın yararlı olup olmadığı tartışmaları... Gündemimizde futbol neredeyse seçim sonrası politikasının da AB'nin de, Kıbrıs'ın da önüne geçti.
Ben de bu hafta futboldan söz edeyim biraz. Çocukluğumda da gençliğimde de inanılmaz bir futbol seyircisiydim. Sözgelimi, oynanmayacağı önceden açıklanan bir GS-Altay Kupa Finali'ne bile gitmiş, sahaya sadece tur atmak için çıkan aslanları alkışlayıp mutluluk içinde eve dönmüştüm.
O sıralarda televizyon ne gezer!.. Maç seyretmek istiyorsan maça gidecektin.
* * *
1940'ların sonunda, 50'lerin başında hep biz bizeydik. Ortega'lar, Felipe'ler, Nouma'lar nerede! Takımlarımız tepeden tırnağa, daha doğrusu kaleciden solaçığa, hep yerli malıydı. Televizyon da yok. Milli maçlar dışında, ancak kırk yılda bir, yabancı bir takımın yolu düşerdi Dolmabahçe'ye. Merakla onları seyretmeye koşar, yabancı futbolcuların ne menem yaratıklar olduğunu anlamaya çalışırdık.
Benim seyrettiğim ilk yabancı takım, İngiliz liglerinden Charlton'du. 1950'lerin başlarında İstanbul'a gelmiş, Üç Büyüklerle yaptığı maçların üçünü de kazanmıştı. Doğrusu pek içerlemiştim buna.
Kalecilerini unutamıyorum. Dev gibi bir adamdı. Topu tek eliyle tutup kaldırıyor, kale atışını yapmak için altı pas çizgisinin köşesine koyuyordu.
Kalecinin aut atışı yapması sadece benim değil, herkesin tuhafına gitmişti. Atışı, topun çıktığı yere göre, ya sağ bek yapardı ya sol bek! Kalecinin aut atışı yapması da ne demek oluyordu?
O hafta gazetelerde bu konuda yazılar bile yayımlandı. Spor yazarları, maç sırasında beklerin kaleciden daha çok yorulduklarını, atışı kalecinin yapmasının doğru olduğunu belirttiler. Böylece bekler daha dinç kalacaklardı!
Yine Charlton maçlarında, ceza alanı içinde çift vuruş verildiğini de birçok seyirciyle birlikte ben de ilk kez gördüm. Sanırım Beşiktaş maçında, Karakartalların ceza alanı içinde bir çift vuruş verdi hakem. Beşiktaşlı oyuncuları gezerken uzaklığa, kale çizgisine kadar çekti. Atış golle sonuçlanınca da seyirciler ayağa kalktı.
"Ne biçim iş bu?" diye bağırdık. "On sekiz içinde böyle saçma şey olur mu! Vereceksen penaltı ver. Bu da neyin nesi!"
Charlton'dan sonra yine bir İngiliz takımını, Queen's Park Rangers'ı izlemeye koştuk. İlk göz ağrısı olduğundan mıdır nedir, Charlton'u daha çok beğenmiştik.
Ama bir süre sonra Sunderland ikisini de bastırdı. Hele bir sol içleri vardı, seyrine doyamadık. Shackleton haftalarca konuşuldu, hafzalarımızdan silinmedi.
Uzun süre, Gazhane'nin dumanları arasında kim güzel bir şut ya da fiyakalı bir çalım atsa, "Shackleton mübarek!" diye bağıracaktık.
* * *
"Maç seyretmek istiyorsan maça gidecektin," dedim yukarıda.
İnönü Stadı'na girmek, özellikle Gazhane döneminde, büyük fedakarlıklar gerektirirdi. Hele Üç Büyükler'in kendi aralarındaki maçlarda!
Gazhane döneminde İnönü Stadı'na girebilmek büyük sorundu. Yeni Açık olarak adlandırdığımız tribün yoktu o zamanlarda. Onun yerinde, dumanlar saçan Gazhane vardı. Deniz tarafındaki ufacık açık tribüne ya da kapalı tribüne girebilmek için, özellikle büyük maçlarda, gün ağarmadan yola düşerdik.
Yatılı okuldaydım o sıralarda. Arkadaşlarla, Anıl Meriçelli, Kerem Altan, Üner Turfay, Ferruh Çelik, Üstün Ergüder'le çalar saati kurar, karanlıkta Bebek'e inip tramvaya atlar, Dolmabahçe'ye varırdık. Kuyrukların sonunda yerimizi alır, gişelerin açılmasını beklerdik.
Her keresinde de bir kavga çıkardı mutlaka. Kuyruğa sızmak isteyenler, arkadakilerin "Hooop! Hoooop!" uyarılarına aldırmazlarsa yandık! Atlı polisler yetişirdi hemen. Kavgacılar ayrılacağına herkes dağıtılırdı. Hadi bakalım, yeni baştan oluşturulurdu kuyruklar. Açık gözsen önlerde yer kapar, uyuşuğun tekiysen arkalarda kaderine razı olurdun.
* * *
Saat onda gişeler açılırdı. Beşiktaşlıysan kapalı tribünün sağında, Fenerliysen ortasında, Cimbomluysan solunda bir yer bulmaya çalışırdın. Bizde benden başka herkes Fenerli olduğu için ortalarda bir yer kapmaya bakardık.
Oturdun mu, tamam! Sıra, beklemeye gelirdi.
Tabii 'ilk golü kim atacak' konusunda kura çekimleri, beklemenin vazgeçilmez bir parçasıydı. Küçücük kağıtlara 7'den 11'e kadar beş sayı, yani sağaçıktan solaçığa kadar forma numaraları yazılırdı. Beş arkadaş 1'er lirayı bastırıp kura çekerdik. İlk golü atan futbolcunun numarasını kim çektiyse, 5 lirayı cebe indirirdi.
Önemli değildi beklemek. Ne olacak, şunun şurasında altı saat kalmış maça. Nasıl olsa geçer!
O arada 'tezahürat' da yapılırdı. Şimdiki gibi değil... 'Sahaya ineriz'i filan bilmezdik. Bir amigo bağırmaya başlardı:
"Bir baba hindiii..."
Korodan yanıt gelirdi:
"Heeeey Allah!"
"Olaydı şimdi..."
"Heeey Allah!"
"Pilav da zerde..."
"Heeeey Allah!"
"Fener de nerde?"
"Heeeey Allah!"
Önce Galatasaray mı sahaya çıktı... Hemen başlardık:
"Feeener, pabucu yarım... Çık dışarıya oynayalım..."
Kendini bilmezin biri kazara küfür etmeye kalksa, herkes uzaydan gelmiş birine bakar gibi bakardı ona. Şaşkın taraftar hemen susturulurdu.
Hakemin yönetimini beğenmeyen, 'Gözüne gözlük!' diye bağırırdı. "Gözlük takarsan belki daha iyi görür, daha doğru karar verirsin," anlamına geliyordu bu. Futbolculara da sövülmezdi. Olsa olsa, yarı şaka, sözgelimi Galatasaraylı İsfendiyar'a "Kel! Kel!" diye bağırılırdı. İsfendiyar da kapalı tribünde Fenerlilerin oturduğu bölümün önüne gelir, bağını eğip 'kel'ini göstererek onları selamlar, sarı-lacivertli taraftarlardan alkışını alırdı.
Çok iyi hatırlıyorum, bir keresinde, Beşiktaş'ın sol beki Doktor Vedii (Tosuncuk) maç sırasında santra çizgisine kadar gidince, seyircilerden biri, "Nereye gidiyorsun? Yerine dönsene, ulan!" diye bağırmıştı. Öteki seyirciler, "Ulan denir mi? Ayıp!" diye bağıranın üstüne yürümüşlerdi.
* * *
Sonra "devran değişiverdi."
Gazhane yıkılıp da yerinde açık tribün yükselince, seyirciye de bir şey oldu. Türkiye değişiyordu; insanlar, insan ilişkileri, davranışlar, tepkiler değişiyordu. Seyirci mi değişmeyecekti! Artık en hafif küfür, Baba Gündüz'ün deyişiyle 'İlme hakem!'di.
'Ulan!' diye bağıran seyircinin üstüne yürüyenler yoktu artık. Bağırmayanlar tribünde barınamıyordu. Fenerbahçe'nin bir kış gecesi Ajax'la yaptığı maçta bir seyirci Hollanda takımının korner atmaya gelen solaçığına gazoz şişesi fırlatacak, polis de şişeyi fırlatanı değil, onu ayıplayan bir başka seyirciyi yakapaça götürmeye kalkacaktı!
Şimdiki maçlara, taraftarlara bakıyorum da, "Biz gençliğimizde meğer maça değil, opera galasına gidermişiz," diyorum.



Kare As / Sinema
"Özel" bir liste
Anneannem inanılmaz bir sinema tutkunuydu. Tutkusunu sinema salonunda bırakmaz, evde de sürdürürdü; eleştirir, yüceltir, bazı sahneleri oynardı. (Bağdat Hırsızı'nda Conrad Veidt taklidini nasıl unuturum! Ellerini havaya kaldırarak "Esin rüzgarlar, esin!" diye gülerdi.) Sinema sevgimin en önemli kaynaklarından biridir ninem. Kendisine en çok keyif veren dört filmi kesinlikle hatırlıyorum. (Aşkın Gözyaşları, Enver Vecdi'yle Leyla Murat'ın oynadıkları bir Mısır filmiydi; yazık ki, özgün adını da, yönetmenini de bilmiyorum.) Huriye Atılmaz'ın Kare As'ı şöyleydi:
  • Lorel-Hardi Dans Öğretmeni
    (The Dancing Masters)
    Mal St. Clair
  • Aşkın Gözyaşları
  • Bağdat Hırsızı
    (The Thief of Baghdad)
    Ludwig Berger
  • Avare
    (Awara)
    Raj Kapoor