Operada popülerliğin kalesi

Operada popülerliğin kalesi
Operada popülerliğin kalesi
Su üstündeki devasa sahnesiyle ünlü Bregenz Festivali, operada Salzburg tarzı 'elit' değil, 'popüler' olma iddiasında bir festival. Bregenz, "Bir festival, yapıldığı şehrin halkı tarafından nasıl sahiplenilir?" sorusunun en güzel yanıtı.
Haber: SERHAN BALİ - serhan.bali@radikal.com.tr / Arşivi

“Bir klasik müzik festivali düzenlendiği şehirle ne kadar özdeşleşebilir ve o şehrin halkı tarafından nasıl sahiplenilebilir?” sorusuna en doyurucu yanıtı Avusturya’nın batı ucunda bulunan Konstanz Gölü kıyısındaki Bregenz’de bulmak mümkün. 1946 yılından beri düzenlenen Bregenz Festivali, bir göl üzerinde kurulu sahnede yapılan dünyanın ilk klasik müzik festivali.

Bodensee ya da Konstanz Gölü, Almanya, Avusturya ve İsviçre arasında paylaşılan büyük bir su kütlesi. 2. Dünya Savaşı’nın hemen ertesinde, opera sahnelemek isteyip de bu iş için uygun mekânı olmayan Bregenz halkının bulduğu bir geçici çözüm aslında ‘seebühne’ dedikleri bu ‘göl üstü sahne’. Gölün sığ sularına bırakılan iki mavna ve bunların üzerine yerleştirilen sahneyle orkestradan oluşan ‘opera yapımı’ beklenmedik bir ilgiyle karşılaşınca motive olan halk bu sıra dışı festivali her yönden geliştirip günümüze taşımış.
Bugün Bregenz Festivali denildiğinde akla ilk gelenler, göl üstü sahnede inşa edilen ve insanları hayretten hayrete sürükleyen devasa opera dekorları, nerdeyse her gösteride dolan 7.000 kişilik bir açıkhava oditoryumu, her yapımın üzerine sinmiş sıradışı teknik gösteri. Gölün de gayet aktif bir reji unsuru olarak kullanılması, izleyicileri büyüleyen bir diğer ‘Bregenz ayrıcalığı’.
‘Gösteri’, bu festivali tanımlamak için gayet yerinde bir sözcük. Nitekim Bregenz’i benzerlerinden ayıran en önemli özellik, burada işin şov kısmına verilen değer. Biliyorum, pek çok sanatsever ‘opera’ ve ‘şov’ sözcüklerini yan yana getirmekten imtina eder ama Bregenz işlevini tam da burada ortaya koyuyor. Bu festivalin, opera tutkunu olsun veya olmasın, herkese bu sahne sanatını izletmek ve sevdirmek türünden bir felsefesi var.

Salzburg tarzı ‘elit’ değil, ‘popüler’ olma iddiasında bir festival Bregenz. Daha da ayrıksı bir benzetmeyle, ‘dünyanın en halkçı opera festivali’ de denilebilir (‘Opera şehre iniyor’ sloganını benimseyen İstanbul Opera Festivali’ne de örnek olabilir Bregenz). Her seviyeden binlerce insana bir açıkhava ortamında görkemli dekorlarla opera izletebilmesi bakımından Verona Festivali’ni de andırıyor. Ezcümle, kendine özgü bir ‘opera şovu’ sahneleniyor Avrupa ’nın bu coğrafyasında, temmuz ve ağustos ayları boyunca.

Bu yıl, Mozart’ın ‘Sihirli Flüt’ operasının ilk sahnelenme yılıydı. Devasa boyutlarda 3 renkli ‘canavar’dan oluşan renkli dekorun görüntüleri aylar öncesinden nefesleri kesmeye başlamıştı. Bregenz, festival yöneticileri ve halkıyla birlikte, geçen yıl son kez sahnelenen Andrea Chenier operasının dekorları kalkar kalkmaz, festivalin sanat yönetmeni David Pountney’nin imzasını taşıyan ‘Sihirli Flüt’ün hazırlıkları başlamıştı bile. Festivalden bahsederken kısaca ‘Bregenz’ deyişim aslında maksatlı zira bugüne dek, festivalini bu kadar yüksek bir bilinçle sahiplenen bir başka şehir daha görmedim desem abartmış sayılmam. Bregenz halkı için 70 yıllık bu festival hem bir övünç kaynağı hem de ciddi bir kazanç kapısı. 20 milyon euro bütçeli festivalin şehre toplam ekonomik getirisi 175 milyon euro civarında hesaplanıyor. Temmuz ortasından ağustos ortasına kadar süren festival boyunca Bregenz otelleri dolup taşıyor, restoranlar rezervasyonsuz kabul etmiyor, tüm mağaza vitrinleri o yılın opera yapımının festival afişleri ve tasarım konseptiyle donatılıyor.

Bir ay boyunca 28 kez sahnelenecek olan ‘Sihirli Flüt’ü iki yıl içinde 200 binden fazla kişinin izlemesi bekleniyor. Bu yıl, Tirol yağmurlarının hışmına uğramadan (Geçen yıl kopan fırtına yüzünden Andrea Chenier’yi müzik yazarı dostum Feyzi Erçin’le birlikte kapalı salonda izlemek zorunda kalmıştık) izleme bahtiyarlığına kavuştuğum ‘Sihirli Flüt’ü ve Bregenz Festivali’ni Andante dergisinin önümüzdeki sayılarında ayrıntılı biçimde ele alacağım.

Ulaşım notu: Bugüne kadar Zürih üzerinden gidilen Bregenz artık daha da yakınlaştı çünkü THY şehrin yanı başındaki Friedrichshafen’a uçmaya başladı.