Ortadoğu deyince akla 'soyut' geliyor

Ortadoğu deyince akla 'soyut' geliyor
Ortadoğu deyince akla 'soyut' geliyor

Iraklı sanatçı Al Fadhil in Berlin deki Bergama Müzesi nde çektiği Ishtar videosu da sergide.

Galeri Zilberman, 20 Ekim'e kadar Ortadoğulu sanatçıları biraraya getiren 'Tesellation Make Up' sergisine ev sahipliği yapıyor. Serginin küratörü Janet Bellotto'yla konuştuk
Haber: ERMAN ATA UNCU - erman.uncu@radikal.com.tr / Arşivi

Uzaktan halı gibi duran işler… Biraz daha yakına geldiğinizde her daim kaynar haldeki Ortadoğu ’nun güncel halinden görüntüler karşılıyor sizi. Sanki söz konusu coğrafyaya genel yaklaşım bu izleme sürecinde tekrar yankılanıyor. Dubai’de yaşayan Kanadalı sanatçı ve küratör Janet Belotto’nun Ortadoğu’dan 11 sanatçı ve Türkiye ’den Ilgın Seymen’in işlerinden oluşturduğu ‘Tesellation / Make Up’ sergisi 20 Ekim’e kadar Galeri Zilberman’da. Belotto’yla buluştuk, sergiyi konuştuk.

‘Tesselation’ yönteminin tarihinden bahsedebilir misiniz?
‘Tesselation’ (döşeme), iki boyutlu bir şekli takip etmek üzerine işleyen bir süreç. Kare de olabilir, üçgen de… Bunları bir resim oluşturacak şekilde bir araya getirmek üzerine kurulu. İlkçağdaki erken mozaik örnekleri gibi… İnsanın aklına ilk İslami sanat veya mozaik geliyor. Ama bugün güncel sanatta, şekilde değil de daha çok süreçte kendini gösteriyor ‘tesellation’ işlemi. Sergide yer alacak sanatçıları ve işleri de buna göre seçtim. Mesela; Maitha Demithan, uzaktan büyük birer fotoğraf gibi gözüken işlerini, scanner’la taradığı insan görüntülerinden oluşturdu. Bunlardan yüzlercesini bir araya getirdi, yani yüzey yüzey işledi. Diğer bir sanatçı, Sadique Tirafkan da çoklu imge kullandı. Aynı fotoğrafı peşpeşe kullanarak, uzaktan halı gibi duran ama yakına gelince küçük küçük fotoğraflardan oluştuğu görülen işler üretti.

‘Tesellation’ın bu coğrafyayla da bir bağlantısı var. Üzerinde mozaik olan apartmanlar, en sık rastlanan İstanbul manzaralarından. Bu da bu sergi için önemli miydi? Bir bakıma önemliydi. Bu sergiyi kavramsallaştırırken ve galeriyle konuşurken odağımızda Ortadoğu ve Türkiye vardı. Tüm ülkelerden çok farklı işler geliyor. Ama bir şekilde aralarında bir bağlantı oluşuyor. İlk olarak burada dolaşırken gördüğüm şeylere baktım. Benim için bir başlangıç noktası oldu ve diğerleriyle birleştirdim.

‘Tesellation’ yöntemi bu sanatçıların gündelik deneyimlerini aktarırken nasıl işe yarıyor?
Bu bence onları başka durumlarda işlerinde fark edemeyecekleri ilişkileri ortaya çıkarttıkları, benzerlikleri üzerine düşündürten bir platforma oturtuyor. Seyirciye de işlere bakacakları yeni bir perspektif sunuyor bence. Sergiyi bir arada değerlendirince farklı ülkelerden sanatçıların kimliklere, özbenliklerine ve kültürlerine bakarken benzerlikleri olduğunu görebilirler. Özellikle ‘Tesellation’ başlıklı bir sergide insan önceden belli imgeler görmeyi bekler. Ortadoğu ve sanatçı denince insanın aklına kaligrafi, İslami motifler ve daha soyut şeyler gelir. Ama sergiye baktığınızda belli oranda soyutlaştırmalar söz konusuysa da sanatçıların kendi kültürel kimliklerine bakarken ağırlıkla figürleri kullandığını görüyorsunuz. Bence bu da ilgi çekici bir alışveriş.

Bölgedeki siyasi çatışmaların, bu işleri birleştiren unsurlardan olduğunu söyleyebilir miyiz?
Genelde benzeri deneyimlerden geçiyorlar. Sonuçları halka dayatılan savaş bazen hükümet nezdinde de vuku bulabiliyor. Özellikle Körfez Savaşı veya bölgedeki iç savaşlar düşünüldüğünde… Sanatçılar genelde insanoğluna bir bütün olarak bakarlar, ötekilerin olan biteni anlamalarını sağlayacak yolları araştırırlar ve zamanı yakalamaya çalışırlar. Mesela Fadhil, sergideki işlerinde Irak’tan savaş manzaralarına bakıyor. Bazıları bunu belge diye de niteleyebilir. Ama onun bu kareleri seçmesinin sebebi arka planda olan biten.

Bu sergide baskın gelen temaların, şu anda Ortadoğu güncel sanatını yansıttığını söyleyebilir misiniz?
Bence öyle. Ortadoğu güncel sanatında baskın temaların ne olduğu da
sorduğum sorulardandı.
Bu sanatçılar sadece bunun bir parçası. Ama hepsini kapsayan birtakım temalar da var. Sosyal ve politik deneyimler büyük bir yer tutuyor. Aynı zamanda bireyin çevresine göre kendini nasıl konumladığı, kendi kimliği, o kimliği nelerin oluşturduğu da aynı öneme sahip.

Bu işlerde kültürel kimlik niye bu kadar önplanda? 
Birçok sebebi var. Ama en önemlilerinden biri algıyla, Ortadoğu’ya konulan etiketlerle mücadele… Ortadoğuyla terörizmi özdeşleştiren, medya ve politika destekli bir algı var. Ve uluslararası ilginin, Ortadoğu’da şu aralar hareket halinde bir şeyler olduğunu fark etmesiyle Batılı kimliklerin de işin içine girmesi, Ortadoğulu sanatçıları da etkiledi. Çok genç bir ülke olan Birleşik Arap Emirlikleri’ne bakın. Ama gelişimi itibarıyla çok da uluslararası niteliklere sahip. Bu gibi sebeplerden dolayı daha genç nesil gelenekle, bulundukları yerle nasıl bir bağlantı içinde olduklarıyla da uğraşıyor.