Sinemamızda kadınlar: Görüntü var ama ses yok!

Sinemamızda kadınlar:
Görüntü var ama ses yok!
Sinemamızda kadınlar:
Görüntü var ama ses yok!
Sinemada kadınların nasıl temsil edildiğini sorgulayan Bechdel Testi'ni son beş yılda öne çıkan Türkiye filmlerine uyguladık. Sonuç: Kadınlar görünüyor ama konuşmuyor.
Haber: ŞENAY AYDEMİR - senay.aydemir@radikal.com.tr / Arşivi

1985 yılında karikatürist Alison Bechdel’in yaptığı işler üzerinden geliştirdiği ve sinemaya da uyarladığı, üç basit sorudan ibaret olan Bechdel Testi’nin amacı kadın temsiliyetindeki dengesizliğe ve biçimlerine seyircilerin dikkatini çekmek. Birkaç ay önce İngiliz The Guardian gazetesindeki bir yazıda Bechdel Testi’nin amacı ‘kadınların sosyalleştiği filmlere dikkat çekip, endüstrinin cinsiyet temsilindeki dengesizliğini gidermeye teşvik etmek’ olarak tanımlanmıştı. Aynı yazıda “Bu test kadın karakterleri genelgeçer mitlerden kurtarabilir. Yani kadınları erkek karakterin rotasındaki bir mağdur, hediye, hemşire, engel olmaktan kurtarabilir” deniliyordu. Burası önemli. Çünkü testi geçen kimi filmlerdeki kadın karakterler de aslında ‘erkek karakterlerin’ rotasında. Bechdel Testi mutlak bir belirleyici değil ama sinemadaki kadın temsilleri üzerine düşünmemizi sağlayan önemli bir araç. Bu basit sorularla bir filmin kadın karakterleri nasıl ele aldığını, onlara hangi işlevleri yüklediğini ve bunları yaparken iyi niyetle de olsa ‘cinsiyetçiliğin’ sınırlarında gezinip gezinmediğine dair bir fikir edinmek mümkün. Biz de bu testi Türkiye sinemasına uygulamaya karar verdik. Son beş yılda Altın Portakal, Altın Koza, Altın Lale ve SİYAD En İyi Film ödüllerini kazanan filmleri ve aynı dönemde en çok izlenen beş filmi seçtik. Radikal’in sinema yazarları bendeniz, Erman Ata Uncu, Murat Özer; meslektaşlarımız Yeşim Burul, Senem Erdine, Janet Barış ve Radikal Cumartesi editörü Bahar Çuhadar’dan oluşan bir ekip kurduk. 24 filmlik listeyi aramızda bölüştük ve sayfada gördüğünüz üç soru ekseninde değerlendirdik. Sonuç: Ekibimizin ‘iyi niyetli’ değerlendirmelerine rağmen 11 film testi geçebildi. “Bu sorular bir fimli değerlendirmek için yeterli değil” diye düşünenler çıkabilir. Ama testi ‘erkek’ karakterler için uyguladığımızda ‘Kusursuzlar’ ve ‘Babamın Sesi’ dışındaki 22 film, erkek karakterlerin hakkını fazlasıyla veriyor! Sonuçlara böyle bakınca sinemamızda kadın karakterlerin varoluş biçimleri sorular yaratmıyor değil.
Eyyvah Eyvah 2
(Hakan Algül)
Filmde birden çok kadın karakter isimleriyle mevcut. Ayrıca film boyunca birbirleriyle sıkça diyalog kuruyorlar. Bu diyalogların önemli bir kısmının konusu ise erkekler değil. Testi başarıyla geçiyor.
Güzel Günler
Göreceğiz
(Hasan Tolga Pulat)
Feride Çetin’in canlandırdığı başkarakteri sarmalayan kadınlar ve onların birbirleriyle temaslarındaki diyaloglar sayesinde Alison Bechdel’in koyduğu kuralların işlediğini görüyoruz.
Güzelliğin On Par’etmez
(Hüseyin Tabak)
Hüseyin Tabak’ın yazıp yönettiği film, hikâyenin barındırdığı birkaç kadın karakter (başta ailenin annesi ve küçük Veysel’in aşkı Ana olmak üzere) ve onların ‘sınırlı’ diyalogları nedeniyle ‘burun farkıyla’ testi geçiyor.
Kusursuzlar
(Ramin Matin)
Filmdeki iki ana karakter de kadın. Bu iki kadın arasındaki mesele erkeklerle yakından ve derinden ilgili olsa da film boyunca aralarında erkekler dışında birçok konuda konuşuyorlar.
Zerre
(Erdem Tepegöz)
Genç bir kadının hikâyesini anlatan filmde anakarakter Zeynep’in yanı sıra birçok kadın yan karakter de var. Kadınlar arasındaki günlük, sıradan konuşmalara tanık oluyoruz. Testi geçiyor.
Cennetten
Kovulmak
(Ferit Karahan)
İlk aşamayı geçmesine rağmen, hikâyedeki kadınların birbirleriyle temasları alabildiğine sınırlı bu filmde. Hikâye gereği bir araya gelmeleri de zor aslında. ‘Kanaat’ yeterliyse filmini testten geçirirdik.
Bal
(Semih Kaplanoğlu)
İki kadın adını bileceğimiz kadar öyküye dahil oluyor. İki kadın konuşuyor ve konuşurlarken erkekler dışında başka şeylerden de bahsediyorlar. Bu yüzden de Bal testi geçiyor.
Gözümün Nuru
(Hakkı Kurtuluş/Melik Saraçoğlu)
İki kadın adını bileceğimiz kadar öyküye dahil oluyor ve konuşuyor. Film gerçek bir hikâyeye dayandığından ve bir göz hastalığının karakter ile ailesi üzerindeki etkisi anlatıldığından kadın kadına konuşulan şey de erkeklerden ziyade hastalık ve hasta olma durumu. Testi geçiyor.
Çoğunluk
(Seren Yüce)
İsimleriyle tanıdığımız çok sayıda kadın karakter var: Mertkan’ın annesi Nazan, gündelikçi Şükriye, Mertkan’ın kız arkadaşı Gül, Gül’ün ev arkadaşları Emine ve küçük Elmas… Bu kadınlar film boyunca birçok konu üzerine konuşuyorlar. Testi geçiyor.
Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikâyesi
(Onur Ünlü)
Jülide, Özge ve Kamuran Hanım, ‘Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikâyesi’nde ana kadın karakterler. Bunlardan Ezgi Mola’nın canlandırdığı Jülide’nin perdede en çok görünen kadın karakterlerden olması, bu üç kadın karakter arasındaki iletişimi de mümkün kılıyor. Bu sohbetlere erkekler dışında cinayet ve aile gibi meseleler de giriyor.
Vavien
(Yağmur Taylan
/Durul Taylan)
Kasabadaki siyaset dünyasına da kadın kolları vesilesiyle dahil olan Sevilay, ‘Vavien’in en büyük şansı. Binnur Kaya’nın canlandırdığı karakter, Serra Yılmaz’ın oynadığı milletvekiliyle bu vesileyle erkekler dışında konuşmasına da zemin sağlıyor, ‘Vavien’ de böylece testi geçiyor.
Yozgat Blues
(Mahmut Fazıl Coşkun)
İki kadın adını bileceğimiz kadar öyküye dahil olmuyor. İki kadını konuşurken görmüyoruz. Konu ve yapı itibariyle bu soruları cevaplayamadığından testi geçemiyor.
Bir Zamanlar Anadolu’da
(Nuri Bilge Ceylan)
Filmde iki kadın var ve bu iki kadın aralarında konuşmak bir yana film boyunca karşılaşmıyorlar bile. Testi geçemiyor.
Babamın Sesi
(Orhan Eskiköy
/Zeynel Doğan)
Filmde başkarakter Base dışında görüp adını öğrendiğimiz tek kadın gelini Gülizar ama ikisini asla aynı mekânda görmüyoruz. Başkarakteri bir kadın olsa da testi geçemiyor.
Fetih 1453
(Faruk Aksoy)
Filmin esas kadını Era’nın yolu kadınlarla hiç kesişmiyor. Bizans Sarayı’nda gördüğümüz kadınlar ise duvar süsünden farksızlar.
Recep İvedik 2
(Togan Gökbahar)
Fazla söze gerek yok. ‘Recep İvedik 2’nin kadınlarının hiçbiri, Recep İvedik’le bağlantı kurmadan perdeye gelme şansı bulamıyor.
Saç
(Tayfun Pirselimoğlu)
Filmin ana karakterlerinden biri olan kadın karakter, işyerindeki bir arkadaşıyla yaptığı tek cümlelik diyaloglar dışında başka bir kadınla temas etmiyor. Yani testi geçemiyor.
Sen Aydınlatırsın Geceyi
(Onur Ünlü)
Filmde bir ana karakterin dışında belirgin bir biçimde kendisini hissettiren üç kadın karakter daha var. Ancak, bu kadınlar film içerisinde birbirleriyle hiç temas etmedikleri için ikinci aşamayı geçemiyor.
New York’ta Beş Minare
(Mahsun Kırmızıgül)
Filmde görünen birkaç kadın olmasına rağmen, bir tanesi dışındakilerin bir kimlik olarak filmde yer aldıklarını söylememiz zor. Aralarındaki birkaç küçük diyalog ise genelin içinde işlevsiz kalan diyaloglar. Testi geçemiyor.
Düğün Dernek
(Selçuk Aydemir)
Adını sanını bildiğimiz en az iki kadın karakter var ve bu kadınlar bir araya geliyorlar. Ancak, üçüncü soruda işler sarpa sarıyor biraz. Son ayakta yatırıyor bizi ‘Düğün Dernek’.
Köprüdekiler
(Aslı Özge)
Dolmuş şoförünün karısı olarak filmde yer bulan bu kadın karakterin, bir kadın arkadaşıyla sohbet ettiği bir sahne var. Lakin aralarındaki sohbetin de bir erkek üzerine olması nedeniyle film, testten kalıyor...
Tepenin Ardı
(Emin Alper)
Filmde tek bir kadın karakter bulunuyor. Kadın karakter sadece, filmin erkekleri arasındaki
konumu ve onlarla kurduğu ilişkiyle öne
çıkıyor. Testi geçemiyor.
Bornova Bornova
(İnan Temelkuran)
Hikâyenin orta yerinde bir kadın karakter duruyor. Ama ‘Özlem’in gerek kanlı-canlı tek kadın karakteri olması, gerek de kız arkadaşlarıyla gördüğümüz tek sahnede de erkeklerden başka bir şey üzerine konuşmaması sebebiyle testten kalıyor.
Kosmos
(Reha Erdem)
Reha Erdem’in ‘Kosmos’unda Neptün ve isme gerek duymayacak derinlikte öğretmen ve baldız karakterleri olsa da bu üçü arasında herhangi bir iletişim olmaması, filmin testi geçmesinde engel.