Spreyini sık, cinsellikten korkma...

Astım hastaları özellikle de kadınlar cinsel sorunlarını anlatmaya çekiniyor. Seks, astım belirtilerini ağırlaştırabilir ancak bunun da çaresi var. Eğer 'sexersiz astımı'ndan mustaripseniz yani belirtiler sadece ilişki sırasında ortaya çıkıyorsa önceden nefes açıcı sprey çok işe yarayabilir



ÖZGÜR GÖKMEN ÇELENK



İyi tedavi edilmeyen astım cinsel sorunlara yol açabilir. Bu nedenle astımlıların bazı basit kurallara uyması gerekiyor: İlaçlarınızı düzenli alın. Yatak odasında yün yorgan, duvardan duvara halı bulundurmayın. Sorununuz hala devam ediyorsa ilişki öncesi nefes açıcı sprey kullanın. Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta anlattı.

Yaşlılarda kaç tip astım görülür?
Yaşlılarda A, B ve C tipi astım görülür. A tipi, çocukluğundan beri astımı olduğu bilinen ve hastalık belirtileri ileri yaşlarda da devam edenleri kapsar. B tipi, çocukluğunda astımı olan, fakat daha sonra hastalık belirtileri uzun yıllar tamamen kaybolup ileri yaşlarda tekrar ortaya çıkan hastaları içerir. C tipi ise astım belirtilerini ilk kez ileri yaşlarda ortaya çıkaran hastalardan oluşur.

Yaşlılığın astım üzerindeki etkisi nedir?
Yaşlandıkça akciğerler ve göğüs kafesinde birçok anatomik ve fizyolojik değişiklik ortaya çıkar. Bunlar içinde en önemlisi göğüs kafesinin yuvarlaklaşarak adeta bir fıçı şeklini almaya başlamasıdır. Fıçı şeklini almış göğüs kafesinin genişlemesi daha zordur. 20 yaşlarında 5 litre olan akciğer hacmi, 60 yaşından sonra 4 litrenin altına düşer. Yaşlanmanın asıl önemli etkisi, akciğer dokusu içindeki esnek liflerin azalmaya başlaması ve hava keseciklerinin genişlemesidir. Bnu yaşlılık amfizemi diye nitelendirebiliriz. Amfizemli akciğerlerin esnekliği azalır ve normal bir solunum sonunda akciğer içindeki hava miktarı artmış olur. Hava yollarındaki direnç artar ve kanın oksijenlenmesi de yeterince yapılamaz. Bu etkiler, sigara içmiş kişilerde çok daha yoğun olur.

Yaşlılık astımı kadınlarda daha mı çok?
Evet, astım nineleri daha çok seviyor. Yaşlılarda astım kadınlarda erkeklere göre neredeyse iki misli daha görülür.

Yaşlılık astımının belirtileri neler?
Genel olarak diğer yaşlardaki astımlılardan farklı değil. Öksürük, daha çok geceleri ortaya çıkan ve hastaları en çok üzen belirtidir. Öyle ki, bazı nineler öksürürken idrarını kaçırır, bazıları ise öğürüp kusarlar. Astımlılar genel olarak balgam çıkarmakta zorlanırlar. Sık sık hastalardan şu sözleri duyarız: ‘Balgamım var, ama çıkaramıyorum. Bir çıkarsam nefesim de rahatlıyor, hırıltım da geçiyor.’ Kendileri hemen söylemeseler de, dikkatle sorgulandıklarında birçok hastada eforda nefes darlığı saptanır. Bazı yaşlılar, nefes darlığını yorgunluk olarak da tarif edebiliyor.

Yaşlılarda astım krizleri neden olur?
En önemli nedenler şunlar: Kalp, yüksek tansiyon, göz tansiyonu tedavisinde kullanılan ilaçlar. Aspirin, romatizma ilaçları ve ağrı kesiciler. Solunum yolu enfeksiyonları. Egzersiz. Reflü (mide sıvısının yemek borusuna kaçması). Kronik sinüzit ve gıda katkı maddeleri.

Yaşlılık astımı nasıl teşhis edilir?
Yaşlılarda astım tanısı koymada aceleci olunmamalı, diğer hastalıklarla karıştırılmaması için en azından şu incelemeler mutlaka yapılmalı: Akciğer röntgeni, Solunum fonksiyon testleri, alerjik deri testleri, elektrokardiyografi (EKG). Bunların dışında, özel durumlarda akciğer tomografisi, sinüslerin tomografisi, ayrıntılı solunum fonksiyon testleri, kan biyokimyası gibi incelemeler de gerekebilir.

Astımla karıştırıln hastalıklar neler?
Koronik bronşit, akciğer ambolisi, üst solunum yolu hastalıkları, enfeksiyonlar, kalp yetersizliği, kalp kapağı hastalıkları, mide hastalıkları.

Yaşlılık astımını tedavi etmek daha mı zor?
Yaşlılarda astım daha güç teşhis edilir. Genellikle başka tedavilerden sonuç alınamadığında astım akla gelir. Birçok yaşlının, göğüs hastalıkları uzmanı yerine pratisyen, iç hastalıkları uzmanı tarafından izlenmeleri tedavini başarılı olma şansını azaltır. Yaşlılarda ilaç yan etkilerinin daha fazla görülmesi tedavinin tam yapılamamasına yol açar. Birçok yaşlıda başka hastalıklar da vardır. Bu hastalıkların tedavileri birbirlerini olumsuz etkileyebilir. Yaşlıların çoğu yalnız yaşar bu yüzden tedavisini gerektiği gibi sürdüremez.

Hastalara önerileriniz neler?
Sürekli doktor kontrolü altında olun. İlaçları ve dozlarını doktorunuz ayarlasın. Alerjenlerden uzak durun. Sigara içmeyin, içilen ortamda bulunmayın. Grip aşısı olun. İlaçlarınızı düzenli olarak ve doktorunuzun istediği şekilde kullanın. Yan etki hissederseniz hemen doktorunuzu arayın.

Astım cinsel yaşamda soruna yol açar mı?
Evet, açabilir. Hastalar, özellikle de kadınlar seks yaşamları ile ilgili sıkıntılarını anlatmaktan çekinirler. Amerika’da astım krizinde acile başvuran hastalarla yapılan bir araştırmada, yüzde 58’inin cinsel ilişkide çeşitli güçlükler yaşadıkları belirlenmiş. Bu nedenle, astım hastaların muayenelerinde cinsel yaşama ait problemleri olup olmadığı da mutlaka sorulmalı. Uygun tedavi edilen astımlıların ne spor yaparken ve ne de cinsel ilişki sırasında bir sorun yaşamamaları gerekir.

Seks astım krizine neden olabilir mi?
Cinsel ilişkinin eforu ve heyecanı astım belirtilerini şiddetlendirebilir. Yataktaki hareketler, yatak şiltesinden, yastıklardan fazla miktarda alerjenin havalanmasına neden olabilir. Bunları soluyan alerjik astımlılarda öksürük, hırıltı ve nefes darlığı gelişebilir.

Cinsel ilişkinin zamanı önemli mi?
Evet. Astım krizleri genellikle geceleri veya sabaha karşı görülür. Daha çok geceleri gerçekleştirilen cinsel ilişki de astım krizlerini tetikleyebilir.

‘Sexersiz astımı’ nedir?
Astımın, sadece cinsel ilişki sırasında ortaya çıkan formu ‘sexersiz astımı’ olarak isimlendirilir. Kadınlarda daha çok görülen sexersiz astımı cinsel ilişki sırasında sarf edilen efora bağlı olarak gelişir ve egzersize bağlı astımın bir çeşidi olarak kabul edilir. Sexersiz astımı olanlar, cinsel ilişkiden önce nefes açıcı spreylerden kullanarak bu krizlerden kurtulabilirler.

Astımlılar cinsel ilişkiden kaçınmalı mı?
Astımlıların cinsel yaşamları, bazı kurallara uymak kaydıyla hiçbir şekilde farklı değil. Bunun için şu kurallara uyun: Yatak odanız çok sıcak ya da çok soğuk olmasın. Yatak odanızın havası temiz olsun. Yatak odasında kesinlikle sigara içmeyin, keskin kokulu parfüm ve spreylerden kaçının. Cinsel ilişki için mümkünse gece yerine günün diğer zamanlarını tercih edin. Alerjiniz varsa, yün yatak, kuştüyü yastık gibi yoğun alerjen barındıran eşyalar yerine sentetik olanlarını kullanın. Fazla alkol aldıktan ya da yemekten hemen sonra cinsel ilişkiden kaçının. Astım şikâyetleriniz sadece cinsel ilişki sırasında ortaya çıkıyorsa, önce doktorunuza danışın. Size uygulanan koruyucu tedavi yeterli olmayabilir. Astım şikâyetleriniz oluyorsa, cinsel ilişkiden önce nefes açıcı spreyler kullanın. Cinsel ilişki sırasında üstte kalınan pozisyonları tercih edin.

Astım ilaçları cinsel gücü etkiler mi?
Astım ilaçlarının cinsel istek ve performans üzerine hiçbir olumsuz etkisi olmadığı gibi, bazı ilaçların pozitif etkileri bile var. Sadece, alerji tedavisinde kullanılan antihistaminik ilaçlar halsizlik, uyuklama ve sersemliğe neden olabilir.

Rutubetli evler hasta ediyor
Rutubet astıma yol açabilir mi?
Rutubeti fazla olan evlerde üreyen küf mantarları başta saman nezlesi ve astım olmak üzere alerjik hastalıklara yol açıyor. Yeni araştırmalar rutubetli evlerde üreyen mantarların küçük çocuklarda solunum sistemi enfeksiyonları riskini de artırdıklarını da ortaya koydu. Mantarların yoğun olarak bulunduğu evlerde yaşayan 1 yaşından küçük çocuklarda krup, bronşit, bronşiolit ve zatürree gibi enfeksiyonların daha sık görüldüğü belirlendi.

Küf nedir?
Küfler, sıcak, rutubetli ve karanlık ortamlarda üreyen bir mantar türü. Alerjik hastalıklara, küfler neden olur. Her küfün daha çok ürediği bir mevsimi vardır. Ama alerji yaratan küflerin birçoğu sonbahar ve kış aylarında daha çok ürer. Toprakta, saman, tohum, hububat ve ağaçlarda çok miktarda küf vardır. Küfler güneş görmeyen yerlerde daha iyi ürerler. Küfler evlerimizde çöp kaplarında, banyolarda, bulaşıkta, kirli -ıslak çamaşırda, halılarda, şilte ve yastıklarda, bodrum -tavan arası gibi karanlık ortamlarda daha fazla bulunur.

Küflere karşı nasıl önlemler alınabilir?
Evlerdeki rutubet ve ıslaklık azaltılmalı. Bunun için merkezi klima sistemleri en uygun yöntemdir. Çıplak zeminler tercih edilmeli. Islak halı ve kilimler küflerin üremesi için ideal ortamlardır. Nemli duvar kağıtlarına da dikkat edilmeli.
Evdeki saksı çiçekleri de küfler için uygun üreme alanları olduğu için, yatak odalarında ve hatta evin hiçbir yerinde saksı bulunmamalı. Herkes uyurken az veya çok terlediğinden yastıklar ıslanır ve özellikle de
köpük kauçuk yastıklarda küfler üreyebilir. Yastık ve yatak şiltelerinin özel bir kılıfla kaplanması yararlı olur. Nemli duvarların seyreltilmiş çamaşır suyu veya muriatik asitle yıkanması küf üremesini engelleyebilir.
Banyo küveti, lavabo, duş ve tuvaletler hiç ıslak ve kirli bırakılmamalı. Mutfaktaki buhara karşı havayı dışarı çeken aspiratörler çok uygundur. Çöpler dışarıda kalmamalı, plastik bir torbada kapalı olarak tutulmalı.