'Tercihli' çıkmaz sokaklar

Bir David Lynch filminde bulması giderek zorlaşan bir şey varsa, o da uç uca getirilebilir olaylar dizisi.
Haber: YEŞİM TABAK / Arşivi

Bir David Lynch filminde bulması giderek zorlaşan bir şey varsa, o da uç uca getirilebilir olaylar dizisi. Lynch sinemasında, görece düz, birbirine paralel katmanlar görmek istiyorsak, bunu yakalama şansımızın en yüksek olduğu yer filmografisi.
Çünkü Lynch bir anlamda, her seferinde bir adım öteye götürdüğü bir proje yürütüyor. Filmleri ise kendi içinde çok daha karmaşık biçimde genişliyor. Kayıp Otoban'da üzerine gittiği sonsuz döngü, içinden çıkılamazlık, Mulholland Drive / Mulholland Çıkmazı'nı da alıp götürüyor. Başı sonu olmayan öyküler birbirine karışıyor. Hiçbiri, bir diğerinin bittiği yerde başlamadığı gibi, ortak temalı bağımsız
parçalar da oluşturmuyorlar. Aslına bakılırsa, filmlerden bahsederken (çoğu kez de ister istemez) öykü tanımlamasına sıkışmak
başlı başına bir handikapken, söz konusu film Lynch imzalı olunca, iyice anlamsızlaşıyor. Mulholland Drive'ın derdi, sadece sinemayla anlatılabilecek ve sadece izleyerek içine girilebilecek bir noktada. Dolayısıyla filmdeki gelişmelere dair önceden duyabileceklerinizin, seyir keyfinizi
azaltma riski sıfır. Konusunu anlatmaya kalkmak, Bermuda Şeytan Üçgeni'nde kaybolmaya
benzeyebilir. Çünkü Kayıp Otoban'da, özellikle video kayıtlarıyla yaratılan zaman-mekân karmaşası, hatta zamansızlık, Mulholland Drive'da sinemanın kendisi ve genel anlamda medya için çok daha açık hale geliyor. Aslında Lynch böylece işimizi bir nebze kolaylaştırıyor. Kılavuzun Lynch olduğu bir yolculuğa çıktığımızı bilsek
bile, olaylar arasında devamlılık sağlamak adına sormaya devam etttiğimiz soruların,
'gerçek' cevapları olamayacağını kabullenmek zorunda bırakıyor bizleri. O halde en makûl çözüm, asla kılavuzluk etmeyen kılavuzumuz
Lynch'in bizzat önerdiği gibi, filmi sezgilerimizle izlemek. Mulholland Drive diyarında her şey, zihindeki
gibi işliyor. Fakat günlük yaşamda ve tabii filmleri izlerken de, işimizi kolaylaştırmak için başvurduğumuz sınıflandırmaya dayalı işleyiş, burada tam bir çıkmaz sokak. Filmdeki hiçbir yeri, hiçbir karakteri tek bir surette, tek bir anlam ve konumda paketleyip donduramıyoruz. Olayları, aralarında sebep-sonuç ilişkileri kurarak kolayca takibe aldığımızı sandığımız anda, Lynch gerçek diye tutunduğumuz güvenli algıyı yerle bir ediyor. Üstelik bu, sıradan bir bilmeceli-bulmacalı dedektiflik öyküsünü çözer gibi, geriye dönerek de çözemeyeceğimiz
bir yapı. Çünkü Lynch, düz bir olaylar dizisi
yaratıp sonra parçaların yerini değiştirmiş değil. Karmaşa, sadece bir kurgu numarasına dayanmıyor.
Her filminde karşımıza çıkan ve Lynch deyince
hemen dile getirilen içe hapsolmuşluk, dışarı çıkamama hali, Mulholland Drive için de geçerli. Karakterlerine sinen bu bunalım ve şizofreni, Mulholland Drive'da filmin de başlıca özelliği. Onların bakışının dışına asla çıkmadığı için, filmin kendisi de bir açıdan içine hapsolmuş durumda. Buna rağmen, karakterlerin ve olayların yansıması dönüştükçe, çıkış ya da 'gerçek' olabilecek seçeneklerin de sayısı artıyor. Ama çıkışa yaklaştıkça, işler daha da karanlık hale geliyor. Hatta sonlara doğru 'anahtar'ı, alenen iblisin elinde görüyoruz.
Tek bir sözcük
Filmlerini birbirlerine referanslarla döşeyen Lynch, ne idüğü belirsiz iblisimsi adamdan (ya da yaratık, her neyse), femme fatale kılıklı kadınlara, aşkta aldatılmanın acısıyla harlanan şiddet dürtüsüne, Mulholland Drive'ı da sık kullandıklarıyla işliyor. Fakat bir yandan da ve bir kez daha, kendini tekrarlamamayı başarıyor. İlle de favori Lynch filminiz olmayabilir ama Mulholland Drive yönetmeninin filmografisinde
çok önemli bir halka. Lynch kendi filmlerinin
nasıl okunabileceğine dair çok sağlam bir kapı daha açıyor. Üstelik beri yandan gizemi,
çıplak gözle görülemeyecek diplere kadar indirmeyi de sürdürüyor. Kendi sineması içinde yaptığı ve belli ki hiç bitmemesini umduğu keşif yolculuğu, genel anlamda sinemanın işlevi konusunda da giderek daha
açık sulara ilerliyor. Lynch, olay örgüsünde favori mantık zincirimizi kırıp algılarımızla
oynarken, sonsuz seçenekler dünyasına davet ediyor. Bu yüzden de, hiçbir olayı nihayete erdirmeden, tek bir sözcükle noktalıyor filmini.
Final tam da, cümle kurmayan bir filme göre. Uzun cümleler kuran bir yazının sıkıcı son çıkartması ise şöyle: Mulholland Drive, iç içe geçen yönlerin, sözcüklerden ötede birbirini tamamladığı bir diyarda geçen, çok estetik bir deneyim.