Torosyan'ın Acayip Hikâyesi Radikal'de okunur!

Radikal bu hafta aşağıdaki soruya doğru yanıt veren 20 kişiye Y. Hakan Erdem'in Torosyan'ın Acayip Hikâyesi kitabını hediye ediyor

Doğru cevabı veren 1.ci, 10.cu, 20.ci, 30.cu, 40.cı, 50.ci, 60.cı, 70.ci, 80.ci, 90.cı, 100.cü, 200.cü, 300.cü, 400.cü, 500.cü, 600.cü, 700.cü, 800.cü, 900.cü 1000.ci kişiler kazanıyor. Hediye kitaplar Radikal tarafından talihli okurların adreslerine postalanıyor.

Türk basınında süren büyük tartışma: Torosyan’ın “hatırat”ı gerçek mi, kurmaca mı?

Türkiye kamuoyu 2010 yılında, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunda subay olan Ermeni bir yüzbaşının, 1947’de yayımlanan “hatırat”ından haberdar oldu. I. Dünya Savaşı’nda Çanakkale’de büyük kahramanlıklar gösterdiği anlaşılan Yüzbaşı Torosyan’ın varlığı bu kadar yıl boyunca nasıl gizli kalmıştı?

Sarkis Torosyan anılarında anlattığı üzere Everek doğumlu bir Ermeni’ydi. Edirne’de askeri idadiye, sonra Erkân-ı Harbiye Mektebi’ne girmiş, Osmanlı ordusunda subay olmuştu. Önce Çanakkale, sonra Filistin’de savaşmış; savaşın sona erdiği 1918 yılında taraf değiştirip Araplarla birlikte Türklere karşı mücadele etmişti. Adana civarındaki çetecilik günlerinden sonra Ermeni davasının kaybedildiğini görüp
1920’de ABD’ye göç etmişti.

Torosyan’ın hatıratının 2012 Ağustos’unda Türkçeye çevrilip yayımlanmasının ardından bugün hâlâ basında sürmekte olan bir tartışma başladı. Torosyan’ın savaşa dair anılarıyla, verdiği bilgilerin, bilinen tarihsel gerçeklerle uyuşmadığı görüldü. Hakan Erdem de bunun üzerine “anı-roman” niteliği gösteren bu metni hangi niteliğini öne çıkararak okumak gerektiğini sorguladı. Torosyan’ın metninde tarih bilgisiyle sınanabilen somut verileri inceledi ve metnin sürekli sorun ürettiği sonucuna ulaştı.

Tarih-Lenk kitabının da yazarı ünlü tarihçi ve akademisyen Hakan Erdem bu anıların niteliğini sorgulamanın yanı sıra, gerçekte Sarkis Torosyan’ın kim olduğunu araştırıp çok ilginç bilgilere ulaştı. Sonuç olarak ortaya heyecanla okunan,değerli bir araştırma çıktı.


Kitaptan

Kolordusunu da Bilmiyor, Alay Komutanını da, İcat Ettiği Birlikler de Cabası Avrupa cepheleri için tekrar savaş anlatımlarına döndüğümüzde Torosyan niyeyse yine sınanabilecek veriler sunmaya başlıyor. Buna göre Torosyan’ın mensubu bulunduğu 46. Topçu Alayı, 46. Piyade Tümeni içindeymiş. 46., 50. ve 51. Tümenlerden oluşan 21 Kolordu Eylül 1916’da Makedonya Cephesi’ne gönderilmiş. Makedonya’ya giden değil 20. Kolordudur. 20. Kolordu da, kolordu olarak bu cepheye gitmemiş, sonradan oluşturulmuştur. Torosyan’ın kendi tümeni olan 46. Tümen’e yapıldığını söylediği Müttefik taarruzu, Makedonya Cephesi’ne ilk giden 50. Tümen’e karşı yapılmıştır. Ayrıca, 20. Kolordu sadece iki tümenden ve bir alaydan oluşmaktadır. 46. Tümen ve 16. Depo Alayı’nın gönderilmesi ve 50. Tümen’e katılmasıyla sonradan oluşturulmuştur. 51. Tümen diye bir tümen bu kolordunun kuruluşuna katılmamıştır çünkü Irak’tadır. Torosyan burada da hiçbir subayın yapmayacağı ama kendisinin hep yaptığı bir şeyi yapıyor ve kendi alayının komutanının kim olduğunu bilmiyor. Bu subay onun dediği gibi Miralay Ali Rıza değil, Binbaşı M. Behçet’tir. Tümenin kurmay başkanı ise Mustafa Şevket değil, Yüzbaşı Muhittin’dir.



Yazar hakkında

Y. Hakan Erdem, Boğaziçi ve Oxford Üniversitelerinde öğrenim gördü. 1993-2002 arasında Boğaziçi Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptı. Akademik yaşamını Sabancı Üniversitesi’nde sürdüren Erdem’in yurtdışında 1996’da yayımlanmış Slavery in the Ottoman Empire and its Demise adlı çalışması, Türkiye’de Osmanlı’da Köleliğin Sonu adıyla 2004’te yayımlandı. Yazarın Kitab-ı Duvduvani (2004), Unomastica Alla Turca (2004) ve Zaman Çöktü (2006) adlı üç romanı ve Doğan Kitap’tan çıkan Tarih-Lenk (2008) adlı bir inceleme kitabı var.