Yarım akıllı eğlence

Steven Spielberg, Kubrick'ten devraldığı Yapay Zekâ projesine duygusallık, naif bir dokunuş katarak filmi 'kendisinin' yapmayı başarmıştı; film, kimilerince tam da bu aşırı Spielbergvarilik yüzünden eleştirilmiş olsa da...
Haber: YEŞİM TABAK / Arşivi

Steven Spielberg, Kubrick'ten devraldığı Yapay Zekâ projesine duygusallık, naif bir dokunuş katarak filmi 'kendisinin' yapmayı başarmıştı; film, kimilerince tam da bu aşırı Spielbergvarilik yüzünden eleştirilmiş olsa da... İnsansevmez Kubrick'le çocuksu Steven Amca'nın buluşması, neresinden bakılsa ilginç bir karışımdı. Yapay Zekâ, hepsini cevaplamasa da, ortaya attığı sorularla yoğun bir muhasebeye girişiyordu. Minority Report'un arkasında da, normal şartlarda Spielberg'le aynı kulvarda pek hayal edemeyeceğimiz bir isim, sağlığında, "Hollywood'un yakınına gitmemi sağlamak için beni öldürmeniz ve yüzüme boyanmış bir gülümsemeyle arabamın koltuğuna mıhlamanız gerekir," demişliği bulunan bilimkurgu yazarı Philip K. Dick var.
Philip K. Dick - Spielberg harmanı Minority Report / Azınlık Raporu'nun verimliliği tartışılır. Özellikle tematik açıdan. Spielberg, potansiyel suçluyu, suçu işlemeden enseleyip mahkûm etmeye dayalı bir sistem üzerine kurulu öyküyü, can alıcı yerlerinden yakalamak yerine, filmi farklı ağırlık noktaları arasında eşit biçimde bölüştürmeyi 'tercih' etmiş. Bu, ancak Spielberg'in altından kalkabileceği, azımsanamayacak bir ustalık gerektiriyor elbette. Öykünün içindeki fikirleri kaba hatlarıyla verip bir yandan da Kaçak'ı anımsatan ve kimi zaman şahane sekanslara vesile olan, son derece atmosferik bir kara polisiye filmi sunuyor. Tom Cruise, gerçek bir mega star olduğunun altını iyice çiziyor. 2054 için tasarlanan dünya ise, gri-mavi tonlardaki çelik gibi soğuk, steril görüntüsü ve (kimi zaman gözümüze sokulsa da) detaylarıyla kayda değer. Bilhassa da, bizlere, kırk yılın başında bir, yine bir Dick uyarlaması olan Blade Runner'ı taklit etmeyen bir bilimkurgu atmosferi sunduğu için. Kimi yabancı eleştirmenler, Minority Report'u, Blade Runner'dan bu yana en iyi 'kara film - bilimkurgu' örneği olarak tanımladı. Ancak aynı türün yine yakın dönemden örnekleri olarak, Dark City ve Strange Days, sevabı günahıyla daha derin izler bırakan filmler olarak hatırlanmaya aday görünüyor.
"Akıllı eğlence"
Minority Report'un temsil ettiği film anlayışından, "akıllı eğlence" diye bahsediliyor - sağlam bir öyküden yola çıktığı ve bir yandan da popüler sinemanın kurallarını iyi biçimde işlettiği için. Oysa Minority Report'un en akıllı olduğu nokta, aklını, gönlünü mümkün olduğunca ferah tutmak. Philip K. Dick'in karanlık vizyonunu kuşanmaktan itinayla kaçınıp, hamurunu 'ilginç bir hikâye' kalıbına sığdırıveriyor (Acaba gerçekten sığıyor mu?). Konu ettiği adalet sistemini ciddi ciddi sorgulamaya girişmedikten sonra, hikâyenin 'akıllı' olmasının çok da bir önemi yok. Üstelik tam da ABD'nin yeni güvenlik stratejisi, "ben vurmasam o beni vuracaktı", "potansiyel suçluyu yok et" tarzı kehanetçiliği sıkı sıkıya benimsemiş ve Dick'in öyküsüyle inanılmaz bir paralellik sergiliyorken.
Testi kırılmadan
Minority Report, bu sularda sorgulamalara girişebileceği bir kanal açmıyor. Karakterleri değil, olan biteni esas alan, karanlık ve tepeden bir bakışı zaten benimsemiyor. Spielberg'in her daim ustaca kullandığı bir tarzda, kahramanla empati kurmak üzerine gidiyor fakat, kahramanımızın içinde bulunduğu sisteme yaklaşımı da epey kısıtlı olduğundan, biz kendi kendimize 'akıllı' olmak durumunda kalıyoruz. Böylece filmin bilimkurgusal yönü, daha çok, gelecekte dünyanın fiziksel açıdan nasıl görünebileceği üzerine giden fikirlerde ortaya çıkıyor - ki bu da, bilimkurgu türünün ağırlık noktası sayılmaz. Hikâyenin ele aldığı sistemin, testi kırılmadan adam döverek sağladığı ve çok başarılı biçimde filmin görselliğine de yansıyan sterilliği, bu durumda filmin kendisi için de geçerlilik kazanıyor.
Spielberg'in, Minority Report'un içinden apolitik biçimde sıyrılmasını, sadece fikirler bazında bir sorun olarak görmek pek de mümkün değil. Filmdeki adalet sistemi "bizi güvende kılan, aynı zamanda özgür kılar" anlayışının ürünüyse, Minority Report'a ithafen de şu söylenebilir: "Bizi güvende kılan, aynı zamanda bizi sıradan kılar".



AZINLIK RAPORU / MINORITY REPORT
Yönetmen: Steven Spielberg
Öykü: Pilip K. Dick
Senaryo: Scott Frank, Jon Cohen
Görüntü yönetmeni: Janusz Kaminski
Oyuncular: Tom Cruise, Colin Farrell, Samantha Morton, Max von Sydow, Lois Smith, Peter Stormare, Tim Blake Nelson, Steve Harris, Kathryn
Morris Süre: 145 dakika