Yüzyılın deneyi için dev adım

Yüzyılın deneyi için dev adım
Yüzyılın deneyi için dev adım
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı 14 ay sonra çalıştı



CENEVRE - Yüzyılın en büyük deneyi olarak kabul edilen, Büyük Patlama ortamının yaratılacağı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (BHÇ), 14 ay aradan sonra tekrar çalıştırıldı. Tünelde, bir proton parçacık demetinin birkaç dakika döndürüldüğü bildirildi.
Deneyi yürüten Avrupa Nükleer Araştırma Merkezinden (ANAM-European Organization for Nuclear Research (Cern)) sözcüsü James Gillies, BHÇ’ye proton parçacıkları yüklenmesi için yapılan ilk denemenin yapıldığını söyledi. Gillies, bir proton parçacık demetinin çarpıştırıcıya ev sahipliği yapan 27 km uzunluğundaki tünelde birkaç dakika döndürüldüğünü belirtti.
Cern’den yapılan açıklamada da saat yönünde yol alan bir proton demetinin TSİ 23.00’da gönderildiği kaydedilen açıklamada, bunun 2010’da ilk sonuçları beklenen deneyin önemli bir aşaması olduğu bildirildi.
Merkezi Cenevre’de bulunan Cern yetkilileri, başta Cumartesi sabahı yapmayı planladıkları denemeyi öne alarak, ilk parçacık yüklemelerinin tatmin edici olmasının ardından, ışın demetlerinin birkaç dakika dolaşmasına karar verdiler.
Cern Genel Müdürü Rolf Heuer, ışın demetlerinin BHÇ’de dolaştığını görmenin harika olduğunu belirterek, "Fizik yapmaya başlayabilmek için daha çok yolumuz var, ama çalıştırmak büyük bir adım" dedi.
Bir hafta içinde yapılması beklenen bir sonraki aşamanın düşük enerjili çarpıştırma olacağını ifade eden Cern, daha sonra ışın demetlerinin, gelecek yıl 7 teraelektronvolt (TeV-her bir ışın demeti 3,5 TeV, BHÇ’nin en büyük rakibi ABD’nin Chicago kentindeki Fermilab’dakinin 3,5 katı) şiddetinde çarpışmalarına hazırlık için enerjilerinin arttırılacağını bildirdi.


DENEYDE NE YAPLICAK?


Bu denemelerin başarılı olması halinde deneyin ne zaman yapılacağı açıklanmadı.
Deney sırasında tünel boyunca ayrı yönlerde iki proton hüzmesi verilecek. Bu ışın demetleri ayrı istikametlerde, ışık hızına yakın bir süratle halka şeklindeki tünelde yol alacak. Proton ışınlarının birbiriyle büyük bir enerjiyle çarpışmasının ardından bilim adamları, kozmosun doğasını kavramaya yarayacak yeni parçacıklar görmeyi umuyor.



ARIZA ENGELLEMİŞTİ



14 milyar yıl önce evrenin doğumuna yol açtığına inanılan Büyük Patlama ortamını yaratmayı amaçlayan 10 milyar dolar değerindeki Hadron Çarpıştırıcısı, ilk geçen yıl çalıştırılmış, ancak bir ton helyumun tünele sızmasına yol açan elektrik bağlantısı arızası yüzünden sistem kapatılmıştı.
Bu ay başında da bir kuşun düşürdüğü ekmek parçası veya kırıntılarının BHÇ’de "küçük" bir ısınmaya yol açan bir kısa devreye neden olduğu belirtilerek, bunun üzerine sistemin kendini kapattığı açıklanmıştı. (aa)