Çöp ve lağım çukuru

Balıkçılıktaki kriz derinleşiyor. Lüfer balığının 14 cm'lik yavruları yıllardır nesli yok olma pahasına avlanıyor. Uskumru, Kalkan ise artık denizden çekildi
Haber: SEZAR ATMACA / Arşivi

Yıllardır deniz bilimleri konusunda pek çok araştırma/koruma projesiyle deniz yaşamını korumaya çalışan Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) kuruluşundan bu yana deniz sorunlarıyla ilgili on ikisi İngilizce olmak üzere onlarca kitap yayımladı. Lüfer kampanyası gibi popüler projeler içinde de yer alarak toplumu denizin sorunlarına duyarlı olmaya çağıran TÜDAV’ın son yayını ise ‘Marmara Denizi 2010 Sempozyumu Bildiriler Kitabı’. TÜDAV, 11 yıl önce de ‘Marmara Denizi 2000 Sempozyumu Bildiriler Kitabı’nı yayımlamıştı ama, bugün gelinen umutsuz noktayı kitabın editörü ve TÜDAV başkanı Prof. Bayram Öztürk, Önsöz’de şöyle özetliyor:
“Marmara Denizi 2000 Sempozyumu’nun üzerinden on yıl geçti ama Marmara Denizi’ndeki ekolojik sorunlar daha da arttı. Örneğin on yıl önce bu denizde musilaj sorunu yoktu, şimdi ise balıkçılık ve ekosistem için önemli bir tehdit. İklim değişikliği konusu on yıl önce tartışılmadı çünkü Kızıldeniz kökenli canlılar daha bu denize girmemişti. Oysa artık balon balıklarından, deniz analarına kadar birçok yabancı tür bu denize girmiş durumda. Balıkçılıktaki kriz ise daha da derinleşiyor. Lüfer balığının 14 cm’lik yavruları yıllardır nesli yok olma pahasına avlanıyor. Orkinosların Marmara Adası civarındaki aşk üçgenleri ise dağıtıldı. Kılıç, Uskumru, Kolyos, Mersin, Kalkan, Böcek, İstakoz artık bu denizden çekildi. 

On yıl önce önerilenler
Sürdürülebilir balıkçılık yerini aşırı avcılığa bıraktı. Oysa bu denizin her tarafı bize ait, iç denizimiz ve korunmasından ve yönetiminden sadece biz Türkler sorumluyuz. İstanbul gibi bir kent, Marmara gibi görece zengin bir bölge bu denizin etrafında ama denizi derin çöp ve lağım çukuru olarak kullanıyoruz. Bu durumun önüne geçmek için hepimizin bir ortak akılda buluşması gerekiyor. On yıl önce önerdiğimiz bütün koruma tedbirleri hâlâ geçerli, bütünsel bir eylem planı yapmak, aşırı ve kaçak balıkçılığı önlemek, gemi kökenli özellikle petrol kirliliği için tedbir almak, kıyı kullanımına özen göstermek, arıtma tedbirlerini tamamlamak gerekiyor. Tartışmaya açık bir izleme projesi her zamankinden daha fazla gerekli.”
Kitabın ilk bölümü bugünkü anlamıyla oşinografi biliminin temelini oluşturacak araştırmalarını 1679-1680 yıllarında İstanbul Boğazı’nda yapan Luigi Ferdinando Marsigli’ye ayrılmış. Deniz suyu yoğunluğunu ölçerek ilk kez İstanbul Boğazı’ndaki alt akıntının yüzeyin tersine olduğunu belirten Marsili’nin araştırmaları gözden geçirilmiş. Kitapta ‘ tarih ’ meraklılarına ışık tutacak iki makale daha var. İlki,1893-1894 yıllarında Selanik vapuruyla Marmara’da araştırma yapan Rusya Coğrafya Topluluğu araştırmaları hakkında. Diğeri ise İstanbul’da görevliyken ‘İstanbul Boğazı Ulaşım Rejimi Tarihi Üzerine Araştırma’ adlı kitap yazan Japon diplomatı Hitoshi Ashida hakkında. ‘Türk Boğazları’ bölümünde gemi trafiğine ilişkin sorunlar ve çözüm önerileri; ani bir deniz kirliliğinde uygulanacak 5312 sayılı ‘acil müdahale kanunu’nun sorunları; Yenikapı Metro/Marmaray kazılarında bulunan balık ve hayvan türleriyle ilgili bildiriler var. ‘Deniz Jeolojisi’ bölümünde Marmara’da yer alan 46 ada/adacık/ kayalık listesi ve koordinatları bulunuyor, ancak bu çalışmada Marmara ile ilgili ilk kapsamlı çalışma olan Ahmet Rasim’in ‘Marmara Denizi Kılavuzu’ kitabından faydalanılmaması önemli bir eksiklik; kitabın en ilginç bölümü diyebileceğim, ‘Biyoçeşitlilik’te Karadeniz’in Akdeniz’leşmesinde Boğazlar’ın rolü,organizmaların çeşitleri, sayısı, durumu ve deniz memelileri yer alıyor. On beş bildiriden oluşan ‘Balıkçılık’ bölümü yemek ya da avlamak dışında pek ilgi göstermediğimiz mersin balığından tirsiye, kılıçtan, pembe karidese, kum midyesine, lüfere bu denizin sakinlerinin durumu ve avcılığına ilişkin bildirilerden oluşuyor. ‘İstanbul Adalarında Hayalet Avcılık’ makalesinden kaybedilen av araçlarının kendi kendine avcılığı sürdürmesi konu ediliyor. Kitabın son bölümünü Marmara Denizi’nde ‘Deniz Kirliliği ve Önlenmesi’ hakkındaki bildirilerden oluşturuyor. Kitap info@tudav.org adresinden de temin edilebilir.

MARMARA DENİZİ 2010 SEMPOZYUMU BİLDİRİLER KİTABI
Editör: Bayram Öztürk,
Türk Deniz Araştırmaları Vakfı Yayınları.