Entrikanın bin bir türlüsü

Entrikanın bin bir türlüsü
Entrikanın bin bir türlüsü
'Ters Kanatlı Şahin' yakın dönem tarihini arka planı yapmış bir roman. Gizli servislerin maceralı dünyasında bir gezintiye çıkmak isteyenlere...
Haber: RAMAZAN KANDÖKEN / Arşivi

1920’li yılların ortaları… Birinci Dünya Savaşı’nın sonuçları olanca etkisiyle hissedilmektedir. Ülkeler arasındaki dengeler pamuk ipliğine bağlıdır. Daha fazlası için harekete geçen emperyalistler, Doğu Avrupa ve Ortadoğu’nun coğrafyasını değiştirmişlerdir. Birçok yeni devlet doğmuştur. Savaşın mağlubu Almanya, Versay Antlaşması’nın ağır koşullarını kabullenememekte, diğer yandan ise bu duruma bağlı olarak milliyetçilik yükselmektedir. Savaşın sonunda dengeleri değiştirecek iki güç unsuru oraya çıkmıştır; iki büyük imparatorluğun ardılı Sovyet Rusya ve Türkiye Cumhuriyeti. Artık itilaf devletlerinin doğudaki müttefiki Çarlık Rusya’sı yoktur. Aksine Batı’ya uzun yıllar kök söktürecek genç Sovyetler hızla sanayileşmeye ve dünyada etkinliğini arttırmaya başlamıştır. Mağlup Almanya’da Nazizm, Hitler’in propagandadaki başarısı ve çeşitli komplolarla yükselişe geçmiştir.
Dünya savaşı biteli on yıl bile olmamışken, deneyimli diplomat ve devlet adamları Avrupa’da yakın gelecekte bir savaşın patlak vereceğinin kokusunu almışlardır. Savaşın bitmesi barış getirmemiştir; emperyalizmin genel karakterini bir kez daha doğrulamış, uzlaşının ancak bir süre olabileceğini göstermiştir. Almanya savaşa hazırlanmakta, Sovyetler ve Türk Cumhuriyeti ise önlemlerini tez elden almaya çalışmaktadır. Doğu Avrupa’daki küçük ülkelerin ise kaderlerinin tecellisini beklemekten başka şansları yoktur.
Bu şartlar içinde, Atatürk ’e karşı başarısız bir suikast girişiminin ertesinde İstanbul’da bir toplantı gerçekleşir. Aralarında üst düzey devlet görevlileri, işadamları ve nüfuz sahibi beyler bulunmaktadır. Masa etrafında toplananların ortak özellikleri İttihat ve Terakki döneminden yeni devletin kuruluşuna kadarki debdebeli günlerin çarkından geçmiş olmalarıdır. Amaç, değişen konjonktürde ülkenin varlığını tehlikeye atabilecek gelişmeleri bertaraf etmek, sorumlularını saf dışı bırakmaktır. Teşkilatın başkarakterlerinden Saffet Bey’in emektarı, 20’li yaşlarının komitacısı Resmi Efendi ile birlikte ilk üyeler belli olmuştur.
Zaman geçtikçe gerilim yükselmektedir. Diplomatlar nezaketli davranışları, usul erkân bilen halleriyle ne kadar naif görünseler de birbirlerine ince mesajlar vermeyi ihmal etmezler. Kurtuluş yıllarında büyük bir dayanışma göstermiş olan Türk ve Sovyet meslektaşlar bile. ‘Ters Kanatlı Şahin’ bu koşullarda göreve başlar. Savaşın dışında kalabilmek için Almanya ile temasa geçilir. Yükselen Nazizm’in olası etkilerini önlemek için teşkilatın kontrolünde Türkçü çevreler harekete geçirilir. Her işte olduğu gibi bunda da hata payı vardır ve dışa karşı alınan önlem içerİde karmaşa yaratmaya başlamıştır. İlk icraatı budur örgütün.
Ajanların dünyasında sadece politikacıların hamleleri ve belirleyecekleri stratejiler yoktur... Vicdanını mesleki yaşamının önüne koyan Fransız kadın gazetecinin Yahudileri taşıyan mülteci gemisinde hayatını kaybetmiş olması. Ülkelerinden uzakta birbirini bulan sürgün Raya ve orta yaşına merdiven dayamış, devrime katılmış Sovyet ajanı Alexei. Devrime katılanın iç hesaplaşması, devrimin yurdundan ettiği iki insanın aşkının yabancı bir ülkede filizlenmesi, kaygı ve kuşkuları çiftin İstanbul günlerinde yalın bir dille, dönemin yaşantısından örnekler sunarak anlatılmış. Tarihi gelişmelerin paralelinde, farklı ülkelerden insanların çektiği acılar ve sevinçler incelikle işlenmiş.
Tarih kitabı ya da dönemin politik gelişmelerini inceleyen bir kitap değil bu. Aksine, dönemin tarihe damgasını vurmuş olayların içine iyi bir şekilde yedirildiği kurgusuyla, gizli servislerin maceralı dünyasında bir gezinti. Yakın tarihte yaşanmış ve hâlâ tartışma yaratan olayların konu edilmesi ve yazarın ajanları konuşturmasına pek gücenmemek gerekiyor. İzmir suikastı, komünistlerin faaliyetlerinin abartılışı, varlık vergisi ya da antisemitik öğeler, yazarın tasarrufundan ziyade romanın karakterlerinin tarihsel konumlanışı. Bu yüzden ne Stalin ‘ayı’ ne de Nihal Atsız’ın başlattığı hareket sadece savaşı uzak tutmaya yarayacak basit bir hamle kadar masum…

TERS KANATLI ŞAHİN
Osman Balcıgil
Şenocak Yayıncılık
2011, 344 sayfa, 18 TL.