Hep aynı nakarat

Hep aynı nakarat
Hep aynı nakarat
Edebiyat tarihinin en tuhaf yazarlarından Janet Frame'le karşı karşıyayız. 1961 yılında yazdığı 'Baykuşlar Öterken' Türkçede
Haber: SİBEL ORAL - sibelo@gmail.com / Arşivi

Jean de La Bruyère’e göre yazarlık akıldan daha fazlasını gerektirir; belki de deliliği. Peki, kimdir deli? Aklını yitirmiş insan mı yoksa aklından başka her şeyi yitirmiş insan mı? Janet Frame’den yola çıkalım; 1924 doğumlu olan Frame bir kutu aspirinle intihar etmeye kalkıştığında on dokuz yaşındaydı. İngilizce , Fransızca ve piskoloji eğitimi aldı, yazar olmak istiyordu ama sınıf öğretmeni oldu. Daha doğrusu onu da olamadı. Uzun yıllar Dunedin Hastanesi psikiyatri kliniğinde yattı. Bu süreçte ‘The Lagoon and Other Stories’ adlı bir kitap yazdı ve bu kitap ülkenin en prestijli ödüllerinden biri olan ve Hubert Church anısına verilen edebiyat ödülünü kazandı. Bu arada Janet Frame’e lobotomi yapılmasına karar verildi. Çünkü Frame şizorfreni hastasıydı, sürekli elektroşok tedavisi görüyordu ve beyninin bir kısmı lobotomiyle alınacaktı. Kazandığı saygın bir ödülle beyninin bir bölümü kurtulan Frame’in hayatı böylece değişti ve ondan geriye on bir roman, dört kısa öykü seçkisi, bir şiir kitabı, üç ciltlik bir otobiyografi ve çocuk kitapları kaldı. 

Mutsuzluk sisinin ardı
Evet, edebiyat tarihinin en tuhaf yazarlarından Janet Frame’le karşı karşıyayız. 1961 yılında yazdığı ‘Baykuşlar Öterken’ Türkçede. Bu tanışmanın biraz ağır olduğunu belirtelim, hatta okurken boğazınıza sert bir lokma gibi takılıp sayfalar boyu başa çıkılması zor bir ruhun içinize girdiğinizi hissedebilirsiniz. ‘Baykuşlar Öterken’, yazarın yaşamöyküsüyle örtüşüyor ve kendisi de bu durumu “Mutsuzluk sisinin ardındaki büyük hazineyi ve beni harabeden şeyleri anlatmak istedim. Bir kurgu düşündüm; çocukluk, ev yaşamı, hastane yaşamı ve ana karakteri kendim olarak düşünüp diğer yan karakterleri bu öyküye adapte ettim” şeklinde açıklıyor.
Kitap, Yeni Zelanda’da yaşayan Toby, Francie, Chicks ve Daphne adlı dört çocuklu Withers ailesini anlatıyor. Çocuklar zamanlarının büyük kısmını çöplükte geçiriyorlar. Frame, ülkenin kırsalında geliri düşük bir ailenin kırılgan yaşamını, ihtiyaçlarını ve zorluklarla mücadelelerini çok net bir şekilde anlatıyor. Mesela bir bisiklete sahip olmanın verdiği coşku ve bunun yanı sıra epilepsi hastası olan Toby’nin tedavi harcamaları ve okulu bırakan Francie’nin bir iş bulup çalışarak kazandığı parayla ailenin giderlerini karşılayacak olması... Janet Frame’in hayat hikâyesine baktığımzıda romandaki hikâyeyle bire bir örtüşür. Frame’in de çocukluğu iki kız kardeşinin genç yaşta ölümleri ve babası ile aynı adı taşıyan ağabeyi George’un epilepsi krizleri arasında geçer. Romandaki kızkardeş Francie de yanarak ölür ve Tobby de Frame’in gerçek ağabeyi gibi epilepsi hastasıdır. Romanın en önemli karakteri ise Daphne’dir. Yani Janet Frame’in ta kendisi...
Romanın otobiyografik bir yapıda Frame’in hayatından ağır izler taşıyor olması onu önemli kılsa da bütün olarak bakıldığında en önemli özelliği hiç süphesiz Frame’in kullandığı dil ve teknik. Metaforların ağırlıklı olduğu bir dilin karmaşık yapısının üstünde ise poetik bir çatı var ve romanın tümüne hâkim. Hastalıklar, insanı kendi içine yıkan ruhsal bunalımlar, hayaller imgeler ve metaforlarla buluşturarak yazan Janet Frame’i bu romanı yazarkenki ruh halini bir merak edecek olan okurun işi aslında hiç de zor değil. Frame çok hassas bir zar içinde yurdu olan çocukluğundan ve sürekli bizi çağırdığı ‘Daphne’nin ölü odası’ndan kelimeler ve imgelerle oynarken, bir yandan da yaşamının aklının kuytularından aklını bir mücevher gibi çıkarıp okura sunuyor. Romanın sonunda ise Daphne de yıllarca tek başına yaşadığı ‘delievi’nden aynı yazarı Janet Frame gibi ya da belki Lady Lazarus gibi kendi küllerinden doğuyor. Geriye kalansa dünya ; “Takılmış ve yanardöner hasarlı bir plak gibi hep aynı nakarat, dünya boş.” 

BAYKUŞLAR ÖTERKEN
Janet Frame
Çeviren:
Z. Ceyil Özmen
Yapı Kredi Yayınları
2010, 199 sayfa
13 TL.


    ETİKETLER:

    Dünya

    ,

    hayat

    ,

    kitap

    ,

    İngilizce